Ma mirov dikare bi ferîşteyan re têkeve têkiliyê û arîkariyê ji wan bixwaze?
Fetwayen Kurdi > Ferîşte > Fetwayên Nivîskî Tarih: 09 Şubat 2018

Pirs: Çend roj berê berhemeke di der barê ferîşteyan de kete destê min. Di wê berhemê de qala axaftina bi ferîşteyan re, daxwaza arîkariyê ji wan, xwestina nîşandana mucîze, îşaretan û banga di rewşên zor û tengasiyan de li wan û têkiliya bi wan re dihate kirin. Gelo ev tiştên han ji aliyê dînî ve mumkin in?

Bersiv: Divê em diyar bikin ku qebûlkirina tiştekî wiha ji bo ferîşteyan ji aliyê dînê Îslamê ve ne pêkan e. Aşkere ye ku vê zihniyetê ji felsefeya Rojhilata Dûr û dînê Xiristiyaniyê îlham girtiye. Di her dem, çand û olan de baweriya bi ferîşteyan hebûye, mirovan ev heyîn bi awayên cur bi cur teswîr kirine û hewl dane ku bi wan re têkevin têkiliyê. Baweriya bi ferîşteyan di dînê Îslamê de jî ji bingehên baweriyê ye û divê ku her mirovê bawermend bi vê baweriyê bîne.

Ferîşte, heyînên ku bi rêya endaman nayên hîskirin, lê belê bi navgîniya danzanîna (wehya) ji Xwedê Teala em agahiya di der barê wan de bidest dixin. Di Qur’ana Pîroz û gotinên Pêxemberê me de di der barê taybetî û peywirên ferîşteyan de agahî hatine dayîn. Li gorî vê, ferîşteyên ku ji nûrê hatine afirandin (Muslim, Zuhd, 10) ne mêr in ne jî jin in (Zuxruf, 43/19). Fermana Xwedê Teala bi cih tînin û li ber emrê Wî dernakevin (Nehl, 16/50). Di hin rewşan de bi armanca pêkanîna erka ku li wan hatiye barkirin dikevin dirûv û awayên cur bi cur û dibe ku mirov wan bibînin (Meryem, 19/16-17). Agahiya di der barê pêşerojê de li cem ferîşteyan tuneye (Neml, 27/65).

Di Qur’an Pîroz û hedîsan erk û peywira ferîşteyan jî hatine diyarkirin. Ferîşte digel wezîfeya ku wehyê ji pêxemberan re bînin (Beqere, 2/97-98) li mirovan çavnêrî dikin û wan diparêzin (Qaf, 50/18, 21; Re‘d, 13/11). Ew ji bo bawermendên ku li ser rêya rast in (Fussilet, 41/30-31) û ji bo temamê kesên li ser rûyê erdê ne, ji Xwedê bexşandinê dixwazin (Şûra, 42/5). Ferîşteyên ku desteka maddî û manewî didin pêxember û bawermendan (Beqere, 2/123-125) û ferîşteyên ku tiştên mirov dikin  tomar dikin jî hene (Înfitar, 82/10-11). Di Qur’anê de derbas dibe ku di bûyerên bicihanîna sezayên îlahî de ferîşte dibin wesîle (‘Enkebût, 29/31), Xwedê bilind didêrin û Wî tesbîh dikin (E‘raf, 7/206; Enbiya, 21/20) û selat û selaman li pêxember didin (Ehzab, 33/56). Digel van tiştan di rêveberiya xweza û di pêkanîna qanûnên îlahî de peywira ku li wan tê barkirin dikin (Nazi‘at, 79/1-5; Secde, 32/11). Ferîşteyên ku bi roja qiyametê, bi karûbarên bihuşt û dojohê ve erkdar in jî hene (Enfal, 8/50; Re‘d, 13/23-24; Zumer, 39/71-72).

Mîna ku tê dîtin, Xwedê Teala di pêkanîna hin bûyerên di xwezayê de ferîşteyan dike wesîle. Bêyî emr û destûra Wî, tu carî ne pêkan e ku çalakiyekê li dar bixin û arîkariya însanan bikin.

Di Qur’ana Pîroz de behsa diyaloga pêxemberan û hin kesan –di hin rewşên taybet de– digel ferîşteyan tê kirin. Ji bilî vê, axaftina bi melekan re, xwestina arîkariyê ji wan an jî xwestina nîşandana îşaretan ji mucîze û hwd. ne mumkin e. Zihniyeteke bi vî rengî, mirov nikare di çarçoveya dînê Îslamê ya ku li jor me di der barê ferîşteyan got, îzah bike. Angaşteke bi vî awayî li dijberî distûra yekîtiya (tewhîda) Xwedê ya ku esasê dînê Îslamê pêk tîne, ye. Lewra ew esas, lazimî xwe didêre ku bawermend daxwaza arîkarî û pêkhatina hewcedariyên xwe rasterast ji Xwedê Teala bikin û di vê babetê de tu tiştekî di navbera xwe û Wî de nekin navgîn. Ev babet, di sûreyê Fatiheyê de “Em bi tenê ji Te re bendeyiyê dikin, bi tenê ji Te arîkariyê dixwazin.” (Fatihe, 1/4) ya ku di her qama nimêjê de tê xwendin hatiye diyarkirin û hatiye xwestin ku her bawermend rojê pênc caran vê yekê di bîr bîne. Temamê kar û çalakiyên di xwezayê de di bin kontrola Xwedê Teala de ne. Ferîşte jî bi tenê peywira ku ji wan re hatiye dayin dikin.  Ji ber vê yekê xwestina bi rêya navberan û ji bo gihaştina Xwedê mirov berê xwe bide heyînên cur bi cur ne dirust e. Lewra di gelek ayetên Qur’anê de tê dîtin ku pûperestî bi vê gerekiyê bi zimanekî tund hatiye qedexekirin  (bnr: Maîde 5/76; Yûnus 10/18, 106). Her çiqas di cengan û rewşên hwd. de ji aliyê ferîşteyan ve arîkariya bawermend bê kirin jî, di vir de fail kirdeyê esasî Xwedê ye û ji bilî ku erka xwe bi cih bînin tu fonsksiyoneke ferîşteyan tuneye. Wezîfeya bawermendê hişmend jî ku di mijarên olî de bi awayekî rêkûpêk agahdar bibe û xwe ji helwestên wiha yên ku zirarê didin baweriya wî dûr bigre.

Dr. Osman Demir

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma xew û baberdan desmêjê dişikînin? 17.01.14 1.450
2 Di desmêjê de îstibra çawa tê kirin? 18.01.14 1.432
3 Gelo mirov dikare li ba dê-bavê xwe, ji zarokên xwe hez bike? 19.01.14 1.079
4 Gelo di karkirinê de, tu sînorekî diyar heye yan na? 21.01.14 1.336
5 Ma stendina kuponan caiz e? 21.01.14 1.389
6 Eger meriv bibe hemwelatiyê Dewletên Ewrûpa, rast e ku meriv ji dîn derdikev? 22.01.14 1.188
7 Dema şahid tune bin, gelo telaq pêk tê yan na? 24.01.14 1.290
8 Gelo mehr ji pîreka ku berî zîfafê hatibe berdan re heye? 24.01.14 1.146
9 Ma vekirina cihên mehrem tu bandorê li nîkaha pîrekê dike? 24.01.14 1.274
10 Gelo çima goştê hin însanên mirî, narize? 03.02.14 1.603
11 Ma dibe ku gotina “sed daran” di mijara cezayê zinayê de sembolîk be? 04.02.14 1.429
12 Ma Elmanya daru’l-herb e û pîrekên wan jî dikevin bin hukmê qerwaşan? 06.02.14 1.525
13 Ma guneh e ku mirov livên jina xwe ramûse? 06.02.14 1.168
14 Zilam, dema şîrê pîreka xwe vexwe ma eqrebatî di navbera wan de çêdibe? 06.02.14 1.177
15 Ma roja înê dema xutbe tê xwendin, limêjên sunet tên kirin? 10.02.14 1.192
16 Ma di dua de divê meriv herdu destên xwe bide ber hev an ji hev veqetîne? 11.02.14 1.401
17 Li gorî Îslamê daweteke munasib divê çawa bê kirin? 13.02.14 1.356
18 Herçiqas zor û zehmet bû jî, êdî min dev ji gaytiyê berda? 13.02.14 1.238
19 Ma lixwekirina bûkanê guneh e? 19.02.14 1.384
20 Kurê xal û keça metê dikarin bi hev re bizewicin? 19.02.14 1.337
21 Ên ku bi sedem xwezûrantiyê ebediyen meriv nikare bi wan re bizewice kî ne? 19.02.14 1.479
22 Ma ez mecbûr im ku li xwesûya xwe binihêrim? 19.02.14 1.383
23 Ma gunehê kesê faîzê dide û yê distîne, mîna hev e? 23.08.14 1.336
24 Hukmê ku meriv ji bo yekî krêdiyê bikişîne çi ye? 23.08.14 1.332
25 Bê ku ez têkevim faîzê, ez çawa dikarim wesayitekê bikirim? 23.08.14 3.128
26 Ji aliyê Îslamî ve gelo di navbera fetwa û teqwayê de tu ferq heye? 29.08.14 1.587
27 Da ku meriv Qur’anê baştir fêhm bike, ma ilmê mentiqê ji meriv dibe alîkar? 18.11.14 1.012
28 Dema em fitrê derdixin, divê em wê çawa hesab bikin? 02.12.14 1.098
29 Cihûyê ku dixwaze bibe Misliman, ma divê pêşî bibe Fileh? 03.01.15 1.082
30 Hukmê lixwekirina bûkanê çi ye? 30.01.15 1.367
31 Gelo hukmê razana digel zarokên xwe yên balix re çi ye? 26.02.15 1.387
32 Gelo keçik dikare li cem zirbirayên xwe serê xwe veke? 26.03.15 1.315
33 Meriv dikare kincên di dema cenabetê de piştî rakirina xuslê dîsa lixwe bike? 15.04.15 1.145
34 Gotina “hec li ber deriyê meriv e”, tê çi wateyê? 05.05.15 1.119
35 Ez nexweş im. Heta ji nexweşiya xwe baş bibim ma ez dikarim xwe neşûm? 03.06.15 1.111
36 Ma divê meriv çend gavan bimeşe û piştre xusla xwe rake? 28.06.15 1.039
37 Ma dîn jî xusla xwe radikin? 14.07.15 1.192
38 Ma di Qur’anê de di derbarê zewaca pîrik û nevî de, tu hukim tune ye? 15.09.15 1.182
39 Hûn dikarin hedîsa “cihê xeflet lê hatiye serê meriv biguherînin”, rave bikin? 27.10.15 1.189
40 Hedîsa “Jiyana min û mirina min jî, ji we re bi xêr e”, sehîh e? 29.12.15 1.178
41 Ma ruhê Hz. Îsa yan jî bedena wî hatiye bilindkirin? 22.02.16 988
42 Ma hedîsa “Wê hin derewîn derkevin û bibêjin ku dev ji hedîsê berde, li Qur’anê binêre.” sehîh e? 22.03.16 1.072
43 Ma gotina “Hezkirina welêt, ji îmanê ye” hedîs e? 22.04.16 1.037
44 Haşa, ma qudreta Xwedê ya afirandina kevirekî ku nikaribe hilgire heye? 01.06.16 881
45 Nexweşên şekir, tansiyon, migren û hwd. ma divê ku rojiyê bigirin? 27.06.16 986
46 Hûn dikarin di mijara ku xêr û şer ji Xwedê ye, me agahdar bikin? 03.08.16 932
47 Ma gotina “kesê dînê xwe biguherîne bikujin”, rast e? 19.09.16 1.042
48 Ma mirov dikare bi mebesta zewacê bi salan bi yekê re hevaltiyê bike? 19.10.16 829
49 Piştî salekê em ê bizewicin. Ma em dikarin nîkaha xwe bi dizî bibirin? 14.11.16 873
50 Ma mirî li benda kesên ku tên ziyareta wan in? 20.12.16 935
51 Ma Hezretî Ebû Bekir û ‘Umer li kesên ku di meha Recebê de rojî digirtin hêrs dibûn? 24.01.17 825
52 Ma tu îbadeteke ku xasî bi meha Muherremê be heye? 28.02.17 756
53 Lihevhelalkirin çawa pêk tê? 02.05.17 729
54 Ma bikaranîna dermanên inhalasyonê rojiyê dişkîne? 12.06.17 692
55 Dayîna diyariyan bi rêya pişkê dibe qumar an na? 31.07.17 576
56 Ma mebest ji bêjeya “ruhban” ya ku di Qur’anê de dibore de kî ne? 07.09.17 599
57 Ma hîkmeta ku digel Qur’anê ji Resûlullah re hatiye hinartin çi ye? 23.10.17 554
58 Hûn di karin ji sûreyê Fatihe ayeta “em bi tenê ji Te arîkariyê dixwazin” rave bikin? 28.11.17 494
59 Ma Qur’ana Pîroz di 23 salan an jî bi tenê di mehekê de hatiye hinartin? 04.01.18 485
60 Ji bilî çar ferîşteyên mezin gelo navê tu melekên din di Qur’anê de derbas dibe? 08.02.18 385
61 “Kelale”ya ku nave wê pir caran di mijara mîratê de derbas dibe çi ye? 06.03.18 347
62 Ma ez dikarim mala xwe wesiyet bikim? 30.03.18 315
63 Mêr mir. Jin, du law û çar keçên wî hene. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 04.05.18 237
64 Kesê di Remezanê de derdikeve tetîlê ma dikare rojiya xwe piştre qeza bike? 24.05.18 250
65 Ma di mîratê de erse/û erd çawa tên teqsîmkirin? 26.06.18 164
66 Ma dayika me ‘Eyşeyê, piştî wefata Pêxemberê me careke din zewiciye? 23.07.18 180
67 Hilyeyê Şerîfe çi ye? 10.09.18 118
68 Hukmê temaşekirina televîzyonê çi ye? 08.10.18 105
69 Wateya “el-hubbu fîllah we’l-buxdu fîllah” çi ye? 05.11.18 62
70 Ma guhdarkirina li dengê pîrekê heram e? 05.12.18 36
71 Ji bo destdana Qur’anê ma divê ku meriv bi desmêj be? 17.01.14 1.365
72 Di mezhebê Henefî de, mesihkirina li ser goreyan çawa tê kirin? 18.01.14 1.525
73 Tiştên ji zarokan re tên diyarîkirin, bav an jî welî dikare tê de teseruf bike? 19.01.14 1.110
74 Gelo rast e ku Ebû Henîfe, di ticaretê de ji bo karkirinê sînorek daniye? 21.01.14 1.342
75 Ma divê ku meriv hemî taybetmendiyên mal ji bikir re bibêje? 21.01.14 1.322
76 Hukmê dayina ruşwetê li welatên xeyrimislim çi ye? 22.01.14 1.174
77 Ma di berdanê de şahid, di dema telaq yan dema tefrîqê de tên girtin? 24.01.14 1.434
78 Berdana berî zîfafê 24.01.14 1.402
79 Eger mêr angaşt bike ku pîreka wî zina kiriye, divê çi bike? 24.01.14 1.405
80 Hukmê limêja li ser zarokên ji ber diya xwe çûne yan jî nîvcî çêbûne û mirine çi ye? 03.02.14 1.362
81 Di huqûqa Îslamê de cezayê tecawuzkirinê çi ye? 04.02.14 1.405
82 Di êrîşbirina li ser Lîbyayê, divê helwesta kesê Misliman çawa bûna? 06.02.14 1.506
83 Hukmê nêzîkatiye bi bal pîrekê ve bi rêya “oral” ji dev çi ye? 06.02.14 1.302
84 Pîreka ku xwînmeha wê diqede, bê ku serê xwe bişû dikare bi zilamê re rakeve? 06.02.14 1.255
85 Seqetên ku beşdarî limêja înê dibin gelo ferza wê ji stûyê wan derdikeve? 10.02.14 1.237
86 Di hin duayan de gelo çima meriv berê destên xwe dide jêr? 11.02.14 1.431
87 Hukmê lêxistina daholê di dawetan de çi ye? 13.02.14 1.516
88 Ez çawa dikarim dev ji hevzayendiyê berdim? 13.02.14 1.224
89 Ma durist e ku nîkaha dînî bê xebera malbatê were birîn? 19.02.14 1.442
90 Di zewacên eqrebayan de çima zarok seqet çêdibin? 19.02.14 1.371
91 Meriv dikare jina xwe berde û bi baltûza xwe re bizewice? 19.02.14 1.408
92 Xwesûya min limêj nake, ma divê ez çawa pê re tev bigerin? 19.02.14 1.334
93 Gelo tehwîlên dewletê û bonoyên xezîneyê heram in? 23.08.14 1.273
94 Dema meriv bo yekî krêdiyê bikişîne, guneh di stûyê kê de ye? 23.08.14 1.248
95 Hukmê kişandina krêdiyê ji bankê, bo leşkeriya bi bedêlî çi ye? 23.08.14 1.495
96 Xwedê Teala ji me, çi dixwaze? Çi naxwaze? 18.11.14 969
97 Di têgihîştina mena Qur’anê de, gelo ferhengên zimanê Erebî çiqas ewle ne? 18.11.14 1.308
98 Ma meriv dikare fitra xwe bide weqf û komeleyên ku xizmetên olî dikin? 02.12.14 1.015
99 Ma Tewrat hatiye guhertin? 03.01.15 1.261
100 Ma jin çima xwe dinixumînin? 02.02.15 1.433