Ma di navbera rojiya me û rojiya miletên berê de cudahî heye?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Rojî Tarih: 30 Mayıs 2017

Pirs: Ma di navbera rojiya me û rojiya miletên berê de cudahî heye?

Bersiv: Rojiya ku qedexeya xwarin-vexwarin û têkiliya cinsî tê de heye ji aliyê hin kesan ve tê îfadekirin ku bi ayeta 183an ji sûreyê Beqere hatiye ferzkirin, piştre jî ji heman sûreyî bi ayeta 187an hatiye nesixkirin.  Wergara ayeta 183an wiha ye:

Gelî bawermendan! Ew Rojî, çawa ku li ser umetên beriya we hatibû ferzkirin, her wiha li ser we jî hatiye ferzkirin. Dibe ku hûn xwe biparêzin.”

Li gorî riwayeta ku ji Îbn ‘Ebbas (x.j.q) hatiye ragihandin, rojî berê bi ayeta 183an ji sûreyê Beqere wekî ku li umetên pêşî hatibû ferzkirin ango tê de xwarin-vexwarin û munasebeta cinsî qedexe be hatibû ferzkirin, piştre bi ayeta 187an di şevên rojiyê de ev sînorên han hatin rakirin. Çend riwayetên ku hin sehabiyan -‘Umerê kurê Xettab (x.j.q) jî di nav wan de ye-  di şevên rojiyê de ev sînorên han bin pê kirine jî her wekî ku piştgiriyê didin vê yekê.

Bi rastî jî tê gotin ku ayeta 187an ji sûreyê Beqere hêmanên nesxê di xwe de dihewîne û di der barê vê mijarê de behsa hin riwayetan tê kirin. Bi kurtasî, di serî de di şevên rojiyê de di mijarên mîna xwarin-vexwarin û têkiliya cinsî hin sînor û qedexe hebûne. Mirovê ku fitara xwe kir heta nimêja ‘eşayê yan jî heta ku razê xwarin-vexwarin û têkiliya cinsî jê helal bû û ev rewş heta ku ayeta 187an hat hinartin wiha dewam kir. Gava ku ev qedexe ji aliyê hinan ve hat îxlalkirin bi ayeta rojîn hukmê ku di şerîeta berê de hebû hatiye rakirin û di şevên rojiyê munasebeta cinsî hatiye serbestkirin. Hin kes jî dibêjin ku di ayetên 183 û 184an di mijara dema girtina rojiyê û şert-mercên wê de; rojiya ku berê her mehê sê rojan dihate girtin û kesên ku hêza wan a girtina wê hebû dikaribûn di dewsa wê de fidye bidana piştre bi ayeta 185an bi awayê ku divê meha Remezanê bi rojî derbas bikin hatiye nesixkirin. Hebûna kesên ku dibêjn ayeta 183an nesix bûye bi rastî jî tiştekî balkêş e.

Gava ku bi hûrgilî li ayetê were mêzekirin mirov dikare bigihîje encama ku di babetê dema girtina rojiyê de di hundurê rojê de û hukmê munasebeta cinsî tê de nesix pêk hatiye. Îfadeya “أُحِلَّ لَكُمْ = ji were helal hatiye dêrandin” ya ku di ayetê de dibore her wekî nîşan bide ku ev hukmê han ji hukmê yên berê cuda ye.  Lewra hin kes hene dibêjin ku di ayeta 183an de rojiya ku mîna li yên berê hatiye ferzkirin ji aliyê hukum ve çawaniyê ve manendiyê di xwe de digre, nesxa vê rojiyê ji aliyê çawaniyê ve bi ayeta 187an “أُحِلَّ لَكُمْ = ji were helal hatiye dêrandin” pêk hatiye.

A rast temamê van tiştan bi metnê ayeta 187an li hev dikin. Îfadeya “أُحِلَّ لَكُمْ = ji were helal hatiye dêrandin” ya ku di ayetê de derbas dibe, nîşan dide ku hukmê nû ji hukmê şerîeta berê cuda ye. Îfadeyên bi rengê “ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ=  Xwedê bi we dizanî ku hûn bi kirinên xwe bi xwe re îxanetê dikin, vêca Xwedê tobeya we qebûl kir û hûn bexşandin” dide nîşandan ku hinan ev sînor derbas kirine, lê belê Xwedê Teala ev bexşandine. Her wiha ji îfadeya “فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ = Di vê demê de herin nivîna hevserên xwe û li ya ku Xweda ji bo we nivîsiye bigerin.” jî tê fêhmê ku hukmekî nû hatiye.

Qasidê Xwedê û yên dane pey wî, divê ku li gorî şerîeta berê rojî girtibin. Lewra riwayetên di der barê vê yekê de ji her kesî ve malûm in. Ev, li Medîneyê bi ayeta 183an ji sûreyê Beqere; bi wehya Qur’anê dihate rastdêrandin. Îfadeya “أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ = di rojên malûm de” ya ku di destpêka ayeta 184an de derbas dibe dide nîşandan ku dema rojiya berê dihate girtin û bi Qur’anê jî hatiye tesdîqkirin, dihate zanîn. Bi ayeta 187an qedexeya di der barê xwarin-vexwarin û têkiliya cinsî ya di şevên rojiyê de berfirehiyek hasil bûye. Lewra hinên ku ev îxlal dikirin hebûn.

Jêder: Fatih Orum, Tasdik Tebyin ve Nesih, Weşanên Suleymaniye, Stenbol 2016, rp. 32-35.

Di navnîşana jêr de pirs û bersiveke di der barê di şerîetan de hevgirtin û berdewamî heye. Em tewsiye dikin ku hûn berê xwe bidinê:

www.fetva.net/yazili-fetvalar/peygamberler-hep-ayni-seyleri-mi-teblig-etmislerdir.html

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Niyet çi ye? 07.06.16 1.114
2 Erbabê pîşeyên giran dê çawa rojiyê bigrin? 29.05.17 829
3 Ma rojiya kesê bi cenabet qebûl dibe? 18.05.18 402
4 Ma nimêja terawîhan bid‘et e? 07.06.18 345
5 Niyeta rojiya remezanê kengî û çawa tê anîn? 08.06.16 1.049
6 Ma di navbera rojiya me û rojiya miletên berê de cudahî heye? 30.05.17 838
7 Ma mirov dikare temamê rojiya xwe di xew de derbas bike? 18.05.18 430
8 Ma di Remezanê de nêçîr qedexe ye? 08.06.18 303
9 Di rojiya sunnet de, herî dereng heta kengî niyet tê anîn? 09.06.16 1.187
10 Cezayê kesê ku rojiya xwe dixwe çi ye? 31.05.17 945
11 Kesê rojî negirtibe dê çi bike? 21.05.18 379
12 Ma bikaranîna banda nîkotînê rojiyê dişkîne? 11.06.18 355
13 Ma girtina rojiya meha remezanê li kê ferz e? 13.06.16 1.138
14 Ma çêr û dijûn rojiyê dişkînin? 01.06.17 865
15 Kesê ji ber sedemekî meşrû rojî negre ma lazim e ku pereyan bide? 22.05.18 427
16 Ma meha Remezanê bi hesab an jî bi dîtina heyvê tê diyarkirin?  12.06.18 315
17 Hûn dikarin di heqê çaxa balixbûnê de agahiyê bidin? 14.06.16 1.134
18 Ma bikaranîna dermanên inhalasyonê rojiyê dişkîne? 12.06.17 896
19 Kesên di karê giran de dixebitin ma dikarin rojiyê negrin? 23.05.18 401
20 Çima xêra rojiya 6 rojan ji meha Şewwalê biqasî rojîgirtina salekê ye? 06.05.19 116
21 Gelo hikmetê ferzbûna rojiyê çi ye? 15.06.16 1.063
22 Dayina xwînê rojiyê betal dike? 13.06.17 768
23 Kesê di Remezanê de derdikeve tetîlê ma dikare rojiya xwe piştre qeza bike? 24.05.18 446
24 Ma pîreka bi rojî dikare li tama xwarinê binêre? 07.05.19 138
25 Ma di rojiyê de rabûna paşîvê pêwîst e? 17.06.16 1.128
26 Kişandina ultrason, rontgen û tomografiyê rojiyê dişkîne? 14.06.17 781
27 Kesên bê mazeret rojî nagrin ma îsyankariya Xwedê dikin? 25.05.18 407
28 Ma jina ducanî û ya şîr dide zarokê dê rojiyê bigrin? 08.05.19 126
29 Di rojiyê de divê em rîayeta kîjan welatî bikin? 20.06.16 1.093
30 Ma ultrason, rontgen û tomografî rojiyê dişkîne? 15.06.17 751
31 Ma mirov dikare di rojiyê de avê di dev û pozê xwe wernede? 25.05.18 437
32 Ma cûtina benîşt rojiyê dişkîne? 13.05.19 134
33 Gelo rojî heta şevê an jî heta êvarê tê girtin? 21.06.16 1.088
34 Rakirin an jî tedawiya diranan rojiyê betal dike? 16.06.17 802
35 Ma kesê bêyî îradeya xwe verşê dikare rojiya xwe bişkîne? 28.05.18 392
36 Ma nexweş û kal-pîrên ku nikarin rojiyê bigrin divê çi bikin? 14.05.19 135
37 Nexweşên tedawiya kemoterapiyê dibînin, ma lazim e ku rojiyê bigirin? 22.06.16 1.164
38 Tedawiya lavman rojiyê betal dike? 19.06.17 820
39 Ma nexweşên ku divê rojê sê caran derman bixwin dikarin rojiyê negrin? 29.05.18 409
40 Ma xwarina îlaca texîrkirina dema heyzê bi mebesta girtina rojiyê caiz e? 16.05.19 115
41 Nexweşên diyabetê, gelo lazim e ku di meha Remezanê de rojî bigrin? 23.06.16 1.146
42 Çilkên çav, guh û bêvilê rojiyê betal dikin? 21.06.17 738
43 Ma tedawiya bi rêya hiperbarikê rojiyê dişkîne? 30.05.18 450
44 Kesê meyê vedixwe ma dikare rojiyê bigre? 17.05.19 121
45 Nexweşiya min a mîdê heye, divê ez îlacan bixwim. Ma dibe ku ez rojiyê negirim? 24.06.16 1.103
46 Nexweşên gurçikê dê çawa rojiyê bigrin? 22.06.17 890
47 Kefaretê rojiyê di kîjan rewşan de tê dayin? 31.05.18 427
48 Nexweşên şekir, tansiyon, migren û hwd. ma divê ku rojiyê bigirin? 27.06.16 1.140
49 Gava jin bikeve kirasa ma rojiya wê betal dibe? 16.05.18 459
50 Ma rabûna paşîvê di rojiya nafîle de şert e? 01.06.18 411
51 Kesên ku êşa serî dikişînin gelo dikarin rojiyê bigirin? 28.06.16 1.066
52 Ma mirov dikare di rojiyê de serê xwe bîşû? 16.05.18 413
53 Pîreka ku nikare rojiyê bigre ma caiz e ku li kargehê xwarinê bixwe? 04.06.18 366
54 Ma rojîgirtina nexweşên ku tedawiyê dibînin mehzûr e? 29.06.16 1.053
55 Ma xebatkarên keştiyê dikarin rojiya xwe piştre qeza bikin? 17.05.18 469
56 Ma muayeneya li cem bijîşkê jînekolog rojiyê dişkîne? 05.06.18 357
57 Rojî çi ye? Ma hûn dikarin tarîfa wê bikin? 06.06.16 1.173
58 Gelo hebên bin zimên digihîjin mîdeyê û rojiyê dişikînin? 30.06.16 1.071
59 Ma kesê ji ber tîbûnîyê bêtaqet bikeve dikare rojiya xwe bixwe? 17.05.18 403
60 Ma vereşîn rojiyê dişkîne? 06.06.18 335