Ma Henefiyan, dema seferê/rêwîtiyê bi qiyaseke çawa diyar kirine?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Usûlu'l-Fiqih Tarih: 18 Kasım 2014

Pirs: Di berhemên mezhebê Henefî de dema behsa hukmên rêwîtiyê tê kirin, tê gotin ku rêwîtiyên ji 15 rojan kêmtir didomin hukmê seferîtiyê li ser tê tetbîqkirin. Di bersiva pirsa çima 15 roj jî wiha tê şîrovekirin, “ji bo jinan dema paqijiyê ya di navbera du xwînmehan de herî kêm 15 roj in.” Mîna ku çawa pîrek di navbera du xwînmehan de herî kêm divê 15 rojan bi bal îbadetên xwe ve vegere, ên rêwî jî di roja xwe ya 15’an de divê vegerin bi bal rewşa xwe ya normal. Ev qiyaseke çawa ye, hûn dikarin şîrove bikin?

Bersiv: Henefî dibêjin mijarên ku ji celebên teqdîratan bin û di derbarê wan de tu nes ji ayet û hedîsan tune bin, meriv nikare bi re’yê (nerînê) hukum bide. Mîna meriv nikare bibêje “Kesê jineke tacîz kiribe û pê re zina nekiribe, bi qiysasa li ser hedê zinayê em ê 50 darî lêdin.” Digel vê jî Henefî dibêjin mijarên ku ji cureyê teqdîratan e û sînorê wan ê jor û jêr xuya ye, di navbera pîvanên jor û jêr de meriv dikare bi re’yê hukum bide. Mîna eger temenê balixbûnê di navbera 10 û 20’an de be, di pîvanên di navbera van de li gorî însanan meriv dikare hukum bide.[1]

Sînorkirina dema rêwîtiyê bi 15 rojan bi qiyasa li ser dema herî kêm di navbera du xwînmehan 15 roj in[2], di esas û bingeha xwe de li gorî nerîna Henefiyan ya qiyasê, ne qiyaseke rast û durist e. Bêimkaniya ku bi qiyaseke wiha ji serî ve hukum pê were dayin, şîrovekerê pirtûka el-Hidaye Kemaleddîn Îbnu’l-Humam aniye ser ziman. Û bal kişandiye ser rola ku qiyaseke wisa di teyidkirina hukmekî ku bi riwayetê sabit bûbe heye.[3]

Ango li gorî Henefiyan dema rêwîtiyê ne bi qiyasa li ser dema paqijiya rojên jinan, belbî li gorî riwayeteke angaşt dikin ku di vê mijarê de heye, hatiye tesbîtkirin; qiyasê jî wekî destek û delîleke duyem bikar anîne.

Dr. Fatih Orum



[1] Seraxsî, Usûl, II, 112-112.

[2] el-Hidaye, I, 81; Şerhû Fethi’l-Qedîr, II, 35.

[3] Bnh. Îbnu’l-Humam, Şerhû Fethi’l-Qedîr, II, 35.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ferz çi ye û cureyên wê çi ne? 18.11.14 1.182
2 Kesên ayetên Xwedê Teala li gorî îctihadên xwe şîrove dikin 18.11.14 1.233
3 Helal çi ye? Ma hûn dikarin tarîf bikin? 18.11.14 1.233
4 Gelo erk û wezîfa Pêxember ya ravekirina Qur’anê heye an tune ye? 18.11.14 1.198
5 Heram çi ye û cureyên wê çi ne? 18.11.14 1.425
6 Tebyîna Pêxember ya Qur’anê ma ne ravekirina wê ye? 18.11.14 1.345
7 Ma têgehên mîna wacib, mekrûh, musteheb çawa pêk hatine? 18.11.14 1.164
8 Eger her kes bikaribe xwe bigihîne hikmetê, wê demê ma çi hewcedarî bi pêxemberan dimîne? 18.11.14 1.204
9 Aqil çi ye? 18.11.14 1.111
10 Ma Pêxmeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hukum nedaye? 18.11.14 1.266
11 Keçeke neh salî eger ketibe cilan, ma ji aliyê olî ve dibe berpirsyar? 18.11.14 1.181
12 Di serdema pêşîn de ji bo têgihîştina mena Qur’anê, ma karê komxebatê dihate kirin? 18.11.14 1.155
13 Îctihad çi ye? 18.11.14 1.238
14 Tiştên ku di Qur’anê de hatine qedexekirin, gelo ‘illetê wan li gorî çi tên tesbîtkirin? 18.11.14 1.268
15 Tiştên ehliyeta meriv ya edayê ji holê radikin çi ne? 18.11.14 1.178
16 Ma Henefiyan, dema seferê/rêwîtiyê bi qiyaseke çawa diyar kirine? 18.11.14 1.246
17 Gelo rewşa kesên şizofren ji aliyê berpirsyariyê ve çi ye? 18.11.14 1.166
18 Hukmê kesên fasiq çi ye? 18.11.14 1.269
19 Ma di Îslamê de borîna demê heye? Eger hebe jî dema wê çiqas e? 18.11.14 1.186
20 Ma hemî helwestên Pêxemberê me ji me re sunet in? 18.11.14 1.250
21 Biryarên Pêxember (s.a.w) ên ku bi wesfê serokê dewletê dane 18.11.14 1.285
22 Seddî zerayi‘ çi ye? 18.11.14 1.169
23 Da ku meriv Qur’anê baştir fêhm bike, ma ilmê mentiqê ji meriv dibe alîkar? 18.11.14 1.096
24 Xwedê Teala ji me, çi dixwaze? Çi naxwaze? 18.11.14 1.068
25 Di têgihîştina mena Qur’anê de, gelo ferhengên zimanê Erebî çiqas ewle ne? 18.11.14 1.419