Ma mirov dikare bi ferîşteyan re têkeve têkiliyê û arîkariyê ji wan bixwaze?
Fetwayen Kurdi > Ferîşte > Fetwayên Nivîskî Tarih: 09 Şubat 2018

Pirs: Çend roj berê berhemeke di der barê ferîşteyan de kete destê min. Di wê berhemê de qala axaftina bi ferîşteyan re, daxwaza arîkariyê ji wan, xwestina nîşandana mucîze, îşaretan û banga di rewşên zor û tengasiyan de li wan û têkiliya bi wan re dihate kirin. Gelo ev tiştên han ji aliyê dînî ve mumkin in?

Bersiv: Divê em diyar bikin ku qebûlkirina tiştekî wiha ji bo ferîşteyan ji aliyê dînê Îslamê ve ne pêkan e. Aşkere ye ku vê zihniyetê ji felsefeya Rojhilata Dûr û dînê Xiristiyaniyê îlham girtiye. Di her dem, çand û olan de baweriya bi ferîşteyan hebûye, mirovan ev heyîn bi awayên cur bi cur teswîr kirine û hewl dane ku bi wan re têkevin têkiliyê. Baweriya bi ferîşteyan di dînê Îslamê de jî ji bingehên baweriyê ye û divê ku her mirovê bawermend bi vê baweriyê bîne.

Ferîşte, heyînên ku bi rêya endaman nayên hîskirin, lê belê bi navgîniya danzanîna (wehya) ji Xwedê Teala em agahiya di der barê wan de bidest dixin. Di Qur’ana Pîroz û gotinên Pêxemberê me de di der barê taybetî û peywirên ferîşteyan de agahî hatine dayîn. Li gorî vê, ferîşteyên ku ji nûrê hatine afirandin (Muslim, Zuhd, 10) ne mêr in ne jî jin in (Zuxruf, 43/19). Fermana Xwedê Teala bi cih tînin û li ber emrê Wî dernakevin (Nehl, 16/50). Di hin rewşan de bi armanca pêkanîna erka ku li wan hatiye barkirin dikevin dirûv û awayên cur bi cur û dibe ku mirov wan bibînin (Meryem, 19/16-17). Agahiya di der barê pêşerojê de li cem ferîşteyan tuneye (Neml, 27/65).

Di Qur’an Pîroz û hedîsan erk û peywira ferîşteyan jî hatine diyarkirin. Ferîşte digel wezîfeya ku wehyê ji pêxemberan re bînin (Beqere, 2/97-98) li mirovan çavnêrî dikin û wan diparêzin (Qaf, 50/18, 21; Re‘d, 13/11). Ew ji bo bawermendên ku li ser rêya rast in (Fussilet, 41/30-31) û ji bo temamê kesên li ser rûyê erdê ne, ji Xwedê bexşandinê dixwazin (Şûra, 42/5). Ferîşteyên ku desteka maddî û manewî didin pêxember û bawermendan (Beqere, 2/123-125) û ferîşteyên ku tiştên mirov dikin  tomar dikin jî hene (Înfitar, 82/10-11). Di Qur’anê de derbas dibe ku di bûyerên bicihanîna sezayên îlahî de ferîşte dibin wesîle (‘Enkebût, 29/31), Xwedê bilind didêrin û Wî tesbîh dikin (E‘raf, 7/206; Enbiya, 21/20) û selat û selaman li pêxember didin (Ehzab, 33/56). Digel van tiştan di rêveberiya xweza û di pêkanîna qanûnên îlahî de peywira ku li wan tê barkirin dikin (Nazi‘at, 79/1-5; Secde, 32/11). Ferîşteyên ku bi roja qiyametê, bi karûbarên bihuşt û dojohê ve erkdar in jî hene (Enfal, 8/50; Re‘d, 13/23-24; Zumer, 39/71-72).

Mîna ku tê dîtin, Xwedê Teala di pêkanîna hin bûyerên di xwezayê de ferîşteyan dike wesîle. Bêyî emr û destûra Wî, tu carî ne pêkan e ku çalakiyekê li dar bixin û arîkariya însanan bikin.

Di Qur’ana Pîroz de behsa diyaloga pêxemberan û hin kesan –di hin rewşên taybet de– digel ferîşteyan tê kirin. Ji bilî vê, axaftina bi melekan re, xwestina arîkariyê ji wan an jî xwestina nîşandana îşaretan ji mucîze û hwd. ne mumkin e. Zihniyeteke bi vî rengî, mirov nikare di çarçoveya dînê Îslamê ya ku li jor me di der barê ferîşteyan got, îzah bike. Angaşteke bi vî awayî li dijberî distûra yekîtiya (tewhîda) Xwedê ya ku esasê dînê Îslamê pêk tîne, ye. Lewra ew esas, lazimî xwe didêre ku bawermend daxwaza arîkarî û pêkhatina hewcedariyên xwe rasterast ji Xwedê Teala bikin û di vê babetê de tu tiştekî di navbera xwe û Wî de nekin navgîn. Ev babet, di sûreyê Fatiheyê de “Em bi tenê ji Te re bendeyiyê dikin, bi tenê ji Te arîkariyê dixwazin.” (Fatihe, 1/4) ya ku di her qama nimêjê de tê xwendin hatiye diyarkirin û hatiye xwestin ku her bawermend rojê pênc caran vê yekê di bîr bîne. Temamê kar û çalakiyên di xwezayê de di bin kontrola Xwedê Teala de ne. Ferîşte jî bi tenê peywira ku ji wan re hatiye dayin dikin.  Ji ber vê yekê xwestina bi rêya navberan û ji bo gihaştina Xwedê mirov berê xwe bide heyînên cur bi cur ne dirust e. Lewra di gelek ayetên Qur’anê de tê dîtin ku pûperestî bi vê gerekiyê bi zimanekî tund hatiye qedexekirin  (bnr: Maîde 5/76; Yûnus 10/18, 106). Her çiqas di cengan û rewşên hwd. de ji aliyê ferîşteyan ve arîkariya bawermend bê kirin jî, di vir de fail kirdeyê esasî Xwedê ye û ji bilî ku erka xwe bi cih bînin tu fonsksiyoneke ferîşteyan tuneye. Wezîfeya bawermendê hişmend jî ku di mijarên olî de bi awayekî rêkûpêk agahdar bibe û xwe ji helwestên wiha yên ku zirarê didin baweriya wî dûr bigre.

Dr. Osman Demir

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Bikaranîna xufikan, ma dibe sebebê kêmbûna xêra desmêjê? 18.01.14 1.574
2 Ma mirov dikare ji nezra xwe bixwe? 19.01.14 1.419
3 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe? 19.01.14 1.796
4 Hukmê kirîn û firotina pisîk û kûçikan çi ye? 21.01.14 1.487
5 Kirîna xaniyan ji TOKİyê gelo caiz e yan na? 21.01.14 1.511
6 Kesê bi deyndarî bimire, ma lazim e ku lêzimên wî, deynê wî bidin? 22.01.14 2.629
7 Ma rast e ku pîreka mêrê wê miriye, heta ‘ideyê wê neqede nikare ji mala xwe derkeve? 24.01.14 1.588
8 Di meseleya îftidayê de, gelo çima pîrek divê ku mehrê li mêrê xwe vegerîne? 24.01.14 1.403
9 Wefq çi ye? 03.02.14 1.664
10 Ma xêra sûreyê Yasîn û hwd. digihêje ber destê miriyan? 03.02.14 1.650
11 Ma meriv ji xerabî û şaşiyên dê-bavê xwe mesûl e? 04.02.14 1.879
12 Ma şeytan dikare têkeve dirûv û eşkalan û xwe nîşanî însanan bide? 06.02.14 1.612
13 Di demên hebilbûna pîrekê de ma munasebeta cinsî qedexe ye? 06.02.14 1.358
14 Kesê li leşker e ji bo limêja xwe ya înê divê çi bike? 10.02.14 1.365
15 Di mijara dagirtina diranan de, gava li gorî fetwayê ‘emel bê kirin, ma meriv ji berpirsyariyê xelas dibe? 10.02.14 1.180
16 Gelo duakirina di nav xwarinê de sunet e? 11.02.14 2.774
17 Ma pîrek dikare serê apê mêrê xwe yê seqet bişû? 13.02.14 1.241
18 Temenê keçan ji bo zewacê, herî kêm divê çiqas be? 19.02.14 1.380
19 Pîreka ku şeva wê ya gerdekê rastî dema xwînmeha wê were 19.02.14 1.549
20 Gelo hedîseke bi awayê “Şeva gerdekê divê zava lingên bûkê bişû” heye? 19.02.14 1.614
21 Zarokên pir û pêşveketin 19.02.14 1.549
22 Ma heta çend mehan divê ku ez şîr bidim zaroka xwe? 19.02.14 2.313
23 Ma meaşê karkerên ku meaşê wan di faîzê de tê razandin heram e? 23.08.14 1.511
24 Da ku meriv pereyan bi neqît bistîne, gelo caiz e ku meriv karta krêdiyê li cem esnafan bikar bîne? 23.08.14 1.456
25 Ma di mijarên dînî de kî ehil e bo dayina fetwayan? 29.08.14 1.371
26 Gelo rewşa kesên şizofren ji aliyê berpirsyariyê ve çi ye? 18.11.14 1.188
27 Gelo sedeqeya fitrê li kê dikeve? 22.11.14 1.219
28 Kesên, ne ji malbateke musluman tên dinyayê ma bextreş in? 23.12.14 1.171
29 Ma xeyrimislim an jî keşe dikarin ayînên xwe di mizgeftê de bikin? 20.01.15 1.170
30 Pîrek, li cihê ku ew û mêrê xwe bi tenê bin, ma dikare bi mayo têkeve avê? 15.02.15 1.523
31 Dema em li pîrekên vekirî mêze bikin, gelo kî dibe sûcdarê eslî? 15.03.15 1.399
32 Li gorî mezhebê Şafiî, ma divê ku pîrek dest û rûyê xwe jî bigirin? 04.04.15 1.445
33 Mislimanên ku limêj nakin, ma divê ku ew jî xusla xwe rakin? 26.04.15 1.209
34 Bo çûna hecê ma ez dikarim krêdiyê bikişînim? 26.05.15 1.163
35 Ji bo derketina ji îhraman, ma divê çiqas ji por bê jêkirin? 18.06.15 1.297
36 Eger piştî xuslê cihekî ziwa ji bedenê mabe divê meriv çi bike? 06.07.15 1.145
37 Hukmê ‘emelkirina bi hedîsa zeîf çi ye? 02.09.15 1.224
38 Hedîsa “‘Eşereyê Mubeşşer”, divê çawa bê fêhmkirin? 19.10.15 1.334
39 Şûştina destan bi axê ma dibe sedemê feqîriyê? 16.12.15 1.160
40 Ayeta 159’an ji sûreyê Nîsa ya di bara Îsa (a.s) de, divê em çawa fêhm bikin? 09.02.16 1.088
41 Di heqê hedîsa divê zava piyên bûkê bişû 09.03.16 1.233
42 Ma hedîsa “Receb meha Xwedê ye, Şe‘ban meha min e, Remezan jî meha ummeta min e” sehîh e? 08.04.16 1.138
43 Xeyb çi ye? Baweriya bi xeybê çawa pêk tê? 17.05.16 1.047
44 Gelo hikmetê ferzbûna rojiyê çi ye? 15.06.16 1.063
45 Gunehên mezin kîjan in? 25.07.16 1.207
46 Bi rêya min, jina min bû Musluman, ma ew ê rasterast têkeve bihiştê? 22.08.16 1.204
47 Pîreka bî, ma dikare bê destûra malbata xwe bizewice? 07.10.16 970
48 Ma pîrek dikare dikana beqaliyê veke? 02.11.16 860
49 Ma mirov ji gorê axê bigire yan jî çîçekê jêbike guneh e? 28.11.16 863
50 Hûn dikarin di derbarê girtina destê jinan de agahiyê bidin? 12.01.17 863
51 Ma mîrac ji mucîzeyên Pêxemberê me ye? 17.02.17 880
52 Nexweşê giran dê çawa nimêj bike? 20.03.17 756
53 Piştî birîna nîkahê gera pîrekê ya servekirî tu zirarê dide nîkahê? 24.05.17 720
54 Ma mirov dikare wêneyê însanan li malê daliqîne? 19.07.17 610
55 Ji bo dayîna deynên xwe ma ez dikarim beşdarî lîstikên siûdê bibim? 21.08.17 757
56 Ma temamê ayetên Qur’anê ne 6.666 ayet in? 05.10.17 789
57 Hûn dikarin têgeha “roj”ê ya di ayeta 29an ji sûreyê Nazîat rave bikin? 08.11.17 719
58 Çima di hin ayetên Qur’anê de qala “Qur’ana ‘Erebî” tê kirin? 18.12.17 629
59 Ma divê em ayeta 19an ji sûreyê Hedîd çawa fêhm bikin? 30.01.18 624
60 Ma mirov dikare ji hêsaniyên mezheban îstifade bike? 23.02.18 492
61 Mêr mir. Jin, sê law û du keçên wî hene. Mîrata wî dê çawa bê belavkirin? 21.03.18 485
62 Zilam mir. Jin, çar kur û sê keçên wî hene. Mîrata wî dê çawa bê teqsîmkirin? 24.04.18 485
63 Ma xebatkarên keştiyê dikarin rojiya xwe piştre qeza bikin? 17.05.18 470
64 Ma muayeneya li cem bijîşkê jînekolog rojiyê dişkîne? 05.06.18 358
65 Hukmê redda mîratê çi ye? 10.07.18 295
66 Ma mirov dikare piştre yekî bike şirîkê boraqê? 03.08.18 296
67 Ma dîn û dilê mirov xerab dibe? 26.09.18 257
68 Ma xeberdana li pişt yekî bêyî diyarkirina nav, dibe xîbet? 22.10.18 229
69 Ma gotina “hemd ji Xwedayê me re” rast e? 23.11.18 167
70 Ma jin dikarin bêyî lixwekirina goreyan nimêj bikin? 28.12.18 206
71 Ma mirov dikare bi kincên bi resm nimêj bike? 18.02.19 177
72 Gava ferzeke destmêjê kêm be, nimêj qebûl dibe an na? 05.04.19 143
73 Ma cûtina benîşt rojiyê dişkîne? 13.05.19 134
74 Heywanên bi dermanan dirêjbûna qiloçên wan hatine astengkirin, dibin qurban? 29.07.19 43
75 Kesên nexweş dê çawa desmêj bigirin? 18.01.14 1.725
76 Meriv dikare girtina rojiyê li xwe nezir bike? 19.01.14 1.260
77 Ji dikana ku mey lê tê firotin, gelo caiz e ku meriv tiştekî bikire? 21.01.14 1.594
78 Gelo şikandina çekan, caiz e? 21.01.14 1.500
79 Ez dixwazim wesayitekê bikirim, da ku nekevim faîzê divê ez kîjan rêyê bişopînim? 21.01.14 1.547
80 Dema deyndêrê meriv bimire, divê meriv çi bike? 22.01.14 3.138
81 Gelo ‘ideyê pîreka ku cara sêyem hatibe berdan, çiqas e? 24.01.14 1.529
82 Pîreka ku bi rêya îftidayê ji mêrê xwe qetiya be, ma dikare dîsa pê re bizewice? 24.01.14 1.473
83 Humkê girî û xemgîniya ji bo miriyan 03.02.14 1.569
84 Ma di Îslamê de piştî ku meriv dimire îsqata ji bo rojî limêj û hwd. heye yan na? 03.02.14 1.712
85 Ma cezayê kesê ku teşwîqa dizî û mêrkuştinê bike çi ye? 04.02.14 1.702
86 Beriya têkiliya cinsî, ma xwendina duayekî ku hatibe tewsiyekirin heye? 06.02.14 1.384
87 Ma di rojên cejnê de munasebeta cinsî heram e? 06.02.14 1.396
88 Ji bo çûna limêja înê, ma lazim e ku ez ji xwediyê kar destûrê bistînim? 10.02.14 1.268
89 Ma rast e ku dua, bê selat û selamdayina li ser Pêxember (s.a.w) qebûl nabin? 11.02.14 1.487
90 Ma ji bo şeva gerdekê tu duayekî taybet heye? 11.02.14 2.876
91 Kesên nexweş dê çawa desmêj bigirin? 13.02.14 1.226
92 Diya me ‘Eyşe, ma neh salî bû bi Pêxemberê me re zewicî? 19.02.14 1.480
93 Ma nîkaha yeka Şafiî bi yekî Henefî re dê çawa were birîn? 19.02.14 1.470
94 Di şeva gerdekê de tu duayekî taybet heye? 19.02.14 1.464
95 Hukmê “kurtaj” ango jiberxwekirina zarokê çi ye? 19.02.14 1.439
96 Tu ayetek ku behsa bişîrvekirina zarokê bike heye? 19.02.14 1.909
97 Gelo em dikarin pereyên xwe di fonên bankê ên likit’ê de bixebitînin? 23.08.14 1.444
98 Ma caiz e ku seraf, zêr bifiroşin û yekser bikirin û li hember wê pereyan bidin? 23.08.14 1.386
99 Fetwa çi ye? 29.08.14 1.457
100 Hukmê kesên fasiq çi ye? 18.11.14 1.296