Tiştên ku di Qur’anê de hatine qedexekirin, gelo ‘illetê wan li gorî çi tên tesbîtkirin?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Usûlu'l-Fiqih Tarih: 18 Kasım 2014

Pirs: Qedexeyên di Qur’anê de ne, gelo digel ‘iletên xwe bi hev re ji aliyê Xwedê Teala ve hatine diyarkirin û qedexekirin. Mîna qedexebûna vexwarina tiştên ku serxweşiyê çêdikin, gelo bi diyarkirina ‘iletê wê yan jî bi qiyasê hatine tesbîtkirin û qedexekirin?

Bersiv: Ji bilî tiştên ku sirf ji bo ceribandin û îmtihankirinê ne, nayê tesewirkirin ku ferman û qedexeyên Xwedê Teala, bê sebeb bin. Lê belê, divê ‘ilet û hikmet bi hev neyên şaşkirin. Di Qur’anê de xemr, ango her tiştê dema bê xwarin, vexwarin an jî bê bikaranîn meriv serxweş bike, hatiye qedexekirin. ‘Iletê wê, mîna ku ji navê wê jî tê fêhmê, ji ber ku aqlê meriv dinixumîne ango bi sedem ku serxweşiyê çêdike.

Di vê rewşê de xemr, dibe qedexeyeke ku ‘iletê wê ji aliyê Şari‘ (Xwedê Teala) ve hatiye diyarkirin û ev qedexe hemî madeyên ku meriv pê serxweş dibe, di xwe de digire.

Hikmetê qedexebûna tiştên ku meriv bi wan serxweş dibe jî bi sedem ku karên nebaş ên şeytan in, neyartiyê dixin navbera mirovan û dibin asteng ji bo bîranîna Xwedê Teala.

‘Iletê herambûna faîzê jî ku meriv ji deynekî karekê bidest bixe û hemî karên bi vî awayî jî dibin faîz. Hikmetê qedexebûnê jî ji ber ku dibe sedem bo tengasî û qeyranên aborî û her wiha dibe sedem ji bo pêkhatina pergala kedxwarinê û hwd.

Aliyê herî girîng ji pirsa we; pêdiviya ku divê ‘iletê qedexeyan bi awayekî xweşik û rind bê tesbîtkirin. Ev ‘ilet jî bi awayekî teqez divê ku ji Qur’anê bê tesbîtkirin. Piştî tesbîta ‘iletê, mijara gelo çi dikeve bin vê yan nekevê, êdî ev dibe mijareke îctihadî. Xeletî û şaşiyên ku di vê astê de bên kirin, tên bexşandin. Encax meriv tesbîta ‘iletê bi xwe bi îctihadê bike, ev nayê qebûlkirin. Lewra ev nabe xeletî, belbî dibe zêdegavî û derbaskirina sînor.

Dr. Fatih Orum

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Keçeke neh salî eger ketibe cilan, ma ji aliyê olî ve dibe berpirsyar? 18.11.14 1.181
2 Di serdema pêşîn de ji bo têgihîştina mena Qur’anê, ma karê komxebatê dihate kirin? 18.11.14 1.155
3 Îctihad çi ye? 18.11.14 1.238
4 Tiştên ku di Qur’anê de hatine qedexekirin, gelo ‘illetê wan li gorî çi tên tesbîtkirin? 18.11.14 1.269
5 Tiştên ehliyeta meriv ya edayê ji holê radikin çi ne? 18.11.14 1.178
6 Ma Henefiyan, dema seferê/rêwîtiyê bi qiyaseke çawa diyar kirine? 18.11.14 1.246
7 Gelo rewşa kesên şizofren ji aliyê berpirsyariyê ve çi ye? 18.11.14 1.166
8 Hukmê kesên fasiq çi ye? 18.11.14 1.269
9 Ma di Îslamê de borîna demê heye? Eger hebe jî dema wê çiqas e? 18.11.14 1.186
10 Ma hemî helwestên Pêxemberê me ji me re sunet in? 18.11.14 1.250
11 Biryarên Pêxember (s.a.w) ên ku bi wesfê serokê dewletê dane 18.11.14 1.285
12 Seddî zerayi‘ çi ye? 18.11.14 1.169
13 Da ku meriv Qur’anê baştir fêhm bike, ma ilmê mentiqê ji meriv dibe alîkar? 18.11.14 1.096
14 Xwedê Teala ji me, çi dixwaze? Çi naxwaze? 18.11.14 1.068
15 Di têgihîştina mena Qur’anê de, gelo ferhengên zimanê Erebî çiqas ewle ne? 18.11.14 1.419
16 Ferz çi ye û cureyên wê çi ne? 18.11.14 1.182
17 Kesên ayetên Xwedê Teala li gorî îctihadên xwe şîrove dikin 18.11.14 1.233
18 Helal çi ye? Ma hûn dikarin tarîf bikin? 18.11.14 1.233
19 Gelo erk û wezîfa Pêxember ya ravekirina Qur’anê heye an tune ye? 18.11.14 1.198
20 Heram çi ye û cureyên wê çi ne? 18.11.14 1.425
21 Tebyîna Pêxember ya Qur’anê ma ne ravekirina wê ye? 18.11.14 1.345
22 Ma têgehên mîna wacib, mekrûh, musteheb çawa pêk hatine? 18.11.14 1.164
23 Eger her kes bikaribe xwe bigihîne hikmetê, wê demê ma çi hewcedarî bi pêxemberan dimîne? 18.11.14 1.204
24 Aqil çi ye? 18.11.14 1.111
25 Ma Pêxmeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hukum nedaye? 18.11.14 1.266