Ma mirov dikare bi ferîşteyan re têkeve têkiliyê û arîkariyê ji wan bixwaze?
Fetwayen Kurdi > Ferîşte > Fetwayên Nivîskî Tarih: 09 Şubat 2018

Pirs: Çend roj berê berhemeke di der barê ferîşteyan de kete destê min. Di wê berhemê de qala axaftina bi ferîşteyan re, daxwaza arîkariyê ji wan, xwestina nîşandana mucîze, îşaretan û banga di rewşên zor û tengasiyan de li wan û têkiliya bi wan re dihate kirin. Gelo ev tiştên han ji aliyê dînî ve mumkin in?

Bersiv: Divê em diyar bikin ku qebûlkirina tiştekî wiha ji bo ferîşteyan ji aliyê dînê Îslamê ve ne pêkan e. Aşkere ye ku vê zihniyetê ji felsefeya Rojhilata Dûr û dînê Xiristiyaniyê îlham girtiye. Di her dem, çand û olan de baweriya bi ferîşteyan hebûye, mirovan ev heyîn bi awayên cur bi cur teswîr kirine û hewl dane ku bi wan re têkevin têkiliyê. Baweriya bi ferîşteyan di dînê Îslamê de jî ji bingehên baweriyê ye û divê ku her mirovê bawermend bi vê baweriyê bîne.

Ferîşte, heyînên ku bi rêya endaman nayên hîskirin, lê belê bi navgîniya danzanîna (wehya) ji Xwedê Teala em agahiya di der barê wan de bidest dixin. Di Qur’ana Pîroz û gotinên Pêxemberê me de di der barê taybetî û peywirên ferîşteyan de agahî hatine dayîn. Li gorî vê, ferîşteyên ku ji nûrê hatine afirandin (Muslim, Zuhd, 10) ne mêr in ne jî jin in (Zuxruf, 43/19). Fermana Xwedê Teala bi cih tînin û li ber emrê Wî dernakevin (Nehl, 16/50). Di hin rewşan de bi armanca pêkanîna erka ku li wan hatiye barkirin dikevin dirûv û awayên cur bi cur û dibe ku mirov wan bibînin (Meryem, 19/16-17). Agahiya di der barê pêşerojê de li cem ferîşteyan tuneye (Neml, 27/65).

Di Qur’an Pîroz û hedîsan erk û peywira ferîşteyan jî hatine diyarkirin. Ferîşte digel wezîfeya ku wehyê ji pêxemberan re bînin (Beqere, 2/97-98) li mirovan çavnêrî dikin û wan diparêzin (Qaf, 50/18, 21; Re‘d, 13/11). Ew ji bo bawermendên ku li ser rêya rast in (Fussilet, 41/30-31) û ji bo temamê kesên li ser rûyê erdê ne, ji Xwedê bexşandinê dixwazin (Şûra, 42/5). Ferîşteyên ku desteka maddî û manewî didin pêxember û bawermendan (Beqere, 2/123-125) û ferîşteyên ku tiştên mirov dikin  tomar dikin jî hene (Înfitar, 82/10-11). Di Qur’anê de derbas dibe ku di bûyerên bicihanîna sezayên îlahî de ferîşte dibin wesîle (‘Enkebût, 29/31), Xwedê bilind didêrin û Wî tesbîh dikin (E‘raf, 7/206; Enbiya, 21/20) û selat û selaman li pêxember didin (Ehzab, 33/56). Digel van tiştan di rêveberiya xweza û di pêkanîna qanûnên îlahî de peywira ku li wan tê barkirin dikin (Nazi‘at, 79/1-5; Secde, 32/11). Ferîşteyên ku bi roja qiyametê, bi karûbarên bihuşt û dojohê ve erkdar in jî hene (Enfal, 8/50; Re‘d, 13/23-24; Zumer, 39/71-72).

Mîna ku tê dîtin, Xwedê Teala di pêkanîna hin bûyerên di xwezayê de ferîşteyan dike wesîle. Bêyî emr û destûra Wî, tu carî ne pêkan e ku çalakiyekê li dar bixin û arîkariya însanan bikin.

Di Qur’ana Pîroz de behsa diyaloga pêxemberan û hin kesan –di hin rewşên taybet de– digel ferîşteyan tê kirin. Ji bilî vê, axaftina bi melekan re, xwestina arîkariyê ji wan an jî xwestina nîşandana îşaretan ji mucîze û hwd. ne mumkin e. Zihniyeteke bi vî rengî, mirov nikare di çarçoveya dînê Îslamê ya ku li jor me di der barê ferîşteyan got, îzah bike. Angaşteke bi vî awayî li dijberî distûra yekîtiya (tewhîda) Xwedê ya ku esasê dînê Îslamê pêk tîne, ye. Lewra ew esas, lazimî xwe didêre ku bawermend daxwaza arîkarî û pêkhatina hewcedariyên xwe rasterast ji Xwedê Teala bikin û di vê babetê de tu tiştekî di navbera xwe û Wî de nekin navgîn. Ev babet, di sûreyê Fatiheyê de “Em bi tenê ji Te re bendeyiyê dikin, bi tenê ji Te arîkariyê dixwazin.” (Fatihe, 1/4) ya ku di her qama nimêjê de tê xwendin hatiye diyarkirin û hatiye xwestin ku her bawermend rojê pênc caran vê yekê di bîr bîne. Temamê kar û çalakiyên di xwezayê de di bin kontrola Xwedê Teala de ne. Ferîşte jî bi tenê peywira ku ji wan re hatiye dayin dikin.  Ji ber vê yekê xwestina bi rêya navberan û ji bo gihaştina Xwedê mirov berê xwe bide heyînên cur bi cur ne dirust e. Lewra di gelek ayetên Qur’anê de tê dîtin ku pûperestî bi vê gerekiyê bi zimanekî tund hatiye qedexekirin  (bnr: Maîde 5/76; Yûnus 10/18, 106). Her çiqas di cengan û rewşên hwd. de ji aliyê ferîşteyan ve arîkariya bawermend bê kirin jî, di vir de fail kirdeyê esasî Xwedê ye û ji bilî ku erka xwe bi cih bînin tu fonsksiyoneke ferîşteyan tuneye. Wezîfeya bawermendê hişmend jî ku di mijarên olî de bi awayekî rêkûpêk agahdar bibe û xwe ji helwestên wiha yên ku zirarê didin baweriya wî dûr bigre.

Dr. Osman Demir

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Hukmê mesihkirina paş stû çi ye? 17.01.14 1.250
2 Gelo bi desmêjekê, çend limêj tên kirin? 18.01.14 1.308
3 Meriv dikare têkilatiyên xwe ji eqrebayên xwe bibire? 19.01.14 1.269
4 Malê ku di destê me de ye, dema bihayê wê zêde bibe, ma divê em bi kîjan bihayî bifiroşin? 21.01.14 1.219
5 Hukmê malê ku bi rêya fermî nehatibe qeydkirin û bikir jî ew teslîm negirtibe, dê çawa be? 21.01.14 1.250
6 Gelo dermankirina bi rêya bioenerjiyê, mumkin e? 22.01.14 996
7 Mena bêjeya ‘idde çi ye? 24.01.14 1.206
8 Di kîjan halan de lazim e ku mêr, mehrê bide pîrekê? 24.01.14 1.272
9 Gunehê kesên sêhrê dikin û yên didin kirin çi ye? 03.02.14 1.232
10 Hukmê kirina limêja mirî piştî definkirinê li ser gorê çi ye? 03.02.14 1.272
11 Ma di umetên berê de jî destê dizan dihate jêkirin? 04.02.14 1.181
12 Gelo hemî nexweşiyên derûnî bi sedem cinan e? 06.02.14 1.291
13 Ma di dînê me de, munasebeta bi pîrekê re ji paş ve teqez hatiye heramkirin? 06.02.14 1.021
14 Li gorî mezheban ji bo limêja înê herî kêm divê çend kes hebin? 10.02.14 1.113
15 Ma helal e ku mirov di gava limêja înê de li ser înternetê karê kirîn û firotinê bike? 10.02.14 1.018
16 Ma rast e ku bêjeya “Amîn” ji Cihûyan derbasî çanda Misilmanan bûye? 11.02.14 1.310
17 Pereyê bi emanet dema telef bibe, dê kî wî pereyî bide? 13.02.14 1.336
18 Ma ji zirkur û zirkeçan re jî ji mîratê par heye? 13.02.14 1.372
19 Hukmê zêr û xişrên ku di dawet û nîkahê de tên diyarîkirin çi ye? 19.02.14 1.213
20 Ma divê meriv ji îfadeya “Telaq du car in”, çi fêhm bike? 19.02.14 1.251
21 Di dînê me de, cih û girîngiya bekaretê çi ye? 19.02.14 1.150
22 Kesê zewicandî dema pirsgirêkên wî yên cinsî hebin, gelo dikare bi yeka din re rabe û rûnê? 19.02.14 1.336
23 Da ku însan jê îstifade bikin, ma meriv dikare malê xwe têxe faîzê? 23.08.14 1.175
24 Dema banka krêdiyê dide, ma qey pereyan nafiroşe ango bazirganiyê nake? 23.08.14 1.117
25 Gelo caiz e ku meriv xeyrî menqûlên xwe bi kirê bide bankayan? 23.08.14 1.217
26 Heram çi ye û cureyên wê çi ne? 18.11.14 1.220
27 Tebyîna Pêxember ya Qur’anê ma ne ravekirina wê ye? 18.11.14 1.057
28 Ma sedeqeya fitrê divê ku ji cinsê xwarinan bê dayin? 03.12.14 940
29 Meriv dikare diyariyan bide yên xeyrimislim? 08.01.15 977
30 Hukmê lixwekirina çarşevê çi ye? 05.02.15 1.130
31 Pîrekeke misliman ma dikare werzişê bike? 06.03.15 1.241
32 Dagirtina diranan, ma dibe asteng bo rakirina xuslê? 29.03.15 930
33 Ma meriv niyeta hecê çawa tîne? 20.04.15 963
34 Ma delîla ferzbûna sekna li ‘Erefeyê çi ye? 11.05.15 1.026
35 Di rewşên ku em nikarin xwe bişûn de ma dibe em teyemum bigirin? 13.06.15 878
36 Pîraka ku dema cilê wê xelas bûbe û dîsa jî xwînê bibîne, dê çi bike? 02.07.15 834
37 Ma pîreka di xwînmehê de dikare bikeve mizgeftê? 25.08.15 898
38 Ma hedîsa “Kesê nîşangêriyê hîn bibe û biterikîne, ne ji me ye” sehîh e? 29.09.15 1.000
39 Pîreka bi hemil gava porê xwe kur bike, ma zarokê/a wê dê temenkin be? 01.12.15 852
40 Hedîsa bihuşt di bin piyên dayikan de ye 20.01.16 972
41 Hukmê nîkaha dînî çi ye? 29.02.16 804
42 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 900
43 Ma Xwedê Teala li ku ye? 02.05.16 839
44 Niyet çi ye? 07.06.16 843
45 Ma li gorî Qur’anê, kesên ku bi hebûna Xwedê bawer nakin, kafir in? 18.07.16 805
46 Ma caiz e ku meriv nîkaha xwe bi dizî bibire? 09.08.16 825
47 Ma armanca bingehîn ya dîn, rewişt e? 26.09.16 825
48 Ma mêr dikare mudaxeleyî pereyê jina xwe bike? 26.10.16 643
49 Ma mirov dikare bibêje: Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankes… duayê min qebûl bike? 18.11.16 600
50 Ma di derbarê şevên qendîlê de ji îmamên mezheban tu fetwa hatine dayîn? 28.12.16 641
51 Ji bo jiyana dînî ma hewcedarî bi şevên qendîlê tuneye? 09.02.17 539
52 Madem piştî rabûna ji xewê jî tê kirin, ma em ê çima ji bo nimêja sibehê hişyar bibin? 08.03.17 577
53 Ma mirov dikare ava ku bi karebaya qaxaç hatiye germkirin desmêj bigre? 08.05.17 584
54 Rakirin an jî tedawiya diranan rojiyê betal dike? 16.06.17 463
55 Ma caiz e mirov ku ji qelsiyên sîstema iddiayê qezencê bi dest bixe? 07.08.17 445
56 Ma mijara zewacê di Qur’anê de çima digel dîlên cengê (cariyeyan) tê vegotin? 21.09.17 340
57 Ma mebest ji zahirî û batiniya Xwedê çi ye? 30.10.17 352
58 Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin? 05.12.17 316
59 Ma lêkera şae û erade di Qur’anê de di wayeta “xwestin”ê de ye? 11.01.18 314
60 Ma merîşte jî mîna mirovan cengê dikin? 14.02.18 243
61 Mêr mir. Mîrata wî dê di navbera jin, du keç û zarokên kurê wî yê ku miriye de çawa bê parvekirin? 13.03.18 158
62 Jin mir. Hevserê wê, birayek û xwişkek wê heye. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 16.04.18 60
63 Ma ji zarokê ku ji malê veqete re ji mîrata bav par heye? 10.05.18 49
64 Ma nexweşên ku divê rojê sê caran derman bixwin dikarin rojiyê negrin? 29.05.18 82
65 Ma di desmêjê de şûştina hundirê çavan jî ferz e? 17.01.14 1.426
66 Ava spî ya ku ji pîrekan tê, gelo desmêjê dişikîne yan na? 18.01.14 1.386
67 Di rojên cejnê de ma divê meriv biçe serdana kê? 19.01.14 1.143
68 Firotina malekî bi bihayê nû durist e yan na? 21.01.14 1.211
69 Kirîn û firotina di dema limêja înê de, li ser înternetê gelo helal e yan na? 21.01.14 1.174
70 Ma bikaranîna kevirên bi şîfa, guneh e? 22.01.14 942
71 Pîreka ku hatiye berdan, kengî dikare bi yekî din re bizewice? 24.01.14 1.156
72 Ma li gorî Qur’anê, berdana bi şert durist e yan na? 24.01.14 1.104
73 Ma ji bo betalkirina sêhrê divê meriv çi bike? 03.02.14 1.316
74 Ma pîrek jî dikarin beşdarî limêja cenaze bibin? 03.02.14 1.198
75 Ma Pêxember (s.a.w) destê kesê diz jêkiriye? 04.02.14 1.388
76 Gelo zanyar çima hebûna cinan qebûl nakin? 06.02.14 1.194
77 Hukmê girêdana lûleyên malzarokê çi ye? 06.02.14 1.051
78 Gelo tu hewcedarî bi ezana ku beriya xutba înê tê xwendin heye? 10.02.14 1.151
79 Ma pîrek roja înê, limêja xwe ya nîvro kengî dikarin bikin? 10.02.14 1.112
80 Hukmê duakirina bi hev re di Îslamê de çi ye? 11.02.14 2.066
81 Ma di Qur’anê di derbarê çêbûna bi qusûr de, tu agahî hene? 13.02.14 1.051
82 Ma zewac di Îslamê de ferz e? 19.02.14 1.306
83 Gelo mexduriyeta pîreka ku ne bi rêya resmî tê berdan, dê çawa were telafîkirin? 19.02.14 1.293
84 Di kîjan rewşan de divê meriv nîkaha xwe nû bike? 19.02.14 1.253
85 Gelo mafê berdana pîreka şeva gerdekê kifş bibe ku ne bakir e, heye? 19.02.14 1.258
86 Jina ku peywirên xwe yên jinantiyê nayîne cih, ma mêrê wê dikare pê re îxanetê bike? 19.02.14 1.319
87 Meriv dikare deynê bavê xwe yê krêdiyê bi kara ji faîzê bide? 23.08.14 1.144
88 Kesê mecbûrî faîzê dibe, gelo di guneh de dibe mîna yê ku faîzê dixwe? 23.08.14 1.186
89 Teqawidiya ferdî çi ye? 23.08.14 1.202
90 Ma têgehên mîna wacib, mekrûh, musteheb çawa pêk hatine? 18.11.14 928
91 Eger her kes bikaribe xwe bigihîne hikmetê, wê demê ma çi hewcedarî bi pêxemberan dimîne? 18.11.14 973
92 Ma fitre bi rêya wekaletê tê dayin? 15.12.14 876
93 Ma meriv dikare beşdarî merasîma cenazeyê kesên xeyrimislim bibe? 12.01.15 898
94 Bêjeya “celabîb”ê, ma bi mena çarşevê ye? 06.02.15 1.093
95 Ma durist e ku meriv di saloneke ku mêr û jin tevlîhev in werzişê bike? 07.03.15 1.097
96 Pîrek dikarin servekirî tizbiyê bikişînin? 31.03.15 1.098
97 Kesê ku niyeta hecê kiribe, lê derfeta çûyinê nedîtibe? 20.04.15 931
98 Pîreka ku di heyza de be, gelo dikare Ke‘beyê tewaf bike? 19.05.15 937
99 Di xuslê de ma divê ku pîrek guliyên xwe vekin? 14.06.15 913
100 Gelo ji mêr û jinê divê kîjan berê xusla xwe rake? 02.07.15 917