Ma di navbera rojiya me û rojiya miletên berê de cudahî heye?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Rojî Tarih: 30 Mayıs 2017

Pirs: Ma di navbera rojiya me û rojiya miletên berê de cudahî heye?

Bersiv: Rojiya ku qedexeya xwarin-vexwarin û têkiliya cinsî tê de heye ji aliyê hin kesan ve tê îfadekirin ku bi ayeta 183an ji sûreyê Beqere hatiye ferzkirin, piştre jî ji heman sûreyî bi ayeta 187an hatiye nesixkirin.  Wergara ayeta 183an wiha ye:

Gelî bawermendan! Ew Rojî, çawa ku li ser umetên beriya we hatibû ferzkirin, her wiha li ser we jî hatiye ferzkirin. Dibe ku hûn xwe biparêzin.”

Li gorî riwayeta ku ji Îbn ‘Ebbas (x.j.q) hatiye ragihandin, rojî berê bi ayeta 183an ji sûreyê Beqere wekî ku li umetên pêşî hatibû ferzkirin ango tê de xwarin-vexwarin û munasebeta cinsî qedexe be hatibû ferzkirin, piştre bi ayeta 187an di şevên rojiyê de ev sînorên han hatin rakirin. Çend riwayetên ku hin sehabiyan -‘Umerê kurê Xettab (x.j.q) jî di nav wan de ye-  di şevên rojiyê de ev sînorên han bin pê kirine jî her wekî ku piştgiriyê didin vê yekê.

Bi rastî jî tê gotin ku ayeta 187an ji sûreyê Beqere hêmanên nesxê di xwe de dihewîne û di der barê vê mijarê de behsa hin riwayetan tê kirin. Bi kurtasî, di serî de di şevên rojiyê de di mijarên mîna xwarin-vexwarin û têkiliya cinsî hin sînor û qedexe hebûne. Mirovê ku fitara xwe kir heta nimêja ‘eşayê yan jî heta ku razê xwarin-vexwarin û têkiliya cinsî jê helal bû û ev rewş heta ku ayeta 187an hat hinartin wiha dewam kir. Gava ku ev qedexe ji aliyê hinan ve hat îxlalkirin bi ayeta rojîn hukmê ku di şerîeta berê de hebû hatiye rakirin û di şevên rojiyê munasebeta cinsî hatiye serbestkirin. Hin kes jî dibêjin ku di ayetên 183 û 184an di mijara dema girtina rojiyê û şert-mercên wê de; rojiya ku berê her mehê sê rojan dihate girtin û kesên ku hêza wan a girtina wê hebû dikaribûn di dewsa wê de fidye bidana piştre bi ayeta 185an bi awayê ku divê meha Remezanê bi rojî derbas bikin hatiye nesixkirin. Hebûna kesên ku dibêjn ayeta 183an nesix bûye bi rastî jî tiştekî balkêş e.

Gava ku bi hûrgilî li ayetê were mêzekirin mirov dikare bigihîje encama ku di babetê dema girtina rojiyê de di hundurê rojê de û hukmê munasebeta cinsî tê de nesix pêk hatiye. Îfadeya “أُحِلَّ لَكُمْ = ji were helal hatiye dêrandin” ya ku di ayetê de dibore her wekî nîşan bide ku ev hukmê han ji hukmê yên berê cuda ye.  Lewra hin kes hene dibêjin ku di ayeta 183an de rojiya ku mîna li yên berê hatiye ferzkirin ji aliyê hukum ve çawaniyê ve manendiyê di xwe de digre, nesxa vê rojiyê ji aliyê çawaniyê ve bi ayeta 187an “أُحِلَّ لَكُمْ = ji were helal hatiye dêrandin” pêk hatiye.

A rast temamê van tiştan bi metnê ayeta 187an li hev dikin. Îfadeya “أُحِلَّ لَكُمْ = ji were helal hatiye dêrandin” ya ku di ayetê de derbas dibe, nîşan dide ku hukmê nû ji hukmê şerîeta berê cuda ye. Îfadeyên bi rengê “ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ=  Xwedê bi we dizanî ku hûn bi kirinên xwe bi xwe re îxanetê dikin, vêca Xwedê tobeya we qebûl kir û hûn bexşandin” dide nîşandan ku hinan ev sînor derbas kirine, lê belê Xwedê Teala ev bexşandine. Her wiha ji îfadeya “فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ = Di vê demê de herin nivîna hevserên xwe û li ya ku Xweda ji bo we nivîsiye bigerin.” jî tê fêhmê ku hukmekî nû hatiye.

Qasidê Xwedê û yên dane pey wî, divê ku li gorî şerîeta berê rojî girtibin. Lewra riwayetên di der barê vê yekê de ji her kesî ve malûm in. Ev, li Medîneyê bi ayeta 183an ji sûreyê Beqere; bi wehya Qur’anê dihate rastdêrandin. Îfadeya “أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ = di rojên malûm de” ya ku di destpêka ayeta 184an de derbas dibe dide nîşandan ku dema rojiya berê dihate girtin û bi Qur’anê jî hatiye tesdîqkirin, dihate zanîn. Bi ayeta 187an qedexeya di der barê xwarin-vexwarin û têkiliya cinsî ya di şevên rojiyê de berfirehiyek hasil bûye. Lewra hinên ku ev îxlal dikirin hebûn.

Jêder: Fatih Orum, Tasdik Tebyin ve Nesih, Weşanên Suleymaniye, Stenbol 2016, rp. 32-35.

Di navnîşana jêr de pirs û bersiveke di der barê di şerîetan de hevgirtin û berdewamî heye. Em tewsiye dikin ku hûn berê xwe bidinê:

www.fetva.net/yazili-fetvalar/peygamberler-hep-ayni-seyleri-mi-teblig-etmislerdir.html

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Hûn dikarin di heqê çaxa balixbûnê de agahiyê bidin? 14.06.16 1.194
2 Ma bikaranîna dermanên inhalasyonê rojiyê dişkîne? 12.06.17 944
3 Kesên di karê giran de dixebitin ma dikarin rojiyê negrin? 23.05.18 464
4 Çima xêra rojiya 6 rojan ji meha Şewwalê biqasî rojîgirtina salekê ye? 06.05.19 149
5 Gelo hikmetê ferzbûna rojiyê çi ye? 15.06.16 1.110
6 Dayina xwînê rojiyê betal dike? 13.06.17 816
7 Kesê di Remezanê de derdikeve tetîlê ma dikare rojiya xwe piştre qeza bike? 24.05.18 502
8 Ma pîreka bi rojî dikare li tama xwarinê binêre? 07.05.19 184
9 Ma di rojiyê de rabûna paşîvê pêwîst e? 17.06.16 1.186
10 Kişandina ultrason, rontgen û tomografiyê rojiyê dişkîne? 14.06.17 835
11 Kesên bê mazeret rojî nagrin ma îsyankariya Xwedê dikin? 25.05.18 449
12 Ma jina ducanî û ya şîr dide zarokê dê rojiyê bigrin? 08.05.19 179
13 Di rojiyê de divê em rîayeta kîjan welatî bikin? 20.06.16 1.138
14 Ma ultrason, rontgen û tomografî rojiyê dişkîne? 15.06.17 824
15 Ma mirov dikare di rojiyê de avê di dev û pozê xwe wernede? 25.05.18 484
16 Ma cûtina benîşt rojiyê dişkîne? 13.05.19 184
17 Gelo rojî heta şevê an jî heta êvarê tê girtin? 21.06.16 1.123
18 Rakirin an jî tedawiya diranan rojiyê betal dike? 16.06.17 842
19 Ma kesê bêyî îradeya xwe verşê dikare rojiya xwe bişkîne? 28.05.18 465
20 Ma nexweş û kal-pîrên ku nikarin rojiyê bigrin divê çi bikin? 14.05.19 185
21 Nexweşên tedawiya kemoterapiyê dibînin, ma lazim e ku rojiyê bigirin? 22.06.16 1.207
22 Tedawiya lavman rojiyê betal dike? 19.06.17 857
23 Ma nexweşên ku divê rojê sê caran derman bixwin dikarin rojiyê negrin? 29.05.18 447
24 Ma xwarina îlaca texîrkirina dema heyzê bi mebesta girtina rojiyê caiz e? 16.05.19 157
25 Nexweşên diyabetê, gelo lazim e ku di meha Remezanê de rojî bigrin? 23.06.16 1.192
26 Çilkên çav, guh û bêvilê rojiyê betal dikin? 21.06.17 785
27 Ma tedawiya bi rêya hiperbarikê rojiyê dişkîne? 30.05.18 496
28 Kesê meyê vedixwe ma dikare rojiyê bigre? 17.05.19 171
29 Nexweşiya min a mîdê heye, divê ez îlacan bixwim. Ma dibe ku ez rojiyê negirim? 24.06.16 1.134
30 Nexweşên gurçikê dê çawa rojiyê bigrin? 22.06.17 931
31 Kefaretê rojiyê di kîjan rewşan de tê dayin? 31.05.18 468
32 Nexweşên şekir, tansiyon, migren û hwd. ma divê ku rojiyê bigirin? 27.06.16 1.188
33 Gava jin bikeve kirasa ma rojiya wê betal dibe? 16.05.18 510
34 Ma rabûna paşîvê di rojiya nafîle de şert e? 01.06.18 484
35 Kesên ku êşa serî dikişînin gelo dikarin rojiyê bigirin? 28.06.16 1.110
36 Ma mirov dikare di rojiyê de serê xwe bîşû? 16.05.18 450
37 Pîreka ku nikare rojiyê bigre ma caiz e ku li kargehê xwarinê bixwe? 04.06.18 427
38 Ma rojîgirtina nexweşên ku tedawiyê dibînin mehzûr e? 29.06.16 1.097
39 Ma xebatkarên keştiyê dikarin rojiya xwe piştre qeza bikin? 17.05.18 521
40 Ma muayeneya li cem bijîşkê jînekolog rojiyê dişkîne? 05.06.18 408
41 Rojî çi ye? Ma hûn dikarin tarîfa wê bikin? 06.06.16 1.215
42 Gelo hebên bin zimên digihîjin mîdeyê û rojiyê dişikînin? 30.06.16 1.121
43 Ma kesê ji ber tîbûnîyê bêtaqet bikeve dikare rojiya xwe bixwe? 17.05.18 452
44 Ma vereşîn rojiyê dişkîne? 06.06.18 396
45 Niyet çi ye? 07.06.16 1.154
46 Erbabê pîşeyên giran dê çawa rojiyê bigrin? 29.05.17 879
47 Ma rojiya kesê bi cenabet qebûl dibe? 18.05.18 447
48 Ma nimêja terawîhan bid‘et e? 07.06.18 389
49 Niyeta rojiya remezanê kengî û çawa tê anîn? 08.06.16 1.092
50 Ma di navbera rojiya me û rojiya miletên berê de cudahî heye? 30.05.17 884
51 Ma mirov dikare temamê rojiya xwe di xew de derbas bike? 18.05.18 481
52 Ma di Remezanê de nêçîr qedexe ye? 08.06.18 361
53 Di rojiya sunnet de, herî dereng heta kengî niyet tê anîn? 09.06.16 1.240
54 Cezayê kesê ku rojiya xwe dixwe çi ye? 31.05.17 991
55 Kesê rojî negirtibe dê çi bike? 21.05.18 429
56 Ma bikaranîna banda nîkotînê rojiyê dişkîne? 11.06.18 405
57 Ma girtina rojiya meha remezanê li kê ferz e? 13.06.16 1.179
58 Ma çêr û dijûn rojiyê dişkînin? 01.06.17 908
59 Kesê ji ber sedemekî meşrû rojî negre ma lazim e ku pereyan bide? 22.05.18 466
60 Ma meha Remezanê bi hesab an jî bi dîtina heyvê tê diyarkirin?  12.06.18 364