Hukmê xeberdana pîrekê bi zilamên biyanî re çi ye?
Fetwayen Kurdi > Eqreba/Lêzim > Fetwayên Nivîskî Tarih: 19 Ocak 2014

Pirs: Xeberdana pîrekê bi birê mêrê xwe re heram an na? Û ma di serdema Pêxember (s.a.w) de têkilatiyên xizman bi hev re çawa bû?

Bersiv: Xwedê Teala di Qur’ana Pîroz de wiha ferman dike:

“Ji zilamên bawermend re bibêje: Bila çavên xwe (ji heramiyê) bigirin û cihên şermegeha xwe biparêzin. Lewra ev, ji bo wan çêtir e. Bêguman Xwedê ji ya ku ew dikin agahdar e.

Ji jinên bawermend re bibêje: Bila çavên xwe (ji heramiyê) bigirin û cihên şermegeha xwe biparêzin, ji beşa ku xuya dike pê ve -ew ne tê de ye- bila xeml û zîneta xwe dernexin der. Bila çarikên xwe berdin ser sîngên xwe. Bila xişrên xwe ji bilî mêrên xwe, bavên xwe, xezûrên xwe, kurên xwe, kurên mêrên xwe, birayên xwe, biraziyên xwe, xwarziyên xwe, jinên digel xwe, dîlên ku di bin destên wan de ne, ji mêran jî ew ên ketî ku tu pêdiviya wan bi jinan nemaye yan jî ew zarokên ku hêj negihane ku dilê wan biçe deverên veşartî yên jinan, nîşanî tu kesî din nedin. Bila (bi tepînî) lingên xwe li erdê nedin ku êdî xişrên wan ên veşartî bêne zanîn. Gelî bawermendan! Tev bi bal Xwedê ve tobe bikin da ku hûn serfiraz bibin.”[1]

Li gorî van ayetan, pîrek dikare bi zilamên ku behsa wan hat kirin re rûnê û serê xwe jî veke. Yanî nenixumîne. Ji bilî wan pîrek, li ba birên mêrê xwe û eqrebayê wî ji zilaman, nikare cihên xwe yên mehrem veke! Lê belê xeberdana bi wan re selamdayin û selamstendina ji wan, ne qedexe ye û bi şeklekî nixumandî dikare derkeve pêşberî wan. Nexeberdana ji binî ve û ne selamdayin û selamstendin îşaretên tundî û îfrata di dîn de ye. Bi şertê riayetkirina nixumandina rast û durist, ji bilî wan zilamên ku behsa wan di ayetê de hat kirin, pîrek dikare bi wan re xeber jî bide. Tiştê hatiye qedexekirin ku pîrek bi zilamekî xerîb re bi tenê û di cihekî girtî de bisekine yan jî rûnê. Hedîseke ku bi vê mijarê re têkildar e wiha ye:

Pêxemberê me (s.a.w) wiha gotiye:

Ez, çûna bi bal pîrekeke ku mehremek pê re tune be, li we qedexe dikim.” Li ser vê gotinê pîrekekê ji Ensariyan pirsî:Ey Qasidê Xwedê! (Di derheqê eqrebayên ji bilî bav û lawan de tu nabêjî çi?)” Qasidê Xwedê wiha bersiv da: “Xelweta (sekna) bi wan re mirin e.”[2]

Bi şertê ku ne li cihekî girtî û bi tenê be, pîrek dikare li derdoran bi zilamên xerîb re bisekine û dikare ji wan re xizmetê jî bike. Di derbarê vê mijarê de ji serdema Pêxember (s.a.w), bi rêyeke sehîh wiha hatiye ragihandin:

“Sehl kurê Se‘d (x.j.q) wiha gotiye: Dema ku Ebû Useyd es-Sa‘îdî zewicî, Pêxember û hevalên wî jî bi bal xwarina dawetê vexwendin. Ya ku xwarin çêkiribû û danîbû ber wan ji Ummû Useyd ya nû zewicîbû pê ve ne keseke din bû. Wê, ji êvarê ve di beroşek ji kevir xurme şil kiribûn, piştî ku Pêxember (s.a.w) xwarina xwe qedand pîrekê bi destê xwe, wê şîra han îkramî Pêxemberê me dike, bi vî awayî îkramî wî dike û pê dide vexwarin.”[3]

Ebû Hezim (x.j.q) wiha gotiye. “Min ji Sehl kurê Se‘d bihîstiye: Ebû Useyd es-Sa‘îdî, Pêxember (s.a.w) da‘wetî xwarina daweta xwe kir. Wê rojê pîreka wî ya ku hêj bûka nû bû, xizmeta wan dikir… ”[4]



[1] Nûr, 24/30-31.

[2] Buxarî, Nîkah, 112; Muslim, Selam, 8 (2171).

[3] Buxarî, Nîkah, 78.

[4] Buxarî, Nîkah, 79.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma mesihkirina serî di desmêjê de çawa tê kirin? 17.01.14 1.719
2 Duayê desmêjê, çawa tê kirin? 18.01.14 1.867
3 Hukmê xeberdana pîrekê bi zilamên biyanî re çi ye? 19.01.14 1.481
4 Dema meriv tiştekî bifiroşe, gelo bihayê wê demê yan jî malê hatiye firotin tê îtibarkirin? 21.01.14 1.499
5 Ma di wextê limêja înê de kirîna tiştekî ji kantîna dibistanê caiz e? 21.01.14 1.352
6 Ma caiz e ku meriv bi peretî deyn bide û bi dolar an jî zêrîtî deynê xwe bistîne? 22.01.14 3.330
7 Gelo hikmetê pîreka ku hatiye berdan sê paqijiyan disekine çi ye? 24.01.14 1.435
8 Berdana di gava hêrsbûnê de, gelo pêk tê yan na? 24.01.14 1.516
9 Ji bo xelasiya ji bandora sêhrê divê meriv çi bike? 03.02.14 1.475
10 Piştî definkirinê, ma pêwist e ku telqîn jî were xwendin? 03.02.14 1.588
11 Cezayê vexwarina meyê çi ye? 04.02.14 1.652
12 Ma vampîr hene? 06.02.14 1.751
13 Da ku zarok çênebin, ma bikaranîna sîstema “vazektomi”yê caiz e? 06.02.14 1.393
14 Ma limêja înê çend qam e? 10.02.14 1.468
15 Ma qilifkirin an jî dagirtina diranê ku naêşê, caiz e? 10.02.14 1.290
16 Gelo durist e ku meriv dua ezanê, digel cemaetê li mizgeftê bi hev re bixwîne? 11.02.14 2.626
17 Aqil çi ye? Di Îslamê de ji bo mukelefbûnê, divê meriv çiqas biaqil be? 13.02.14 1.320
18 Ma nîhaka mut‘e di Îslamê de heye yan na? 19.02.14 1.602
19 Hukmê zewaca bi zirxwişk/zirbirayan re çi ye? 19.02.14 1.505
20 Eger nîşanî bê xerakirin, ma meriv dikare diyariyên xwe ji malbata keçikê bistîne? 19.02.14 1.480
21 Eger pîrek na bakîr be, ma mêr nikare sebebê wê bipirse? 19.02.14 1.543
22 Jina min bi pey yekî ket. Ma ez dikarim wê bînim? 19.02.14 2.860
23 Ma mirov dikare bi rêya bankê xanî bikire? 23.08.14 1.495
24 Da ku deynê xwe yî Toki’yê bidim, gelo ez dikarim krêdiyê bikişînim? 23.08.14 1.507
25 Sukûkên bêfaîz, ma birastî jî bêfaîz in? 23.08.14 1.668
26 Aqil çi ye? 18.11.14 1.162
27 Ma Pêxmeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hukum nedaye? 18.11.14 1.305
28 Ma kesên bi meaşê memûrtiyê debara xwe dikin, dikarin fitrê bigirin? 15.12.14 1.248
29 Xeyrimislimên ku li welatê mislimanan dijîn, dê li gorî çi bêne darizandin? 13.01.15 1.249
30 Lixwekirina çarşevê, ma tundrawî ye? 09.02.15 1.461
31 Ez 14 salî me û dixwazim xwe bigirim. Divê ez çawa tev bigerim? 09.03.15 1.464
32 Ma meriv di serşokê de zêde bimîne guneh e? 31.03.15 1.297
33 Meriv heta kengî dikare bi cenabet bisekine? 21.04.15 1.143
34 Kesên heca îfradê dikin an jî yên ku nikarin qurbanekê serjê bikin 21.05.15 1.211
35 Berî îhraman ma caiz e ku meriv parfûm an jî deodorantê bikar bîne? 14.06.15 1.181
36 Suûdî, çima bi kontenjanên hindik ji muslumanan re astengiyan derdixe? 03.07.15 1.153
37 Cezayê munasebeta cinsî di rojên qedexekirî de çi ye? 27.08.15 1.158
38 Ma “Di hezkirina xwe de bi endaz be, di buxza xwe de bi endaz be”, hedîs e? 05.10.15 1.316
39 Divê meriv çi bike ji navika zarokê? 03.12.15 1.155
40 Ma limêj servekirî tê kirin? 25.01.16 1.207
41 Gelo şertên pêwîst bo nîkaha dînî, çi ne? 01.03.16 1.157
42 Ma hedîsa di heqê girtina faîzê li darulherbê sehîh e? 01.04.16 1.228
43 Di nîkaha batil de ma divê ku meriv mehrê bide? 03.05.16 1.023
44 Niyeta rojiya remezanê kengî û çawa tê anîn? 08.06.16 1.056
45 Ma şeytan bêaqil e ku li ber Xwedê rabû? 19.07.16 1.119
46 Ma meaşê ku karmend ji dewletê digirin helal e? 12.08.16 1.032
47 Ziyareta qebran divê çawa be? 27.09.16 981
48 Ma pîrek dikare li gorî dilê xwe di malê xwe de teseruf bike? 27.10.16 809
49 Ma çiqas rast e ku mirov ji miriyan alîkariyê bixwaze? 21.11.16 911
50 Ma mirov dikare tesbît bike ka leyletul-qedr di kîjan şevê de ye? 29.12.16 1.055
51 Ma bûyera mîracê di Qur’anê de dibore? Rastiya vê yekê çi ye? 10.02.17 1.201
52 Derfeta ku ez li kargehê nimêj bikim tuneye ma divê ez çi bikim? 09.03.17 824
53 Rewşa misilmanê ku mafê yekî xeyrimuslim xwaribe dê çawa be? 09.05.17 747
54 Tedawiya lavman rojiyê betal dike? 19.06.17 829
55 Ma rojname dikare xwendevanên xwe bi rêya kuponan bibe ‘umreyê? 09.08.17 725
56 Ayeta “Ji tiştên ku dema werin aşkerekirin dê we xemgîn bikin, pirs mekin” divê çawa were fêhmkirin? 26.09.17 728
57 Ji bo dersên Qur’anê yên li dibistanê ma divê ku mirov bi desmêj be? 31.10.17 687
58 Gelo bêjeya “kitab” a ku di Qur’anê de derbas dibe bi çi wateyê ye? 06.12.17 576
59 Ma Xwedê Teala berê erd an jî asîman afirandiye? 15.01.18 623
60 Yekî Henefî dikare li pey yekî Şafi‘î nimêj bike? 16.02.18 543
61 Mêr mir. Mîrata wî dê di navbera dayik, kurek û sê keçên wî de çawa bê parvekirin? 14.03.18 514
62 Ma di mîratê de her dem para mêran ji ya jinan pirtir e? 17.04.18 406
63 Mêr mir. Hevser, kurek û sê keç man. Mîrat dê çawa were teqsîmkirin? 14.05.18 379
64 Ma tedawiya bi rêya hiperbarikê rojiyê dişkîne? 30.05.18 459
65 Ma nîsbeta ku jin ji mîrata mêrê xwe digrin çiqas e? 04.07.18 299
66 Şirîkatiya di boraqê de divê çawa be? 30.07.18 309
67 Gelo çima Misilman di Cenga Uhudê de têk çûn? 19.09.18 210
68 Ma tevkariya alema Xiristiyanan di aboriya cîhanê de heye? 16.10.18 185
69 Ma herdem efûkirin, rê li ber encamên ne baş vedike? 14.11.18 212
70 Ma qibleya Misilmanan ya ewil Ke‘be yan Beytul-Meqdis bû? 24.12.18 199
71 Dema jin di pêşiya nimêjker re derbas bibe, ma nimêj betal dibe? 30.01.19 199
72 Ma delîla nimêjên sunnet ji ayetê heye? 25.03.19 141
73 Ma ji bo kirina nimêjê divê mirov ji serkarê xwe destûrê bixwaze? 02.05.19 170
74 Ma heywana terî/dûvjêkirî dibe qurban 23.07.19 65
75 Di dema kirina nimêjê de eger wext derkeve, nimêj betal dibe? 03.09.19 36
76 Kesê ferzeke desmêjê jibîr bike, divê çi bike? 17.01.14 1.767
77 Ma kenê bideng, desmêjê dişikîne? 18.01.14 1.695
78 Ma zewaca bi kîjan eqrebayan re li meriv heram e? 19.01.14 1.621
79 Dema meriv deh çûwalan bi deyn bibe, dê deynê xwe çawa bide? 21.01.14 1.548
80 Xaniyê ku hêj temelê wê jî nehatiye avêtin, gelo caiz e ku meriv jê qatekî bikire? 21.01.14 1.455
81 Zêrê ku bi deyn hatiye stendin, ma divê bi peretî yan jî bi zêrêtî were dayin? 22.01.14 2.727
82 Pîreka ku di dema ‘ideyê xwe ji mal derkeve, gelo hatiye berdan an na? 24.01.14 1.526
83 Ma mafê pîrekê heye ku xwe berde? 24.01.14 1.541
84 Ma rast e ku li Pêxmberê me (s.a.w) sêhr hatiye kirin? 03.02.14 1.610
85 Ma birastî jî telqîna li ser miriyan sunet e? 03.02.14 1.648
86 Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin? 04.02.14 1.797
87 Ji bo xelasiya ji bandora cinan, divê meriv çi bike? 06.02.14 1.483
88 Hukmê “kurtaj” ango jiberxwekirina zarokê çi ye? 06.02.14 1.406
89 Li welatên Mislimanan limêja înê çend qam tên kirin? 10.02.14 1.310
90 Gelo çêkirina diranan caiz e yan na? 10.02.14 1.228
91 Ma tu esil ji duayê “Kenzu’l-‘Erş” û duayê “Qedeh”ê re heye? 11.02.14 2.747
92 Dînên ku limêj li wan ne ferz e, ma lazim e ku xusla cenabetê ji ser xwe rakin? 13.02.14 1.327
93 Hukmê hezkirina ji yekê çi ye? 19.02.14 1.478
94 Zewaca bi yeka xeyrimuslim re çawa ye? 19.02.14 1.544
95 Piştî nîşaniyê meriv dikare dev ji hev berde? 19.02.14 1.615
96 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe, an na? 19.02.14 1.503
97 Ji tirsa zor û zehmetiyên madî malbata min naxwaze min bizewicîne. Divê ez çi bikim? 19.02.14 1.995
98 Gelo promosyona ku bank didin memûr û karkeran, helal e? 23.08.14 1.552
99 Gelo meriv dikare bi rêya krêdiya bankê, xanî bikire? 23.08.14 1.508
100 Xetera fetwadayina kesên ne ehil 29.08.14 1.626