Hukmê limêja li ser zarokên ji ber diya xwe çûne yan jî nîvcî çêbûne û mirine çi ye?
Fetwayen Kurdi > Cenaze > Fetwayên Nivîskî Tarih: 03 Şubat 2014

Pirs: Gelo şûştin û limêjkirina li ser zarokên ku ji ber diya xwe çûne yan jî yên bi mirîtî hatine dinyayê, ferz e yan na?

Bersiv: Eger zarok kêmî çar mehan be û hatibe dinyayê, nayê şûştin û limêj jî li ser nayê kirin. Belbî dê cawek lê bê pêçandin û bê çalkirin. Di vê mêjarê tu îxtilaf û gelemşeyî tune ye. Lê belê eger zarok piştî çar mehan ji ber diya xwe çûbe, di vê meseleyê de du nerînên cuda hene:

Ya yekem: Eger zarok bi ruh hatibe dinyayê hem tê şûştin û hem jî limêj li ser tê kirin. Di vê mijarê de yekîtî û tifaq heye. Lê belê di rewşa ku zarok tê dinyayê û tu nîşanên saxbûnê li ser xuya neke li gorî mezhebê Henefî, Îmam Malik, el-Ewzaî û Hesenê Besrî, ev zarok tê şûştin, lê limêj li ser nayê kirin. Delîla wan jî ev hedîsa li jêr e:

 “Dema zarok tê dinyayê eger bigirî (yanî nîşanê saxbûnê lê xuya bike) û piştre bimire, limêj li ser tê kirin û mirov dibe mîratxwerê wî.”[1] wekî ku tê dîtin di vê hedîsê de ji bo limêja li ser zarok, girî yanî nîşana saxbûnê wekî şert hatiye danîn.[2]

Ya duyem: Tu ferq û cudahîtî di navbera ku zarok sax an jî mirî were dinyayê tune ye. Di herdu rewşan de jî limêj li ser tê kirin. Ehmed kurê Henbel, Seîd kurê Cubeyr, Îbn Sîrîn û Îshak kurê Raheweyh jî di wê nerînê de ne.

Ew di vê mijarê de piştî çar mehan pufkirina ruh di zikê dayikê de esas digirin. Lewra, piştî ku ruh dikeve bedena cenîn, êdî dibe însanekî tam. Mîna zarokê ku bi saxîtî hatibe dinyayê û miribe, limêj li ser tê kirin. Xwediyên vê nerînê, hedîsa ku li jor behsa wê hat kirin “mudterib”[3] dibînin û dibêjin, ew hedîs li dijî hedîsa ku behsa pufkirina ruh dike yanî “muarid”ê wê ye. Ji ber vê yêkê dibêjin ku ew hedîs, bi delîltî nayê qebûlkirin.[4]

Ev nerîna dawî, munasibî Qur’anê ye. Lewra, li gorî Qur’anê piştî ku bedena zarok temam dibe û ruh tê pufkirin. êdî ew dibe însanekî tam û kamil. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Ew Xwedayê ku her tişt bedew çêkiriye û afirandine însên ji heriyê dest pê kiriye. Piştre zuriyeta însên ji dilopek ava lawaz çêkiriye. Piştre dirûv daye însên, ji ruhê ku mexluqê Wî ye pif kiriyê û ji we re guh, çav û dil çêkirine. Hûn Xwedayê xwe çiqas hindik dişêkirînin![5]

Wexta em ayetên Qur’ana Pîroz didin ber hev, em dibînin ku ruh di hefta 16’mîn de dikeve bedena cenîn. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Me li însan ferman kir ku ji dê û bavê xwe re baş bin. Lewra dayika wî, bi çi zor û zehmetiyan ew di zikê xwe de hilgirtiye. Bişîrvekirina wî jî du salan dewam dike…”[6]

Me li însan ferman kir ku ji dê û bavê xwe re baş bin. Dayika wî bi zehmetî ew hilgirtiye û bi zehmetî ew welidandiye. Hilgirtina wî û bişîrvekirina wî sih mehî dewam dike…”[7]

Dema şîrdayinê 24 meh in. Ev digel zemanê hilgirtina zarokê di zikê dayikê de ango ku cenîn dibe wekî însanekî kamil bi hev re digihêje sîh mehî. Di vir de ew dema ku behsa wê tê kirin şeş meh in. Zemanê bi hemilbûn/avisiyê ji çil hefteyan hinekî zêdetir e. Ango 282 roj tê qebûlkirin. Şeş meh, ji ber ku dê bi mehên heyvê bên hesabkirin û bi kêmasî mirov sê mehan jê 29 roj hesab bike bi tevahî dike 177 roj. Wexta em van rojan ji 282’an derxin, dimîne 105 roj. Ku em wan jî li hefteyan parve bikin, 15 hefte dertê holê. Piştî wê hefta 16’mîn tê. Destpêka şeş mehan hefta 16’mîn ya ku tê de ruh tê pufkirin e.

Qur’ana Pîroz piştî wê heftê, navê însan li cenînê dike. Ji ber vê yêkê mîna ku di nerîna duyem de hatibû îfadekirin, piştî vê mehê eger zarok bi miritî jî hatibe dinyayê mîna însanên din divê ku cenazeyê wî bê şûştin û limêj li ser bê kirin.



[1] Ebû Dawûd, Cenaiz, 44-45; Nesaî, Cenaiz, 26; Darimî, Feraid, 47.

[2] Seyyid Sabiq, Fuqhu’s-Sunne, çapa 12’mîn, Muessesetu’r-Risale, Beyrût 1996, I, 277.

[3] Hedîsa “mudterib” hedîsa ku bi çend awayên mîna hev hatibe riwayetkirin û meriv nikaribe yekê li ser yekê terhic bike û dev ji awayên din berde. Cudahîtiya di navbera wan awayan de dibe ku ji rawîyekî bi tenê be an jî ji çend rawiyan hatibe riwayetkirin. Ev jî di halê hemî rawiyên ku di zincîra senedê de ne, siqet bin ango bawerî bi wan bê.

[4] Bnh. Seyyid Sabiq, Fuqhu’s-Sunne, çapa 12’mîn, Muessesetu’r-Risale, Beyrût 1996, I, 277.

[5] Secde, 32/7-9.

[6] Loqman, 31/14.

[7] Ehqaf, 46/15.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Kesê ferzeke desmêjê jibîr bike, divê çi bike? 17.01.14 1.744
2 Ma kenê bideng, desmêjê dişikîne? 18.01.14 1.677
3 Ma zewaca bi kîjan eqrebayan re li meriv heram e? 19.01.14 1.611
4 Dema meriv deh çûwalan bi deyn bibe, dê deynê xwe çawa bide? 21.01.14 1.539
5 Xaniyê ku hêj temelê wê jî nehatiye avêtin, gelo caiz e ku meriv jê qatekî bikire? 21.01.14 1.444
6 Zêrê ku bi deyn hatiye stendin, ma divê bi peretî yan jî bi zêrêtî were dayin? 22.01.14 2.705
7 Pîreka ku di dema ‘ideyê xwe ji mal derkeve, gelo hatiye berdan an na? 24.01.14 1.510
8 Ma mafê pîrekê heye ku xwe berde? 24.01.14 1.531
9 Ma rast e ku li Pêxmberê me (s.a.w) sêhr hatiye kirin? 03.02.14 1.598
10 Ma birastî jî telqîna li ser miriyan sunet e? 03.02.14 1.633
11 Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin? 04.02.14 1.787
12 Ji bo xelasiya ji bandora cinan, divê meriv çi bike? 06.02.14 1.471
13 Hukmê “kurtaj” ango jiberxwekirina zarokê çi ye? 06.02.14 1.396
14 Li welatên Mislimanan limêja înê çend qam tên kirin? 10.02.14 1.303
15 Gelo çêkirina diranan caiz e yan na? 10.02.14 1.222
16 Ma tu esil ji duayê “Kenzu’l-‘Erş” û duayê “Qedeh”ê re heye? 11.02.14 2.732
17 Dînên ku limêj li wan ne ferz e, ma lazim e ku xusla cenabetê ji ser xwe rakin? 13.02.14 1.318
18 Hukmê hezkirina ji yekê çi ye? 19.02.14 1.470
19 Zewaca bi yeka xeyrimuslim re çawa ye? 19.02.14 1.539
20 Piştî nîşaniyê meriv dikare dev ji hev berde? 19.02.14 1.607
21 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe, an na? 19.02.14 1.497
22 Ji tirsa zor û zehmetiyên madî malbata min naxwaze min bizewicîne. Divê ez çi bikim? 19.02.14 1.986
23 Gelo promosyona ku bank didin memûr û karkeran, helal e? 23.08.14 1.547
24 Gelo meriv dikare bi rêya krêdiya bankê, xanî bikire? 23.08.14 1.501
25 Xetera fetwadayina kesên ne ehil 29.08.14 1.617
26 Keçeke neh salî eger ketibe cilan, ma ji aliyê olî ve dibe berpirsyar? 18.11.14 1.202
27 Di serdema pêşîn de ji bo têgihîştina mena Qur’anê, ma karê komxebatê dihate kirin? 18.11.14 1.175
28 Berpirsyariya kesên ku teblîxa Qur’anê negihaştibe wan çi ye? 17.12.14 1.334
29 Ma di teblîxê de pîvan çi ye? 14.01.15 1.127
30 Ma lazim e ku pîrek bi peçeyê ser çavê xwe bigirin? 10.02.15 1.512
31 Mêrê min, daxwaza vekirinê li min dike. Divê ez çi bikim? 11.03.15 1.594
32 Ma menî, mezî û wedî çi ne? 01.04.15 1.387
33 Ger musluman di rewşeke zor bin, ma raste ku meriv bo çûyina hecê pereyan kom bike? 22.04.15 1.186
34 Kesê heca îfradê bike, ma herî zû kengî dikare ‘umreyê bike? 22.05.15 1.184
35 Piştî têkilatiya cinsî bi seetekê menî parçe parçe diherike, divê ez çi bikim? 15.06.15 1.081
36 Piştî ku xwînmeha pîrekê biqede, ma dikare bi zilamê re rakeve yan divê berê xusla xwe rake? 03.07.15 1.216
37 Eger 40 roj ji çilê pîrekê derbas bibe, divê çawa tev bigere? 28.08.15 1.202
38 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 1.362
39 Ma rast e ku nîkahên di meha Seferê de tên birîn, temenkin in? 08.12.15 1.063
40 Hedîsa di heqê bîata bi îmamê zeman re 27.01.16 1.301
41 Berdana jinan çawa pêk tê? 02.03.16 1.159
42 Ma Îmam Nesaî, alimekî hedîsê yê pêbawer e? 04.04.16 1.096
43 Ma nîkaha bê haya malbatê hatibe birîn, sehîh e/durust e? 04.05.16 1.014
44 Di rojiya sunnet de, herî dereng heta kengî niyet tê anîn? 09.06.16 1.187
45 Şeytan çima bû kafir? 20.07.16 1.066
46 Ji bo memûrtiya dewletê gelo caiz e ku mirov torpîlê bike? 15.08.16 1.006
47 Ma divê em hedîsa “Ê ku bi pîreka xwe re herî rind tev digere, ez im” çawa fêhm bikin? 01.10.16 906
48 Ma mirov dikare di meha Remezanê de mahra xwe bibire? 28.10.16 971
49 Ma di Qur’anê de mijara ezabê gorê dibore? 22.11.16 937
50 Ma pîrek dikare bi tena serê xwe derkeve rêwîtiyê? 30.12.16 902
51 Ma pênc wext nimêj di şeva Mîracê de ferz bû? 13.02.17 830
52 Nimêjên ku min nekirine ma ez dikarim êvarî li malê bikim? 14.03.17 828
53 Heke ez têkevim azmûnê û heman fakulteyê careke din kar bikim ma ev dibe xwarina mafê ‘îbadan? 16.05.17 776
54 Çilkên çav, guh û bêvilê rojiyê betal dikin? 21.06.17 737
55 Ma amadekirina projeyan bo belavbûna lîstika “İdda”yê caiz e? 10.08.17 735
56 Nuzûla Qur’anê bi zimanê ‘Erebî gelo dibe asteng ji bo cîhanîbûna wê? 02.10.17 681
57 Ma hilgirtina Qur’anê di binê navikê re qedexe ye? 01.11.17 618
58 Ma di Qur’ana Pîroz de helbestên serdema cahiliyeyê hene? 07.12.17 671
59 Ma di navbera ayetên 109-110an ji E‘raf û ayetên 34-35an ji Şu‘era tu nakokî heye? 16.01.18 578
60 Ma ayeta 100an ji sûreyê Ali Îmran terefgiriya mezheban qedexe dike? 19.02.18 582
61 Mêr mir. Jinek û çar keçên wî hene. Mîrata wî dê çawa bê belavkirin? 15.03.18 512
62 Ma dayik dikare ji mîrata zarokên xwe yên sêwî îstifade bike? 18.04.18 473
63 Mêr mir. Hevser, keçek û du lawên wî man. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 15.05.18 349
64 Kefaretê rojiyê di kîjan rewşan de tê dayin? 31.05.18 427
65 Zilam mir. Sê law û keçek li pey xwe hiştin. Mîrat dê çawa bê dabeşkirin? 05.07.18 492
66 Ma serjêkirina qurbanê bi tenê ji bo kesên li heccê ne, ferz e? 31.07.18 349
67 Ma guneh e ku ez telefona Qur’an lê barkirî ye di berîka xwe hilgirim? 20.09.18 227
68 Ma çend jin û zarokên Îmam ‘Elî hebûn? Nesla wî ji kîjan zarokên wî dewam kiriye? 17.10.18 216
69 Mirov ji bo alîkariya birayên xwe yên li Filîstînê bernameya şahiyê lidar bixe 15.11.18 162
70 Di nimêja bi cemaetî de ma şert e ku mirov bibêjê “tebayî îmamê hazir” 25.12.18 209
71 Da ku bikaribim rabim nimêja sibehê divê ez çi bikim? 31.01.19 174
72 Ma mirov dikare li odeya razanê nimêj bike? 28.03.19 121
73 Çima xêra rojiya 6 rojan ji meha Şewwalê biqasî rojîgirtina salekê ye? 06.05.19 116
74 Ma mirov dikare di cara yekem de dewarê bike qurban?   24.07.19 42
75 Ma mirov dikare bi lensan desmêj bigire? 17.01.14 1.731
76 Ma di secdeya tîlawetê de, divê ku meriv bi desmêj be? 18.01.14 1.754
77 Gelo meriv ji nebaşî û xerabiyên dê-bavê xwe, mesûl e? 19.01.14 1.600
78 Eger meriv dev ji bazarê berde, gelo tu cezayekî wê heye? 21.01.14 1.484
79 Hukmê kirîna wesayit-xaniyekî, bi rêya “Emin Evim”-“Emin Otomotiv”ê çi ye? 21.01.14 1.580
80 Gava deyn dereng were dayin, ma meriv dikare doza zirara xwe bike? 22.01.14 3.956
81 Dema meriv pîreka xwe ya berdayî ji malê derxe, telaq pêk tê? Ma ev jî ne fermana Xwedê ye? 24.01.14 1.411
82 Ma pîrek dikare mafê xweberdanê ji mêrê xwe bigire? 24.01.14 1.543
83 Gelo însan çima diçin ba sêhbaz û remildaran? 03.02.14 1.665
84 Meriv kengî dikare li cihê teziyê xwarinê bixwe? 03.02.14 1.647
85 Cezayê kuştina yekî bi şaşî çi ye? 04.02.14 1.626
86 Ma cin jî ji ehkamên Qur’anê berpirsiyar in? 06.02.14 1.694
87 Gelo caiz e ku meriv bi rêya “Tüp bebek” bibe xwedî zarok? 06.02.14 1.371
88 Piştî limêja înê, ma divê ku meriv limêja nîvro jî bike yan na? 10.02.14 1.495
89 Dema meriv bi cenabet be yan jî pîrek di xwînmehê de be, gelo durist e ku mirov diranê xwe dagire? 10.02.14 1.213
90 Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin? 11.02.14 2.838
91 Kesê kor, gelo dikare li pêşiya cemaetê îmamtiyê bike? 13.02.14 1.272
92 Di hilbijartina hevalekî/ê ji bo zewacê, divê mirov bala xwe bide çi? 19.02.14 1.492
93 Mêrê Misliman, ma dikare bi yeka Fileh re bizewice? 19.02.14 1.563
94 Ma lixwekirina gustîlka zewacê durist e? 19.02.14 1.558
95 Ma mêr û jin dikarin bi navê hev bangî hev bikin? 19.02.14 1.521
96 Gunehên ku me beriya zewacê kirine, ger em bi hev re bizewicin tên bexşandin? 19.02.14 1.641
97 Promosyona ku bank didin, ma ne faîz e? 23.08.14 1.526
98 Krêdiyên ku faîza wan ji sedî sifir e, caiz in? 23.08.14 1.634
99 Meriv bê zenabûn fetwa bide 29.08.14 1.507
100 Îctihad çi ye? 18.11.14 1.272