Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Qur'an Tarih: 05 Aralık 2017

Pirs: Çima ayetên Qur’anê ne li gorî mijarên xwe hatine nivîsandin? Li ser meseleyê mijara heccê di çend sûreyan de hatiye vegotin. Nimêj jî wisa… Gelo mijarên Qur’anê çima wiha di sûreyên cur bi cur de hatine vegotin?

Bersiv: Bi sedema ku Qur’an; ne berhema îbadet, exlaq, huqûq fizîk… û hwd. ye, mijar nehatine rêzkirin. Ji ber ku ew kitêbeke mucîzewî ye û qala her tiştî dike, ayeteke mirov hizir dike ku di der barê mijarekê de ye têkiliya wê –çi yekser çi jî ne yekser– bi gelek mijarên din re tê çêkirin. Ev pergala wê ya îlahî, dike ku qet neqede û bêdawî be. Her wekî jimaran… Di halê ku li gorî disîplînekê bi deh jimaran bi tenê nimreya telefonekê tê çêkirin, lê mirov dikare bi heman deh jimaran bêyî armanckirina rêzeke diyar nimreyên bêpayan amade bike. Em dikarin mînakeke wiha bidin:

Xwedê Teala wiha ferman dike:

Di bîr bînin dema ku Xwedê, ji du beran (bidestxistina karwanê Qureyşiyan an jî serkeftina leşkerî) peymana yekê ji wan  dabû we; we jî ya hêsan (bidestxistina karwan) ji xwe re dixwest. Lê belê Xwedê dixwest ku bi gotinên xwe heqiyê misoger bike û dawiyê li kafiran bîne.” (Enfal, 8/7).

Heke şopa peymana di vê ayeta -ku piştî cenga Bedrê di dema parvekirina xenîmetan de hatiye hinartin- jor de dibore di Qur’anê de were şopandin, dê bê dîtin ku ev ayetên li jêr ji hin aliyan ve bi ayeta jorîn re têkildar e. Xwede Teala wiha ferman dike:

Elîf, Lam, Mîm. Rûm, hatin şikandin. Li cihekî gelekî nêz; lê piştî vê têkçûnê dê biserkevin. Di nava çend salan de… Emr û ferman di serî û dawî de her ji Xwedê re ye. Di wê rojê de bawermend jî dê dilşad bibin. Ev dê bi arîkariya Xwedê çêbibe… Ew, arîkariya yê ku li gorî pergala Wî tevdigerin dike. Her Xwedê ye yê serdest, yê dilovîn. (Ev serkeftin) peymana Xwedê ye. Her çiqas  pirên mirovan nizanibin jî Xwedê  ji peymana xwe venagere.” (Rûm, 30/1-6)

Muhtemel e ku Misilmanan bi sedema sûreyê Rûm dema hatina vê peyamê dişopandin. Li hêviya nûçeyeke ku dê ji bakur were bûn. Di vê navberê de xebera karwan hatibû û dihizirîn ku peyam dê ev be. Bi vê armancê derketin rê; lê belê ji ber ku artêşa Mekkeyê nêz bûbû û îhtimala bidestxistina karwanê jî ji holê rabûbû hedef hatibû guhartin û bi vê re eleqedar  fikir û xeyalên wan serûbin bûbûn.

Lê belê êdî şer jî misoger bûbû. Di vê rewşê de Misilman diqeliqîn û nerihetiyek bi wan re peydabûbû. Em vê tengezariya wan di sûreyê Enfal de dibînin. Gengaz e ku di ayeta sûreyê Enfal de ya di der barê vê peymamê de qala vê dilnerihetiyê dike. Ango “Hûn, bi hêviya pêkhatina peymama Xwedê ji bo kerwan derketibûn rê. Hûn dihizirîn ku dê hêsan be; lê belê bi sedema ku Xwedê ya ku ji bo çêtir e daxwaz kir, hûn û artêş hatin pêşberî hev. We di der barê peymam û artêşa li pêşberî we ye de endîşe û lava kirin. Xwedê jî duayê we qebûl kir û digel ku we di cengê de şaşiyeke girîn jî kir bi sedema peyama ku Xwedê dabû, hûn di cengê de bi ser ketin”

Şaşiya di cengê hatibû kirin, beriya ku di qada cengê de neyarê xwe bipelixînin û bi temamî zora wan bibin bilîbûna Misilmanan bi girtina dîlan bû.

Di sûreyê Enfal ayeta 67an de Xwedê Teala wiha ferman dike:

Heta ku di qada şer de desthilatiyê bi dest nexe, mafê tu pêxemberekî tune ye ku (di şer de) esîran bigre. Hûn pertalekî ku zû bidest bixin dixwazin, Xwedê jî ya piştî wê dixwaze. Xwedê ezîz e, hekîm e.”

Di dewsa ku bi girtina dîlan mijûl bibûna divê ku herba xwe berdewam bikirina û bidana pey yên ku direvin. Dawîanîna li kafiran û qirkirina wan encax bi vî awayî pêkan bû û jixwe daxwaza Xwedê Teala jî ev bû.

“Lê belê Xwedê dixwest ku bi gotinên xwe heqiyê misoger bike û dawiyê li kafiran bîne.” (Enfal, 8/7).

Di ayeta 4an ji sûreyê Muhemmed de di der barê tiştên ku di dema cengê û piştê wê de divê werin wiha hatiye fermankirin:

Gava di şer de hûn rastî kafiran bên li stûyên wan bixin. Gava hûn bi serketin, vêca qeydên wan bişidînin (wan esîr bigirin). Paşê yan wan bêgerew (bê bedêl) an jî bi gerew wan berdin. Daku giraniya cengê biqede.” (Muhemmed, 47/4)

Bi sedema vê şaşiyê, pêkan bû ku encama cengê gelekî dilêş bûne.

Heke Xwedê berê ev nenivîsandibûya (ku ji herdu beran yek ya we ye), bi sedema esîrgirtina we dê ezabekî mezin hûn bigirtana.” (Enfal, 8/68)

Lewra di cenga Uhudê de wiha çêbû. Tiştê ku di cenga Bedrê hat serê Mekkeyiyan li Uhudê hate serê Misilmanan:

Eger hûn (li Uhudê) birîndar bûbin, bê guman civaka li hemberî we jî berê birîndarî bûbû. Em wan rojan di navbera mirovan de bi dor digerînin. Ev, da ku Xwedê wan ên ku (ji dil û can) bawerî anîne derxe rastê û hinekan ji we bike şehidê li ser vê. Xwedê ji zaliman hez nake.” (Alî Îmran, 3/140)

Lê belê ji ber ku peymama Xwedê hebû, Misilmanan di cenga Bedrê de şikestineke wiha nexwarin. Ji ber vê yekê peymama ku di sûreyê Enfal de dibore divê ya ku di sûreyê Rûm de derbas dibe be.

Wekî tê dîtin, ayetên ku di sûreyên Qur’anê yên cur bi cur de diborin, dibin ku parçeyên mijareke cuda temam dikin. Wekî maddeyên cuda yên ku di xwezayê de belavela ne; lê belê ji bo pêkanîna wezîfeyekê di laboratuarê de werin berhevkirin, ayetên Qur’anê jî malzemeyên amade ne ku bibin parçe ji bo her mijarê. Ev rêzkirina îlahî her çiqas di serî de dîmenekî belavela nîşan bide jî, rêzkirineke ku derfet û qabiliyeteke bêdawî ji bo kirînan di xwe de dihewîne.

Dr. Fatih Orum

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ayeta “Ji tiştên ku dema werin aşkerekirin dê we xemgîn bikin, pirs mekin” divê çawa were fêhmkirin? 26.09.17 405
2 Li gorî ayeta 71an ji sûreyê Îsra mirov li axretê dê digel kîjan rêberan bên gazîkirin? 02.11.17 344
3 Ma divê em ayeta 81an ji sûreyê Alî Îmran çawa fêhm bikin? 11.12.17 279
4 Ma di ayeta yekem ji sûreyê ‘Eleq de emrê bi xwendina çi hatiye kirin? 17.01.18 324
5 Destdana Qur’anê û desmêj? 03.10.17 416
6 Ji bo têgehên Qur’anê hûn tewsiyeya kîjan berheman dikin? 07.11.17 318
7 Ma Hamanê ku navê wî di Qur’anê derbas û Hamanê di Tewratê de heman kes in? 12.12.17 313
8 Ma divê em bêjeya “zenîm”ê ya di Qur’anê de çawa fêhm bikin? 19.01.18 290
9 Xwendina Qur’anê û girtina serî? 04.10.17 381
10 Hûn dikarin têgeha “roj”ê ya di ayeta 29an ji sûreyê Nazîat rave bikin? 08.11.17 405
11 Çima di hin ayetên Qur’anê de qala “Qur’ana ‘Erebî” tê kirin? 18.12.17 295
12 Ma divê em ayeta 19an ji sûreyê Hedîd çawa fêhm bikin? 30.01.18 264
13 Ma temamê ayetên Qur’anê ne 6.666 ayet in? 05.10.17 472
14 Mebest ji gotina “dostik”an ya ku di Qur’anê de dibore çi ye? 15.11.17 384
15 Ma divê tîpa “dad”ê çawa bê xwendin? 19.12.17 268
16 Ma zanîna sebebên nuzûla ayetên Qur’anê şert e? 31.01.18 220
17 Ma herdu ayetên dawî ji sûreyê Beqere bê navgîn hatine hinartin? 06.10.17 385
18 Ma li gorî Qur’anê zimanê heyînên bêcan jî heye? 16.11.17 323
19 Bêjeya ummetê di Qur’anê de di kîjan wateyan de hatiye bikaranîn? 20.12.17 430
20 Ma guhdarkirina bi rêya radyo, televîzyon û cd’yê dikeve şûna xetma Qur’anê? 01.02.18 271
21 Ji bo têgihîştina Qur’anê di esra seadetê de komxebatî dihat kirin? 10.10.17 387
22 Gelo Qur’an di kîjan mijaran de agahiyên ronker dide me? 17.11.17 310
23 Ma Qur’an kitêbeke ku bi tenê xitab/bang li mêran dike? 21.12.17 324
24 Ma berî jidayikbûna Hz. Îsa, hatiye diyarkirin ku dê îmtihana dunyayê qezenc bike? 12.10.17 429
25 Ji bo fêhmkirina Qur’anê gelo ferhengên ‘Erebî çiqas ewle ne? 20.11.17 360
26 Rojhilatnas û iddiaya ku Qur’an hatiye guhertin 22.12.17 344
27 Ma divê em ayeta 45an ji sûreyê Alî Îmran ji aliyê qederê ve çawa fêhm bikin? 16.10.17 443
28 Di fêhmkirina Qur’anê de girîngiya bizava îctihadê çi ye? 21.11.17 327
29 We çima ayeta 29an ji sûreyê Sad ji wergerên din cuda tercume kiriye? 26.12.17 316
30 Ma ji alimên berê kesekî ku ayeta 4an ji sûreyê Îbrahîm wekî we fêhm kiribe heye? 18.10.17 405
31 Ma Pêxemeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hikum nedaye? 23.11.17 349
32 Ma li gorî ayeta 54an ji sûreyê E‘raf, şev li pêş e yan ro? 27.12.17 365
33 Ma hîkmeta ku digel Qur’anê ji Resûlullah re hatiye hinartin çi ye? 23.10.17 388
34 Hûn di karin ji sûreyê Fatihe ayeta “em bi tenê ji Te arîkariyê dixwazin” rave bikin? 28.11.17 359
35 Ma Qur’ana Pîroz di 23 salan an jî bi tenê di mehekê de hatiye hinartin? 04.01.18 351
36 Ma Xwedê Teala bi her însanî re -bi awayekî- diaxive? 05.09.17 407
37 Di navbera ayeta 30an ji sûreyê E‘raf û ayeta 17an ji sûreyê Tewbe têkiliyek çawa heye? 24.10.17 329
38 Ma Xwedê Teala dixwaze ku mirovan ji rê derxe? 29.11.17 304
39 Ma duayên di Qur’anê de gotinên Xwedê ne? 05.01.18 305
40 Ma Xwedê Teala ji bo her herêmeke li cîhanê hişyarkerek şandiye? 06.09.17 426
41 Ma mirov dikare Qur’anê li menzela nivînan daliqîne? 25.10.17 368
42 Ma wateya têgeha “ulu’l-elbab” ya ku di gelek ayetên Qur’anê de dibore, çi ye? 30.11.17 360
43 Gelo di dema berhevkirina Qur’anê de tu mudaxeleyek çêbûye? 09.01.18 333
44 Ma mebest ji bêjeya “ruhban” ya ku di Qur’anê de dibore de kî ne? 07.09.17 466
45 Ma mebest ji ayeta “Bawermend berê xwe ji tiştên beredayî vedigerînin” çi ye? 27.10.17 389
46 Heywanên ku di (En‘am) ayeta 143 û 144an de derbas dibin 8 cot in, an 8 nêr û mê ne? 04.12.17 356
47 Ma hukmê sedeqeya necwayê di roja me de jî heye? 10.01.18 306
48 Ma mebest ji “ehbar”ê ya ku di Qur’anê de derbas dibe kî ne? 08.09.17 468
49 Ma mebest ji zahirî û batiniya Xwedê çi ye? 30.10.17 386
50 Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin? 05.12.17 349
51 Ma lêkera şae û erade di Qur’anê de di wayeta “xwestin”ê de ye? 11.01.18 338
52 Gelo îfadeya esatîru’l-ewwelîn di wateya “çîrokên pêşiyan” de ye? 19.09.17 365
53 Ji bo dersên Qur’anê yên li dibistanê ma divê ku mirov bi desmêj be? 31.10.17 375
54 Gelo bêjeya “kitab” a ku di Qur’anê de derbas dibe bi çi wateyê ye? 06.12.17 300
55 Ma Xwedê Teala berê erd an jî asîman afirandiye? 15.01.18 317
56 Ayetên di der barê jiyana Pêxemberê me de çima di Qur’anê cî digrin? 20.09.17 384
57 Ma hilgirtina Qur’anê di binê navikê re qedexe ye? 01.11.17 358
58 Ma di Qur’ana Pîroz de helbestên serdema cahiliyeyê hene? 07.12.17 389
59 Ma di navbera ayetên 109-110an ji E‘raf û ayetên 34-35an ji Şu‘era tu nakokî heye? 16.01.18 273