Destdana Qur’anê û desmêj?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Qur'an Tarih: 03 Ekim 2017

Pirs: Ma ji bo destdana Qur’anê şert e ku mirov bi desmêj be?

Bersiv: Ji bo xwendin, guhdarkirin û destdana Qur’ana Pîroz, ne lazim e ku mirov bi desmêj be yan jî desmêj bigre. Lewra li gorî ayeta 6em ji sûreyê Maîde ya ku terîfa desmêjê dike û li gorî hedîsên Pêxember (s.a.w) ên sehîh, girtina desmêjê ne ji bo xwendin an jî destdana Qur’ana Pîroz, belbî ji bo nimêjkirinê şert e. Hukmê ku di berhemên “‘Ilmihalan” de derbas dibe ku: “Destdana Qur’ana Pîroz, bê desmêj ne durist e.” ‘emel pê nayê kirin. Lewra hedîsên di derbarê wê de zeîf in.

Di meseleyeke wiha girîng bi hedîsên zeîf helal an jî heram nayê diyarkirin.

Di der barê di dema xwendina Qur’anê de divê çi were kirin Xwedê Teala ayeteke serbixwe hinartiye û wiha ferman kiriye:

Çi dema te dest bi xwendina Qur’anê kir, vêca xwe bi Xwedê ji şeytanê recîm biparêze.” (Nehl, 16/98)

Wekî ku tê dîtin di dema xwendina Qur’anê de ji bilî xweparastina bi Xwedê tu fermaneke din nehatiye kirin.

Kesên ku dibêjin ji bo destdana Qur’anê desmêj şert e, ev ayeta han “Ji yên hatine paqijkirin pê ve tu kes nikare dest bidê.” (Waqîe, 56/79) delîl digrin û dibêjin ku mebest ji îfadeya yên hatine paqijkirin jî, yên bi desmêj in. Halbukî dema bi balkêşî ev ayet bi ayetên pêş û paş re were xwendin, dê bê dîtin ku di wir de ne behsa destdana Qur’anê bi desjmêj tê kirin. Li berevajî vê qala tiştekî din tê kirin. Ayetên têkildar wiha ne:

Naxêr! Ez bi cihê wan stêran sond dixwim ku -heke hûn bizanibin ev, sondeke pir mezin e- bê guman ev, Qur’aneke pir birûmet e di kitêbeke parastî (Lewhul Mehfûzê) de ye. Ji yên hatine paqijkirin pê ve tu kes nikare dest bidê. Ew ji aliyê Rebbê alemê ve hatiye hinartin.” (Waqîe, 56/75-80)

Gava ku ev ayet digel ayetên têkildar were xwendin -wekî Fexreddîn Razî jî bi awayekî rast destnîşan kiriye- diyar dibe ku di ayeta 79an de ne behsa Mushefa ku îro di destê me de ye; qala makametna ku di Lewhul Mehfûzê de hatiye tomarkirin, dike. Ayetên li jêr vê yekê destnîşan dikin:

Bi rastî ev kitêba ku ji te re hatiye wehîkirin, Qur’aneke qedirbilind e di Lewhul Mehfûzê de parastî ye.” (Burûc, 85/21-22)

Hatiye diyarkirin, Qur’ana ku eslê wê di Lewhul Mehfûzê hatiye parastin bi tenê yên hatine paqijkirin ango melek dikarin dest bidinê. Jixwe ev, nêrîna ‘Ebdullahê kurê ‘Ebbas, ji tabiîyan Seîdê kurê Cubeyr û ‘Ikrime ye jî. İmam Maturidî jî di tefsîra xwe de tercîha vê nêrînê kiriye.

Lewra îfadeya “la yemessuhu” (لَا يَمَسُّهُ) ya ku di ayetê de derbas dibe, ne bi wateya “bila dest nedinê” ango ne nehi û qedexe ye; di wateya “nikare dest bidê” ango îbareyeke nefyê ye ku neyêniyê îfade dike.

Wekî din jî li gorî rêzimana zimanê ‘Erebî, heke ev îfade bi wateya nehyê bûna dê îrabeyê wê ne -wekî ku îro di Mushefa di destê me de- “la yemessuhu” (لَا يَمَسُّهُ) bûna. Dê la yemseshu (لَا يَمْسَسْهُ) an jî la yemessehu (لَا يَمَسَّهُ) bûna.

Mîna ku diyar dibe derxistina hukmê ku di destdana Qur’anê de divê mirov bi destmêj be -wekî ku bi awayekî belavbûyî di kevneşopiyê de tê gotin- ji aliyê rêzimana zimanê ‘Erebî ne pêkan e.

Heke em ji aliyê riwayetan li meseleyê mêze bikin rewşeke cuda ji ya li jor borî dernakeve holê. Li ser meseleyê ji ‘Ebdullahê kurê ‘Ebbas (x.j.q) hatiye ragihandin, carekê Pêxember (s.a.w) ji avrêjê derket, xwarin jê re hatibû amadekirin. Ên li wê derê gotin ku “Ji bo girtina desmêjê em ji te re avê bînin?” Pêxember (s.a.w) wiha bersiva wan da: “Bi tenê dema ku ez ê rabim nimêjê, emrê min hatiye kirin bi girtina desmêjê.”

Pêxember (s.a.w) bi gotina “Bi tenê dema ku ez ê rabim nimêjê, emrê min hatiye kirin bi girtina desmêjê” îşaretî bi bal ayeta 6em ji sûreyê Maîde “Gelî bawermendan! Dema we xwest hûn nimêj bikin, rûyê xwe û destên xwe heta enîşkan bişon…” ve kiriye û îfade kiriye ku fermana bi girtina desmêjê, ji bo nimêjê ye. Ne ji bo tu tiştekî din e.

Heke ji bo destdana Qur’anê desmêj şert bûna dê bigota: “Bi tenê dema ku ez ê rabim nimêjê û gava dest bidim Qur’anê, emrê min hatiye kirin bi girtina desmêjê.

Jêder: Yahya Şenol, “Bize Soruyorlar”, Kitap ve Hikmet Dergisi, Ocak-Mart 2016, Jimar: 12, rp: 98-99.

 

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Gelo îfadeya esatîru’l-ewwelîn di wateya “çîrokên pêşiyan” de ye? 19.09.17 337
2 Ji bo dersên Qur’anê yên li dibistanê ma divê ku mirov bi desmêj be? 31.10.17 341
3 Gelo bêjeya “kitab” a ku di Qur’anê de derbas dibe bi çi wateyê ye? 06.12.17 267
4 Ma Xwedê Teala berê erd an jî asîman afirandiye? 15.01.18 282
5 Ayetên di der barê jiyana Pêxemberê me de çima di Qur’anê cî digrin? 20.09.17 351
6 Ma hilgirtina Qur’anê di binê navikê re qedexe ye? 01.11.17 326
7 Ma di Qur’ana Pîroz de helbestên serdema cahiliyeyê hene? 07.12.17 360
8 Ma di navbera ayetên 109-110an ji E‘raf û ayetên 34-35an ji Şu‘era tu nakokî heye? 16.01.18 244
9 Ayeta “Ji tiştên ku dema werin aşkerekirin dê we xemgîn bikin, pirs mekin” divê çawa were fêhmkirin? 26.09.17 377
10 Li gorî ayeta 71an ji sûreyê Îsra mirov li axretê dê digel kîjan rêberan bên gazîkirin? 02.11.17 308
11 Ma divê em ayeta 81an ji sûreyê Alî Îmran çawa fêhm bikin? 11.12.17 258
12 Ma di ayeta yekem ji sûreyê ‘Eleq de emrê bi xwendina çi hatiye kirin? 17.01.18 288
13 Destdana Qur’anê û desmêj? 03.10.17 381
14 Ji bo têgehên Qur’anê hûn tewsiyeya kîjan berheman dikin? 07.11.17 282
15 Ma Hamanê ku navê wî di Qur’anê derbas û Hamanê di Tewratê de heman kes in? 12.12.17 279
16 Ma divê em bêjeya “zenîm”ê ya di Qur’anê de çawa fêhm bikin? 19.01.18 253
17 Xwendina Qur’anê û girtina serî? 04.10.17 349
18 Hûn dikarin têgeha “roj”ê ya di ayeta 29an ji sûreyê Nazîat rave bikin? 08.11.17 378
19 Çima di hin ayetên Qur’anê de qala “Qur’ana ‘Erebî” tê kirin? 18.12.17 260
20 Ma divê em ayeta 19an ji sûreyê Hedîd çawa fêhm bikin? 30.01.18 234
21 Ma temamê ayetên Qur’anê ne 6.666 ayet in? 05.10.17 427
22 Mebest ji gotina “dostik”an ya ku di Qur’anê de dibore çi ye? 15.11.17 357
23 Ma divê tîpa “dad”ê çawa bê xwendin? 19.12.17 239
24 Ma zanîna sebebên nuzûla ayetên Qur’anê şert e? 31.01.18 191
25 Ma herdu ayetên dawî ji sûreyê Beqere bê navgîn hatine hinartin? 06.10.17 358
26 Ma li gorî Qur’anê zimanê heyînên bêcan jî heye? 16.11.17 294
27 Bêjeya ummetê di Qur’anê de di kîjan wateyan de hatiye bikaranîn? 20.12.17 387
28 Ma guhdarkirina bi rêya radyo, televîzyon û cd’yê dikeve şûna xetma Qur’anê? 01.02.18 243
29 Ji bo têgihîştina Qur’anê di esra seadetê de komxebatî dihat kirin? 10.10.17 357
30 Gelo Qur’an di kîjan mijaran de agahiyên ronker dide me? 17.11.17 279
31 Ma Qur’an kitêbeke ku bi tenê xitab/bang li mêran dike? 21.12.17 298
32 Ma berî jidayikbûna Hz. Îsa, hatiye diyarkirin ku dê îmtihana dunyayê qezenc bike? 12.10.17 397
33 Ji bo fêhmkirina Qur’anê gelo ferhengên ‘Erebî çiqas ewle ne? 20.11.17 322
34 Rojhilatnas û iddiaya ku Qur’an hatiye guhertin 22.12.17 306
35 Ma divê em ayeta 45an ji sûreyê Alî Îmran ji aliyê qederê ve çawa fêhm bikin? 16.10.17 405
36 Di fêhmkirina Qur’anê de girîngiya bizava îctihadê çi ye? 21.11.17 300
37 We çima ayeta 29an ji sûreyê Sad ji wergerên din cuda tercume kiriye? 26.12.17 280
38 Ma ji alimên berê kesekî ku ayeta 4an ji sûreyê Îbrahîm wekî we fêhm kiribe heye? 18.10.17 363
39 Ma Pêxemeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hikum nedaye? 23.11.17 319
40 Ma li gorî ayeta 54an ji sûreyê E‘raf, şev li pêş e yan ro? 27.12.17 340
41 Ma hîkmeta ku digel Qur’anê ji Resûlullah re hatiye hinartin çi ye? 23.10.17 352
42 Hûn di karin ji sûreyê Fatihe ayeta “em bi tenê ji Te arîkariyê dixwazin” rave bikin? 28.11.17 334
43 Ma Qur’ana Pîroz di 23 salan an jî bi tenê di mehekê de hatiye hinartin? 04.01.18 325
44 Ma Xwedê Teala bi her însanî re -bi awayekî- diaxive? 05.09.17 372
45 Di navbera ayeta 30an ji sûreyê E‘raf û ayeta 17an ji sûreyê Tewbe têkiliyek çawa heye? 24.10.17 299
46 Ma Xwedê Teala dixwaze ku mirovan ji rê derxe? 29.11.17 272
47 Ma duayên di Qur’anê de gotinên Xwedê ne? 05.01.18 276
48 Ma Xwedê Teala ji bo her herêmeke li cîhanê hişyarkerek şandiye? 06.09.17 395
49 Ma mirov dikare Qur’anê li menzela nivînan daliqîne? 25.10.17 334
50 Ma wateya têgeha “ulu’l-elbab” ya ku di gelek ayetên Qur’anê de dibore, çi ye? 30.11.17 320
51 Gelo di dema berhevkirina Qur’anê de tu mudaxeleyek çêbûye? 09.01.18 303
52 Ma mebest ji bêjeya “ruhban” ya ku di Qur’anê de dibore de kî ne? 07.09.17 422
53 Ma mebest ji ayeta “Bawermend berê xwe ji tiştên beredayî vedigerînin” çi ye? 27.10.17 364
54 Heywanên ku di (En‘am) ayeta 143 û 144an de derbas dibin 8 cot in, an 8 nêr û mê ne? 04.12.17 329
55 Ma hukmê sedeqeya necwayê di roja me de jî heye? 10.01.18 275
56 Ma mebest ji “ehbar”ê ya ku di Qur’anê de derbas dibe kî ne? 08.09.17 437
57 Ma mebest ji zahirî û batiniya Xwedê çi ye? 30.10.17 352
58 Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin? 05.12.17 316
59 Ma lêkera şae û erade di Qur’anê de di wayeta “xwestin”ê de ye? 11.01.18 314