Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Qur'an Tarih: 05 Aralık 2017

Pirs: Çima ayetên Qur’anê ne li gorî mijarên xwe hatine nivîsandin? Li ser meseleyê mijara heccê di çend sûreyan de hatiye vegotin. Nimêj jî wisa… Gelo mijarên Qur’anê çima wiha di sûreyên cur bi cur de hatine vegotin?

Bersiv: Bi sedema ku Qur’an; ne berhema îbadet, exlaq, huqûq fizîk… û hwd. ye, mijar nehatine rêzkirin. Ji ber ku ew kitêbeke mucîzewî ye û qala her tiştî dike, ayeteke mirov hizir dike ku di der barê mijarekê de ye têkiliya wê –çi yekser çi jî ne yekser– bi gelek mijarên din re tê çêkirin. Ev pergala wê ya îlahî, dike ku qet neqede û bêdawî be. Her wekî jimaran… Di halê ku li gorî disîplînekê bi deh jimaran bi tenê nimreya telefonekê tê çêkirin, lê mirov dikare bi heman deh jimaran bêyî armanckirina rêzeke diyar nimreyên bêpayan amade bike. Em dikarin mînakeke wiha bidin:

Xwedê Teala wiha ferman dike:

Di bîr bînin dema ku Xwedê, ji du beran (bidestxistina karwanê Qureyşiyan an jî serkeftina leşkerî) peymana yekê ji wan  dabû we; we jî ya hêsan (bidestxistina karwan) ji xwe re dixwest. Lê belê Xwedê dixwest ku bi gotinên xwe heqiyê misoger bike û dawiyê li kafiran bîne.” (Enfal, 8/7).

Heke şopa peymana di vê ayeta -ku piştî cenga Bedrê di dema parvekirina xenîmetan de hatiye hinartin- jor de dibore di Qur’anê de were şopandin, dê bê dîtin ku ev ayetên li jêr ji hin aliyan ve bi ayeta jorîn re têkildar e. Xwede Teala wiha ferman dike:

Elîf, Lam, Mîm. Rûm, hatin şikandin. Li cihekî gelekî nêz; lê piştî vê têkçûnê dê biserkevin. Di nava çend salan de… Emr û ferman di serî û dawî de her ji Xwedê re ye. Di wê rojê de bawermend jî dê dilşad bibin. Ev dê bi arîkariya Xwedê çêbibe… Ew, arîkariya yê ku li gorî pergala Wî tevdigerin dike. Her Xwedê ye yê serdest, yê dilovîn. (Ev serkeftin) peymana Xwedê ye. Her çiqas  pirên mirovan nizanibin jî Xwedê  ji peymana xwe venagere.” (Rûm, 30/1-6)

Muhtemel e ku Misilmanan bi sedema sûreyê Rûm dema hatina vê peyamê dişopandin. Li hêviya nûçeyeke ku dê ji bakur were bûn. Di vê navberê de xebera karwan hatibû û dihizirîn ku peyam dê ev be. Bi vê armancê derketin rê; lê belê ji ber ku artêşa Mekkeyê nêz bûbû û îhtimala bidestxistina karwanê jî ji holê rabûbû hedef hatibû guhartin û bi vê re eleqedar  fikir û xeyalên wan serûbin bûbûn.

Lê belê êdî şer jî misoger bûbû. Di vê rewşê de Misilman diqeliqîn û nerihetiyek bi wan re peydabûbû. Em vê tengezariya wan di sûreyê Enfal de dibînin. Gengaz e ku di ayeta sûreyê Enfal de ya di der barê vê peymamê de qala vê dilnerihetiyê dike. Ango “Hûn, bi hêviya pêkhatina peymama Xwedê ji bo kerwan derketibûn rê. Hûn dihizirîn ku dê hêsan be; lê belê bi sedema ku Xwedê ya ku ji bo çêtir e daxwaz kir, hûn û artêş hatin pêşberî hev. We di der barê peymam û artêşa li pêşberî we ye de endîşe û lava kirin. Xwedê jî duayê we qebûl kir û digel ku we di cengê de şaşiyeke girîn jî kir bi sedema peyama ku Xwedê dabû, hûn di cengê de bi ser ketin”

Şaşiya di cengê hatibû kirin, beriya ku di qada cengê de neyarê xwe bipelixînin û bi temamî zora wan bibin bilîbûna Misilmanan bi girtina dîlan bû.

Di sûreyê Enfal ayeta 67an de Xwedê Teala wiha ferman dike:

Heta ku di qada şer de desthilatiyê bi dest nexe, mafê tu pêxemberekî tune ye ku (di şer de) esîran bigre. Hûn pertalekî ku zû bidest bixin dixwazin, Xwedê jî ya piştî wê dixwaze. Xwedê ezîz e, hekîm e.”

Di dewsa ku bi girtina dîlan mijûl bibûna divê ku herba xwe berdewam bikirina û bidana pey yên ku direvin. Dawîanîna li kafiran û qirkirina wan encax bi vî awayî pêkan bû û jixwe daxwaza Xwedê Teala jî ev bû.

“Lê belê Xwedê dixwest ku bi gotinên xwe heqiyê misoger bike û dawiyê li kafiran bîne.” (Enfal, 8/7).

Di ayeta 4an ji sûreyê Muhemmed de di der barê tiştên ku di dema cengê û piştê wê de divê werin wiha hatiye fermankirin:

Gava di şer de hûn rastî kafiran bên li stûyên wan bixin. Gava hûn bi serketin, vêca qeydên wan bişidînin (wan esîr bigirin). Paşê yan wan bêgerew (bê bedêl) an jî bi gerew wan berdin. Daku giraniya cengê biqede.” (Muhemmed, 47/4)

Bi sedema vê şaşiyê, pêkan bû ku encama cengê gelekî dilêş bûne.

Heke Xwedê berê ev nenivîsandibûya (ku ji herdu beran yek ya we ye), bi sedema esîrgirtina we dê ezabekî mezin hûn bigirtana.” (Enfal, 8/68)

Lewra di cenga Uhudê de wiha çêbû. Tiştê ku di cenga Bedrê hat serê Mekkeyiyan li Uhudê hate serê Misilmanan:

Eger hûn (li Uhudê) birîndar bûbin, bê guman civaka li hemberî we jî berê birîndarî bûbû. Em wan rojan di navbera mirovan de bi dor digerînin. Ev, da ku Xwedê wan ên ku (ji dil û can) bawerî anîne derxe rastê û hinekan ji we bike şehidê li ser vê. Xwedê ji zaliman hez nake.” (Alî Îmran, 3/140)

Lê belê ji ber ku peymama Xwedê hebû, Misilmanan di cenga Bedrê de şikestineke wiha nexwarin. Ji ber vê yekê peymama ku di sûreyê Enfal de dibore divê ya ku di sûreyê Rûm de derbas dibe be.

Wekî tê dîtin, ayetên ku di sûreyên Qur’anê yên cur bi cur de diborin, dibin ku parçeyên mijareke cuda temam dikin. Wekî maddeyên cuda yên ku di xwezayê de belavela ne; lê belê ji bo pêkanîna wezîfeyekê di laboratuarê de werin berhevkirin, ayetên Qur’anê jî malzemeyên amade ne ku bibin parçe ji bo her mijarê. Ev rêzkirina îlahî her çiqas di serî de dîmenekî belavela nîşan bide jî, rêzkirineke ku derfet û qabiliyeteke bêdawî ji bo kirînan di xwe de dihewîne.

Dr. Fatih Orum

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Xwendina Qur’anê û girtina serî? 04.10.17 147
2 Hûn dikarin têgeha “roj”ê ya di ayeta 29an ji sûreyê Nazîat rave bikin? 08.11.17 111
3 Çima di hin ayetên Qur’anê de qala “Qur’ana ‘Erebî” tê kirin? 18.12.17 72
4 Ma temamê ayetên Qur’anê ne 6.666 ayet in? 05.10.17 153
5 Mebest ji gotina “dostik”an ya ku di Qur’anê de dibore çi ye? 15.11.17 95
6 Ma divê tîpa “dad”ê çawa bê xwendin? 19.12.17 62
7 Ma herdu ayetên dawî ji sûreyê Beqere bê navgîn hatine hinartin? 06.10.17 147
8 Ma li gorî Qur’anê zimanê heyînên bêcan jî heye? 16.11.17 80
9 Bêjeya ummetê di Qur’anê de di kîjan wateyan de hatiye bikaranîn? 20.12.17 101
10 Ji bo têgihîştina Qur’anê di esra seadetê de komxebatî dihat kirin? 10.10.17 130
11 Gelo Qur’an di kîjan mijaran de agahiyên ronker dide me? 17.11.17 83
12 Ma Qur’an kitêbeke ku bi tenê xitab/bang li mêran dike? 21.12.17 71
13 Ma berî jidayikbûna Hz. Îsa, hatiye diyarkirin ku dê îmtihana dunyayê qezenc bike? 12.10.17 140
14 Ji bo fêhmkirina Qur’anê gelo ferhengên ‘Erebî çiqas ewle ne? 20.11.17 86
15 Rojhilatnas û iddiaya ku Qur’an hatiye guhertin 22.12.17 86
16 Ma divê em ayeta 45an ji sûreyê Alî Îmran ji aliyê qederê ve çawa fêhm bikin? 16.10.17 131
17 Di fêhmkirina Qur’anê de girîngiya bizava îctihadê çi ye? 21.11.17 91
18 We çima ayeta 29an ji sûreyê Sad ji wergerên din cuda tercume kiriye? 26.12.17 77
19 Ma ji alimên berê kesekî ku ayeta 4an ji sûreyê Îbrahîm wekî we fêhm kiribe heye? 18.10.17 140
20 Ma Pêxemeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hikum nedaye? 23.11.17 90
21 Ma li gorî ayeta 54an ji sûreyê E‘raf, şev li pêş e yan ro? 27.12.17 81
22 Ma hîkmeta ku digel Qur’anê ji Resûlullah re hatiye hinartin çi ye? 23.10.17 124
23 Hûn di karin ji sûreyê Fatihe ayeta “em bi tenê ji Te arîkariyê dixwazin” rave bikin? 28.11.17 93
24 Ma Qur’ana Pîroz di 23 salan an jî bi tenê di mehekê de hatiye hinartin? 04.01.18 75
25 Ma Xwedê Teala bi her însanî re -bi awayekî- diaxive? 05.09.17 177
26 Di navbera ayeta 30an ji sûreyê E‘raf û ayeta 17an ji sûreyê Tewbe têkiliyek çawa heye? 24.10.17 109
27 Ma Xwedê Teala dixwaze ku mirovan ji rê derxe? 29.11.17 89
28 Ma duayên di Qur’anê de gotinên Xwedê ne? 05.01.18 63
29 Ma Xwedê Teala ji bo her herêmeke li cîhanê hişyarkerek şandiye? 06.09.17 175
30 Ma mirov dikare Qur’anê li menzela nivînan daliqîne? 25.10.17 112
31 Ma wateya têgeha “ulu’l-elbab” ya ku di gelek ayetên Qur’anê de dibore, çi ye? 30.11.17 89
32 Gelo di dema berhevkirina Qur’anê de tu mudaxeleyek çêbûye? 09.01.18 51
33 Ma mebest ji bêjeya “ruhban” ya ku di Qur’anê de dibore de kî ne? 07.09.17 182
34 Ma mebest ji ayeta “Bawermend berê xwe ji tiştên beredayî vedigerînin” çi ye? 27.10.17 159
35 Heywanên ku di (En‘am) ayeta 143 û 144an de derbas dibin 8 cot in, an 8 nêr û mê ne? 04.12.17 79
36 Ma hukmê sedeqeya necwayê di roja me de jî heye? 10.01.18 42
37 Ma mebest ji “ehbar”ê ya ku di Qur’anê de derbas dibe kî ne? 08.09.17 192
38 Ma mebest ji zahirî û batiniya Xwedê çi ye? 30.10.17 118
39 Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin? 05.12.17 85
40 Ma lêkera şae û erade di Qur’anê de di wayeta “xwestin”ê de ye? 11.01.18 33
41 Gelo îfadeya esatîru’l-ewwelîn di wateya “çîrokên pêşiyan” de ye? 19.09.17 152
42 Ji bo dersên Qur’anê yên li dibistanê ma divê ku mirov bi desmêj be? 31.10.17 126
43 Gelo bêjeya “kitab” a ku di Qur’anê de derbas dibe bi çi wateyê ye? 06.12.17 81
44 Ma Xwedê Teala berê erd an jî asîman afirandiye? 15.01.18 40
45 Ayetên di der barê jiyana Pêxemberê me de çima di Qur’anê cî digrin? 20.09.17 149
46 Ma hilgirtina Qur’anê di binê navikê re qedexe ye? 01.11.17 108
47 Ma di Qur’ana Pîroz de helbestên serdema cahiliyeyê hene? 07.12.17 101
48 Ma di navbera ayetên 109-110an ji E‘raf û ayetên 34-35an ji Şu‘era tu nakokî heye? 16.01.18 23
49 Ayeta “Ji tiştên ku dema werin aşkerekirin dê we xemgîn bikin, pirs mekin” divê çawa were fêhmkirin? 26.09.17 158
50 Li gorî ayeta 71an ji sûreyê Îsra mirov li axretê dê digel kîjan rêberan bên gazîkirin? 02.11.17 108
51 Ma divê em ayeta 81an ji sûreyê Alî Îmran çawa fêhm bikin? 11.12.17 77
52 Ma di ayeta yekem ji sûreyê ‘Eleq de emrê bi xwendina çi hatiye kirin? 17.01.18 25
53 Destdana Qur’anê û desmêj? 03.10.17 154
54 Ji bo têgehên Qur’anê hûn tewsiyeya kîjan berheman dikin? 07.11.17 91
55 Ma Hamanê ku navê wî di Qur’anê derbas û Hamanê di Tewratê de heman kes in? 12.12.17 73
56 Ma divê em bêjeya “zenîm”ê ya di Qur’anê de çawa fêhm bikin? 19.01.18 21