Hukmê limêja li ser zarokên ji ber diya xwe çûne yan jî nîvcî çêbûne û mirine çi ye?
Fetwayen Kurdi > Cenaze > Fetwayên Nivîskî Tarih: 03 Şubat 2014

Pirs: Gelo şûştin û limêjkirina li ser zarokên ku ji ber diya xwe çûne yan jî yên bi mirîtî hatine dinyayê, ferz e yan na?

Bersiv: Eger zarok kêmî çar mehan be û hatibe dinyayê, nayê şûştin û limêj jî li ser nayê kirin. Belbî dê cawek lê bê pêçandin û bê çalkirin. Di vê mêjarê tu îxtilaf û gelemşeyî tune ye. Lê belê eger zarok piştî çar mehan ji ber diya xwe çûbe, di vê meseleyê de du nerînên cuda hene:

Ya yekem: Eger zarok bi ruh hatibe dinyayê hem tê şûştin û hem jî limêj li ser tê kirin. Di vê mijarê de yekîtî û tifaq heye. Lê belê di rewşa ku zarok tê dinyayê û tu nîşanên saxbûnê li ser xuya neke li gorî mezhebê Henefî, Îmam Malik, el-Ewzaî û Hesenê Besrî, ev zarok tê şûştin, lê limêj li ser nayê kirin. Delîla wan jî ev hedîsa li jêr e:

 “Dema zarok tê dinyayê eger bigirî (yanî nîşanê saxbûnê lê xuya bike) û piştre bimire, limêj li ser tê kirin û mirov dibe mîratxwerê wî.”[1] wekî ku tê dîtin di vê hedîsê de ji bo limêja li ser zarok, girî yanî nîşana saxbûnê wekî şert hatiye danîn.[2]

Ya duyem: Tu ferq û cudahîtî di navbera ku zarok sax an jî mirî were dinyayê tune ye. Di herdu rewşan de jî limêj li ser tê kirin. Ehmed kurê Henbel, Seîd kurê Cubeyr, Îbn Sîrîn û Îshak kurê Raheweyh jî di wê nerînê de ne.

Ew di vê mijarê de piştî çar mehan pufkirina ruh di zikê dayikê de esas digirin. Lewra, piştî ku ruh dikeve bedena cenîn, êdî dibe însanekî tam. Mîna zarokê ku bi saxîtî hatibe dinyayê û miribe, limêj li ser tê kirin. Xwediyên vê nerînê, hedîsa ku li jor behsa wê hat kirin “mudterib”[3] dibînin û dibêjin, ew hedîs li dijî hedîsa ku behsa pufkirina ruh dike yanî “muarid”ê wê ye. Ji ber vê yêkê dibêjin ku ew hedîs, bi delîltî nayê qebûlkirin.[4]

Ev nerîna dawî, munasibî Qur’anê ye. Lewra, li gorî Qur’anê piştî ku bedena zarok temam dibe û ruh tê pufkirin. êdî ew dibe însanekî tam û kamil. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Ew Xwedayê ku her tişt bedew çêkiriye û afirandine însên ji heriyê dest pê kiriye. Piştre zuriyeta însên ji dilopek ava lawaz çêkiriye. Piştre dirûv daye însên, ji ruhê ku mexluqê Wî ye pif kiriyê û ji we re guh, çav û dil çêkirine. Hûn Xwedayê xwe çiqas hindik dişêkirînin![5]

Wexta em ayetên Qur’ana Pîroz didin ber hev, em dibînin ku ruh di hefta 16’mîn de dikeve bedena cenîn. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Me li însan ferman kir ku ji dê û bavê xwe re baş bin. Lewra dayika wî, bi çi zor û zehmetiyan ew di zikê xwe de hilgirtiye. Bişîrvekirina wî jî du salan dewam dike…”[6]

Me li însan ferman kir ku ji dê û bavê xwe re baş bin. Dayika wî bi zehmetî ew hilgirtiye û bi zehmetî ew welidandiye. Hilgirtina wî û bişîrvekirina wî sih mehî dewam dike…”[7]

Dema şîrdayinê 24 meh in. Ev digel zemanê hilgirtina zarokê di zikê dayikê de ango ku cenîn dibe wekî însanekî kamil bi hev re digihêje sîh mehî. Di vir de ew dema ku behsa wê tê kirin şeş meh in. Zemanê bi hemilbûn/avisiyê ji çil hefteyan hinekî zêdetir e. Ango 282 roj tê qebûlkirin. Şeş meh, ji ber ku dê bi mehên heyvê bên hesabkirin û bi kêmasî mirov sê mehan jê 29 roj hesab bike bi tevahî dike 177 roj. Wexta em van rojan ji 282’an derxin, dimîne 105 roj. Ku em wan jî li hefteyan parve bikin, 15 hefte dertê holê. Piştî wê hefta 16’mîn tê. Destpêka şeş mehan hefta 16’mîn ya ku tê de ruh tê pufkirin e.

Qur’ana Pîroz piştî wê heftê, navê însan li cenînê dike. Ji ber vê yêkê mîna ku di nerîna duyem de hatibû îfadekirin, piştî vê mehê eger zarok bi miritî jî hatibe dinyayê mîna însanên din divê ku cenazeyê wî bê şûştin û limêj li ser bê kirin.



[1] Ebû Dawûd, Cenaiz, 44-45; Nesaî, Cenaiz, 26; Darimî, Feraid, 47.

[2] Seyyid Sabiq, Fuqhu’s-Sunne, çapa 12’mîn, Muessesetu’r-Risale, Beyrût 1996, I, 277.

[3] Hedîsa “mudterib” hedîsa ku bi çend awayên mîna hev hatibe riwayetkirin û meriv nikaribe yekê li ser yekê terhic bike û dev ji awayên din berde. Cudahîtiya di navbera wan awayan de dibe ku ji rawîyekî bi tenê be an jî ji çend rawiyan hatibe riwayetkirin. Ev jî di halê hemî rawiyên ku di zincîra senedê de ne, siqet bin ango bawerî bi wan bê.

[4] Bnh. Seyyid Sabiq, Fuqhu’s-Sunne, çapa 12’mîn, Muessesetu’r-Risale, Beyrût 1996, I, 277.

[5] Secde, 32/7-9.

[6] Loqman, 31/14.

[7] Ehqaf, 46/15.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma xew û baberdan desmêjê dişikînin? 17.01.14 1.672
2 Di desmêjê de îstibra çawa tê kirin? 18.01.14 1.627
3 Gelo mirov dikare li ba dê-bavê xwe, ji zarokên xwe hez bike? 19.01.14 1.257
4 Gelo di karkirinê de, tu sînorekî diyar heye yan na? 21.01.14 1.516
5 Ma stendina kuponan caiz e? 21.01.14 1.505
6 Eger meriv bibe hemwelatiyê Dewletên Ewrûpa, rast e ku meriv ji dîn derdikev? 22.01.14 1.356
7 Dema şahid tune bin, gelo telaq pêk tê yan na? 24.01.14 1.446
8 Gelo mehr ji pîreka ku berî zîfafê hatibe berdan re heye? 24.01.14 1.281
9 Ma vekirina cihên mehrem tu bandorê li nîkaha pîrekê dike? 24.01.14 1.419
10 Gelo çima goştê hin însanên mirî, narize? 03.02.14 1.826
11 Ma dibe ku gotina “sed daran” di mijara cezayê zinayê de sembolîk be? 04.02.14 1.615
12 Ma Elmanya daru’l-herb e û pîrekên wan jî dikevin bin hukmê qerwaşan? 06.02.14 1.795
13 Ma guneh e ku mirov livên jina xwe ramûse? 06.02.14 1.329
14 Zilam, dema şîrê pîreka xwe vexwe ma eqrebatî di navbera wan de çêdibe? 06.02.14 1.339
15 Ma roja înê dema xutbe tê xwendin, limêjên sunet tên kirin? 10.02.14 1.310
16 Ma di dua de divê meriv herdu destên xwe bide ber hev an ji hev veqetîne? 11.02.14 1.576
17 Li gorî Îslamê daweteke munasib divê çawa bê kirin? 13.02.14 1.595
18 Herçiqas zor û zehmet bû jî, êdî min dev ji gaytiyê berda? 13.02.14 1.398
19 Ma lixwekirina bûkanê guneh e? 19.02.14 1.588
20 Kurê xal û keça metê dikarin bi hev re bizewicin? 19.02.14 1.532
21 Ên ku bi sedem xwezûrantiyê ebediyen meriv nikare bi wan re bizewice kî ne? 19.02.14 1.682
22 Ma ez mecbûr im ku li xwesûya xwe binihêrim? 19.02.14 1.563
23 Ma gunehê kesê faîzê dide û yê distîne, mîna hev e? 23.08.14 1.548
24 Hukmê ku meriv ji bo yekî krêdiyê bikişîne çi ye? 23.08.14 1.455
25 Bê ku ez têkevim faîzê, ez çawa dikarim wesayitekê bikirim? 23.08.14 3.627
26 Ji aliyê Îslamî ve gelo di navbera fetwa û teqwayê de tu ferq heye? 29.08.14 2.667
27 Da ku meriv Qur’anê baştir fêhm bike, ma ilmê mentiqê ji meriv dibe alîkar? 18.11.14 1.171
28 Dema em fitrê derdixin, divê em wê çawa hesab bikin? 02.12.14 1.249
29 Cihûyê ku dixwaze bibe Misliman, ma divê pêşî bibe Fileh? 03.01.15 1.200
30 Hukmê lixwekirina bûkanê çi ye? 30.01.15 1.547
31 Gelo hukmê razana digel zarokên xwe yên balix re çi ye? 26.02.15 1.556
32 Gelo keçik dikare li cem zirbirayên xwe serê xwe veke? 26.03.15 1.496
33 Meriv dikare kincên di dema cenabetê de piştî rakirina xuslê dîsa lixwe bike? 15.04.15 1.316
34 Gotina “hec li ber deriyê meriv e”, tê çi wateyê? 05.05.15 1.256
35 Ez nexweş im. Heta ji nexweşiya xwe baş bibim ma ez dikarim xwe neşûm? 03.06.15 1.235
36 Ma divê meriv çend gavan bimeşe û piştre xusla xwe rake? 28.06.15 1.178
37 Ma dîn jî xusla xwe radikin? 14.07.15 1.385
38 Ma di Qur’anê de di derbarê zewaca pîrik û nevî de, tu hukim tune ye? 15.09.15 1.401
39 Hûn dikarin hedîsa “cihê xeflet lê hatiye serê meriv biguherînin”, rave bikin? 27.10.15 1.354
40 Hedîsa “Jiyana min û mirina min jî, ji we re bi xêr e”, sehîh e? 29.12.15 1.368
41 Ma Hz. Îsa wefat kiriye yan ketiye xewê? 18.02.16 1.235
42 Ma zina nîkahê betal dike? 21.03.16 1.084
43 Ma di heqê hibekirina xêra sûreyê Îxlas de tu hedîsek heye? 20.04.16 1.164
44 Gelo raserbûna Xwedê ya li ser ‘erş, tê çi wateyê? 31.05.16 1.107
45 Nexweşiya min a mîdê heye, divê ez îlacan bixwim. Ma dibe ku ez rojiyê negirim? 24.06.16 1.134
46 Tekfîra ehlê qibleyê tê çi wateyê? 02.08.16 1.095
47 Ma pîrek dikarin biçin serdana goran? 05.09.16 1.026
48 Bê hebûna nîkahê meriv nêzî yekê/yekî bibe 18.10.16 1.015
49 Bavê min li dijî nîkaha dînî ye. Ma dîsa jî ez ê destûrê jê bixwazim? 12.11.16 992
50 Ma caiz e ku mirov kêlikên bi wêne çêbike yan jî bide çêkirin 19.12.16 969
51 Ma tu nimêjeke ku di şeva Rexayibê de were kirin heye? 23.01.17 950
52 Ma hûn dikarin gotina Hezretî ‘Umer “ev çi bid‘eteke rind e” rave bikin? 27.02.17 1.039
53 Ma mirov dikare bêyî destûra xwedî, înterneta wî bixebitîne? 30.03.17 987
54 Ma çêr û dijûn rojiyê dişkînin? 01.06.17 909
55 Pişkên ku mirov bi rêya SMSan beşdar dibe caiz in? 27.07.17 837
56 Ma Xwedê Teala ji bo her herêmeke li cîhanê hişyarkerek şandiye? 06.09.17 770
57 Ma ji alimên berê kesekî ku ayeta 4an ji sûreyê Îbrahîm wekî we fêhm kiribe heye? 18.10.17 907
58 Ma Pêxemeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hikum nedaye? 23.11.17 691
59 Ma li gorî ayeta 54an ji sûreyê E‘raf, şev li pêş e yan ro? 27.12.17 704
60 Ma Îblîs, mamosteyê ferîşteyan bû? 07.02.18 652
61 Ma keç dikarin ji mîratê wekî para birayên xwe daxwaz bikin? 05.03.18 588
62 Ma xizmên nêz dikarin eşyayên miriyê xwe bikar bînin? 29.03.18 499
63 Jin mir. Hevser, lawek û çar keçên wê hene. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 03.05.18 451
64 Kesên di karê giran de dixebitin ma dikarin rojiyê negrin? 23.05.18 464
65 Mêr mir. Hevser, pênc kur û du keçên wî hene. Mîrat dê çawa were teqsîmkirin? 25.06.18 372
66 Ma caiz e ku mirov di xew de berê lingên xwe bide aliyê qibleyê? 19.07.18 391
67 Ma Hz. Fatîmeyê di çend saliya xwe de wefat kiriye? 06.09.18 427
68 Ma kesê li dêma mirov ya rastê bixe divê mirov ya çepê jî bide ber? 05.10.18 284
69 Ma divê em ji bo bihuştê yan jî ji bo riza Xwedê îbadetê bikin? 02.11.18 254
70 Ma Ademê ku Şeytan nikaribû ew bixapanda, hevsera wî Hewwayê ew xirand? 03.12.18 233
71 Xwendekarên dibistanê dê nimêjên xwe çawa bikin? 15.01.19 253
72 Ma zarok dikarin li pêşiya mezinan îmamtiyê bikin? 05.03.19 203
73 Ma mirov dikare nimêja îdê bi tenê bike? 18.04.19 137
74 Ma mirov dikare bi pereyê qrediyê qurbanê serjê bike? 08.07.19 104
75 Heywana ku diranên wê yên şîr neketine dibin qurban? 07.08.19 76
76 Rewşa kesê di dema mirinê de kelîma şehadetê neanîbe dê çawa be? 18.09.19 64
77 Ma dê gunehkar roja qiyametê kor bene heşirkirin? 04.11.19 48
78 Ji bo destdana Qur’anê ma divê ku meriv bi desmêj be? 17.01.14 1.633
79 Di mezhebê Henefî de, mesihkirina li ser goreyan çawa tê kirin? 18.01.14 1.751
80 Tiştên ji zarokan re tên diyarîkirin, bav an jî welî dikare tê de teseruf bike? 19.01.14 1.289
81 Gelo rast e ku Ebû Henîfe, di ticaretê de ji bo karkirinê sînorek daniye? 21.01.14 1.503
82 Ma divê ku meriv hemî taybetmendiyên mal ji bikir re bibêje? 21.01.14 1.489
83 Hukmê dayina ruşwetê li welatên xeyrimislim çi ye? 22.01.14 1.347
84 Ma di berdanê de şahid, di dema telaq yan dema tefrîqê de tên girtin? 24.01.14 1.631
85 Berdana berî zîfafê 24.01.14 1.570
86 Eger mêr angaşt bike ku pîreka wî zina kiriye, divê çi bike? 24.01.14 1.536
87 Hukmê limêja li ser zarokên ji ber diya xwe çûne yan jî nîvcî çêbûne û mirine çi ye? 03.02.14 2.149
88 Di huqûqa Îslamê de cezayê tecawuzkirinê çi ye? 04.02.14 1.631
89 Di êrîşbirina li ser Lîbyayê, divê helwesta kesê Misliman çawa bûna? 06.02.14 1.758
90 Hukmê nêzîkatiye bi bal pîrekê ve bi rêya “oral” ji dev çi ye? 06.02.14 1.481
91 Pîreka ku xwînmeha wê diqede, bê ku serê xwe bişû dikare bi zilamê re rakeve? 06.02.14 1.448
92 Seqetên ku beşdarî limêja înê dibin gelo ferza wê ji stûyê wan derdikeve? 10.02.14 1.379
93 Di hin duayan de gelo çima meriv berê destên xwe dide jêr? 11.02.14 1.654
94 Hukmê lêxistina daholê di dawetan de çi ye? 13.02.14 1.770
95 Ez çawa dikarim dev ji hevzayendiyê berdim? 13.02.14 1.417
96 Ma durist e ku nîkaha dînî bê xebera malbatê were birîn? 19.02.14 1.572
97 Di zewacên eqrebayan de çima zarok seqet çêdibin? 19.02.14 1.563
98 Meriv dikare jina xwe berde û bi baltûza xwe re bizewice? 19.02.14 1.559
99 Xwesûya min limêj nake, ma divê ez çawa pê re tev bigerin? 19.02.14 1.494
100 Gelo tehwîlên dewletê û bonoyên xezîneyê heram in? 23.08.14 1.426