Ma mirov dikare bi ferîşteyan re têkeve têkiliyê û arîkariyê ji wan bixwaze?
Fetwayen Kurdi > Ferîşte > Fetwayên Nivîskî Tarih: 09 Şubat 2018

Pirs: Çend roj berê berhemeke di der barê ferîşteyan de kete destê min. Di wê berhemê de qala axaftina bi ferîşteyan re, daxwaza arîkariyê ji wan, xwestina nîşandana mucîze, îşaretan û banga di rewşên zor û tengasiyan de li wan û têkiliya bi wan re dihate kirin. Gelo ev tiştên han ji aliyê dînî ve mumkin in?

Bersiv: Divê em diyar bikin ku qebûlkirina tiştekî wiha ji bo ferîşteyan ji aliyê dînê Îslamê ve ne pêkan e. Aşkere ye ku vê zihniyetê ji felsefeya Rojhilata Dûr û dînê Xiristiyaniyê îlham girtiye. Di her dem, çand û olan de baweriya bi ferîşteyan hebûye, mirovan ev heyîn bi awayên cur bi cur teswîr kirine û hewl dane ku bi wan re têkevin têkiliyê. Baweriya bi ferîşteyan di dînê Îslamê de jî ji bingehên baweriyê ye û divê ku her mirovê bawermend bi vê baweriyê bîne.

Ferîşte, heyînên ku bi rêya endaman nayên hîskirin, lê belê bi navgîniya danzanîna (wehya) ji Xwedê Teala em agahiya di der barê wan de bidest dixin. Di Qur’ana Pîroz û gotinên Pêxemberê me de di der barê taybetî û peywirên ferîşteyan de agahî hatine dayîn. Li gorî vê, ferîşteyên ku ji nûrê hatine afirandin (Muslim, Zuhd, 10) ne mêr in ne jî jin in (Zuxruf, 43/19). Fermana Xwedê Teala bi cih tînin û li ber emrê Wî dernakevin (Nehl, 16/50). Di hin rewşan de bi armanca pêkanîna erka ku li wan hatiye barkirin dikevin dirûv û awayên cur bi cur û dibe ku mirov wan bibînin (Meryem, 19/16-17). Agahiya di der barê pêşerojê de li cem ferîşteyan tuneye (Neml, 27/65).

Di Qur’an Pîroz û hedîsan erk û peywira ferîşteyan jî hatine diyarkirin. Ferîşte digel wezîfeya ku wehyê ji pêxemberan re bînin (Beqere, 2/97-98) li mirovan çavnêrî dikin û wan diparêzin (Qaf, 50/18, 21; Re‘d, 13/11). Ew ji bo bawermendên ku li ser rêya rast in (Fussilet, 41/30-31) û ji bo temamê kesên li ser rûyê erdê ne, ji Xwedê bexşandinê dixwazin (Şûra, 42/5). Ferîşteyên ku desteka maddî û manewî didin pêxember û bawermendan (Beqere, 2/123-125) û ferîşteyên ku tiştên mirov dikin  tomar dikin jî hene (Înfitar, 82/10-11). Di Qur’anê de derbas dibe ku di bûyerên bicihanîna sezayên îlahî de ferîşte dibin wesîle (‘Enkebût, 29/31), Xwedê bilind didêrin û Wî tesbîh dikin (E‘raf, 7/206; Enbiya, 21/20) û selat û selaman li pêxember didin (Ehzab, 33/56). Digel van tiştan di rêveberiya xweza û di pêkanîna qanûnên îlahî de peywira ku li wan tê barkirin dikin (Nazi‘at, 79/1-5; Secde, 32/11). Ferîşteyên ku bi roja qiyametê, bi karûbarên bihuşt û dojohê ve erkdar in jî hene (Enfal, 8/50; Re‘d, 13/23-24; Zumer, 39/71-72).

Mîna ku tê dîtin, Xwedê Teala di pêkanîna hin bûyerên di xwezayê de ferîşteyan dike wesîle. Bêyî emr û destûra Wî, tu carî ne pêkan e ku çalakiyekê li dar bixin û arîkariya însanan bikin.

Di Qur’ana Pîroz de behsa diyaloga pêxemberan û hin kesan –di hin rewşên taybet de– digel ferîşteyan tê kirin. Ji bilî vê, axaftina bi melekan re, xwestina arîkariyê ji wan an jî xwestina nîşandana îşaretan ji mucîze û hwd. ne mumkin e. Zihniyeteke bi vî rengî, mirov nikare di çarçoveya dînê Îslamê ya ku li jor me di der barê ferîşteyan got, îzah bike. Angaşteke bi vî awayî li dijberî distûra yekîtiya (tewhîda) Xwedê ya ku esasê dînê Îslamê pêk tîne, ye. Lewra ew esas, lazimî xwe didêre ku bawermend daxwaza arîkarî û pêkhatina hewcedariyên xwe rasterast ji Xwedê Teala bikin û di vê babetê de tu tiştekî di navbera xwe û Wî de nekin navgîn. Ev babet, di sûreyê Fatiheyê de “Em bi tenê ji Te re bendeyiyê dikin, bi tenê ji Te arîkariyê dixwazin.” (Fatihe, 1/4) ya ku di her qama nimêjê de tê xwendin hatiye diyarkirin û hatiye xwestin ku her bawermend rojê pênc caran vê yekê di bîr bîne. Temamê kar û çalakiyên di xwezayê de di bin kontrola Xwedê Teala de ne. Ferîşte jî bi tenê peywira ku ji wan re hatiye dayin dikin.  Ji ber vê yekê xwestina bi rêya navberan û ji bo gihaştina Xwedê mirov berê xwe bide heyînên cur bi cur ne dirust e. Lewra di gelek ayetên Qur’anê de tê dîtin ku pûperestî bi vê gerekiyê bi zimanekî tund hatiye qedexekirin  (bnr: Maîde 5/76; Yûnus 10/18, 106). Her çiqas di cengan û rewşên hwd. de ji aliyê ferîşteyan ve arîkariya bawermend bê kirin jî, di vir de fail kirdeyê esasî Xwedê ye û ji bilî ku erka xwe bi cih bînin tu fonsksiyoneke ferîşteyan tuneye. Wezîfeya bawermendê hişmend jî ku di mijarên olî de bi awayekî rêkûpêk agahdar bibe û xwe ji helwestên wiha yên ku zirarê didin baweriya wî dûr bigre.

Dr. Osman Demir

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Mêr mir. Mîrata wî dê di navbera jin, du keç û zarokên kurê wî yê ku miriye de çawa bê parvekirin? 13.03.18 493
2 Jin mir. Hevserê wê, birayek û xwişkek wê heye. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 16.04.18 430
3 Ma ji zarokê ku ji malê veqete re ji mîrata bav par heye? 10.05.18 375
4 Ma nexweşên ku divê rojê sê caran derman bixwin dikarin rojiyê negrin? 29.05.18 445
5 Ma mafê dê-bav di pereyê di encama mirinê de derdikeve de heye? 03.07.18 334
6 Ma mirov dikare di nav xwe “altın günü” li dar bixe? 27.07.18 338
7 Ma Weqfa Suleymaniyeyê Selefî, Wehhabî yan Suleymancî ye? 17.09.18 245
8 Gelo bikaranîna bêjeya “afirandinê” durist e? 12.10.18 339
9 Dayika me Xedîce gava bi Pêxemberê me re zewicî, gelo xwedî zarok bû? 13.11.18 215
10 Ma lêdana amûrên muzîkê û guhdarkirina li muzîkê çawa helal e? 11.12.18 217
11 Eger piştî nimêjê diyar bibe ku îmam bêdesmêj e dê çi bê kirin? 29.01.19 232
12 Ma xwendina sûreyên nimêjê di nimêjê de şert e? 14.03.19 176
13 Ma mirov dikare nimêjên ferz bi tena serê xwe bike? 30.04.19 175
14 Dewar ji bo çend kesan dibe qurban? 22.07.19 132
15 Ma li gorî Qur’anê nimêj pênc wext in an sê wextin? 02.09.19 70
16 Ma xêra li pey miriyan tê dayin, digihîje wan? 01.10.19 67
17 Ma cezayên/heddên di Qur’anê de dîrokî ne? 20.11.19 40
18 Ma di desmêjê de şûştina hundirê çavan jî ferz e? 17.01.14 1.908
19 Ava spî ya ku ji pîrekan tê, gelo desmêjê dişikîne yan na? 18.01.14 1.997
20 Di rojên cejnê de ma divê meriv biçe serdana kê? 19.01.14 1.462
21 Firotina malekî bi bihayê nû durist e yan na? 21.01.14 1.518
22 Kirîn û firotina di dema limêja înê de, li ser înternetê gelo helal e yan na? 21.01.14 1.530
23 Ma bikaranîna kevirên bi şîfa, guneh e? 22.01.14 1.254
24 Pîreka ku hatiye berdan, kengî dikare bi yekî din re bizewice? 24.01.14 1.403
25 Ma li gorî Qur’anê, berdana bi şert durist e yan na? 24.01.14 1.319
26 Ma ji bo betalkirina sêhrê divê meriv çi bike? 03.02.14 1.659
27 Ma pîrek jî dikarin beşdarî limêja cenaze bibin? 03.02.14 1.529
28 Ma Pêxember (s.a.w) destê kesê diz jêkiriye? 04.02.14 1.863
29 Gelo zanyar çima hebûna cinan qebûl nakin? 06.02.14 1.548
30 Hukmê girêdana lûleyên malzarokê çi ye? 06.02.14 1.352
31 Gelo tu hewcedarî bi ezana ku beriya xutba înê tê xwendin heye? 10.02.14 1.445
32 Ma pîrek roja înê, limêja xwe ya nîvro kengî dikarin bikin? 10.02.14 1.366
33 Hukmê duakirina bi hev re di Îslamê de çi ye? 11.02.14 2.675
34 Ma di Qur’anê di derbarê çêbûna bi qusûr de, tu agahî hene? 13.02.14 1.420
35 Ma zewac di Îslamê de ferz e? 19.02.14 1.583
36 Gelo mexduriyeta pîreka ku ne bi rêya resmî tê berdan, dê çawa were telafîkirin? 19.02.14 1.560
37 Di kîjan rewşan de divê meriv nîkaha xwe nû bike? 19.02.14 1.564
38 Gelo mafê berdana pîreka şeva gerdekê kifş bibe ku ne bakir e, heye? 19.02.14 1.534
39 Jina ku peywirên xwe yên jinantiyê nayîne cih, ma mêrê wê dikare pê re îxanetê bike? 19.02.14 1.652
40 Meriv dikare deynê bavê xwe yê krêdiyê bi kara ji faîzê bide? 23.08.14 1.439
41 Kesê mecbûrî faîzê dibe, gelo di guneh de dibe mîna yê ku faîzê dixwe? 23.08.14 1.517
42 Teqawidiya ferdî çi ye? 23.08.14 1.510
43 Ma têgehên mîna wacib, mekrûh, musteheb çawa pêk hatine? 18.11.14 1.225
44 Eger her kes bikaribe xwe bigihîne hikmetê, wê demê ma çi hewcedarî bi pêxemberan dimîne? 18.11.14 1.278
45 Ma fitre bi rêya wekaletê tê dayin? 15.12.14 1.170
46 Ma meriv dikare beşdarî merasîma cenazeyê kesên xeyrimislim bibe? 12.01.15 1.174
47 Bêjeya “celabîb”ê, ma bi mena çarşevê ye? 06.02.15 1.488
48 Ma durist e ku meriv di saloneke ku mêr û jin tevlîhev in werzişê bike? 07.03.15 1.453
49 Pîrek dikarin servekirî tizbiyê bikişînin? 31.03.15 1.457
50 Kesê ku niyeta hecê kiribe, lê derfeta çûyinê nedîtibe? 20.04.15 1.187
51 Pîreka ku di heyza de be, gelo dikare Ke‘beyê tewaf bike? 19.05.15 1.230
52 Di xuslê de ma divê ku pîrek guliyên xwe vekin? 14.06.15 1.220
53 Gelo ji mêr û jinê divê kîjan berê xusla xwe rake? 02.07.15 1.159
54 Ma nîkaha pîreka di kirasa de tê birîn? 26.08.15 1.273
55 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 1.368
56 Ma çilê zarokan heye? 02.12.15 1.212
57 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 1.279
58 Hukmê nîkaha dînî çi ye? 29.02.16 1.088
59 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 1.234
60 Ma Xwedê Teala li ku ye? 02.05.16 1.171
61 Niyet çi ye? 07.06.16 1.154
62 Ma li gorî Qur’anê, kesên ku bi hebûna Xwedê bawer nakin, kafir in? 18.07.16 1.096
63 Ma caiz e ku meriv nîkaha xwe bi dizî bibire? 09.08.16 1.162
64 Ma armanca bingehîn ya dîn, rewişt e? 26.09.16 1.384
65 Ma mêr dikare mudaxeleyî pereyê jina xwe bike? 26.10.16 899
66 Ma mirov dikare bibêje: Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankes… duayê min qebûl bike? 18.11.16 900
67 Ma di derbarê şevên qendîlê de ji îmamên mezheban tu fetwa hatine dayîn? 28.12.16 881
68 Ji bo jiyana dînî ma hewcedarî bi şevên qendîlê tuneye? 09.02.17 869
69 Madem piştî rabûna ji xewê jî tê kirin, ma em ê çima ji bo nimêja sibehê hişyar bibin? 08.03.17 869
70 Ma mirov dikare ava ku bi karebaya qaxaç hatiye germkirin desmêj bigre? 08.05.17 908
71 Rakirin an jî tedawiya diranan rojiyê betal dike? 16.06.17 841
72 Ma caiz e mirov ku ji qelsiyên sîstema iddiayê qezencê bi dest bixe? 07.08.17 829
73 Ma mijara zewacê di Qur’anê de çima digel dîlên cengê (cariyeyan) tê vegotin? 21.09.17 677
74 Ma mebest ji zahirî û batiniya Xwedê çi ye? 30.10.17 733
75 Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin? 05.12.17 693
76 Ma lêkera şae û erade di Qur’anê de di wayeta “xwestin”ê de ye? 11.01.18 675
77 Ma merîşte jî mîna mirovan cengê dikin? 14.02.18 672
78 Mêr mir. Mîrata wî dê di navbera dayik, kurek û sê keçên wî de çawa bê parvekirin? 14.03.18 543
79 Ma di mîratê de her dem para mêran ji ya jinan pirtir e? 17.04.18 433
80 Mêr mir. Hevser, kurek û sê keç man. Mîrat dê çawa were teqsîmkirin? 14.05.18 407
81 Ma tedawiya bi rêya hiperbarikê rojiyê dişkîne? 30.05.18 494
82 Ma nîsbeta ku jin ji mîrata mêrê xwe digrin çiqas e? 04.07.18 327
83 Şirîkatiya di boraqê de divê çawa be? 30.07.18 363
84 Gelo çima Misilman di Cenga Uhudê de têk çûn? 19.09.18 235
85 Ma tevkariya alema Xiristiyanan di aboriya cîhanê de heye? 16.10.18 214
86 Ma herdem efûkirin, rê li ber encamên ne baş vedike? 14.11.18 264
87 Ma qibleya Misilmanan ya ewil Ke‘be yan Beytul-Meqdis bû? 24.12.18 245
88 Dema jin di pêşiya nimêjker re derbas bibe, ma nimêj betal dibe? 30.01.19 230
89 Ma delîla nimêjên sunnet ji ayetê heye? 25.03.19 187
90 Ma ji bo kirina nimêjê divê mirov ji serkarê xwe destûrê bixwaze? 02.05.19 204
91 Ma heywana terî/dûvjêkirî dibe qurban 23.07.19 99
92 Di dema kirina nimêjê de eger wext derkeve, nimêj betal dibe? 03.09.19 79
93 Ma mirov ji tiştên di dilê xwe de derbas dike dê were pirsyarkirin? 02.10.19 81
94 Ma divê em ayeta 38-40an ji sûreyê Alî Îmran çawa fêhm bikin? 21.11.19 48
95 Ma mesihkirina serî di desmêjê de çawa tê kirin? 17.01.14 1.777
96 Duayê desmêjê, çawa tê kirin? 18.01.14 1.948
97 Hukmê xeberdana pîrekê bi zilamên biyanî re çi ye? 19.01.14 1.520
98 Dema meriv tiştekî bifiroşe, gelo bihayê wê demê yan jî malê hatiye firotin tê îtibarkirin? 21.01.14 1.517
99 Ma di wextê limêja înê de kirîna tiştekî ji kantîna dibistanê caiz e? 21.01.14 1.378
100 Ma caiz e ku meriv bi peretî deyn bide û bi dolar an jî zêrîtî deynê xwe bistîne? 22.01.14 3.435