Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin?
Fetwayen Kurdi > Ceza > Fetwayên Nivîskî Tarih: 04 Şubat 2014

Pirs: Li gorî huqûqa Îslamê, kesê ku nikaribe deynê xwe bide, ma cezayê wî girtîgeh e?

Bersiv: Di babeta kesê ku nikare deynê xwe bide tifaqa zanyaran heye ku tu ceza lê nayê birîn. Lewra ayeta têkildar pir aşkere ye. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Eger (deyndar) destteng be, heta destfirehiyê li hêviyê tê sekinandin. Eger we bizanibûna, lêborîna we ji we re hîn çêtir.[1]

Ji bo kesê ku qaweta wî digihêje dayina deyn û bi derengî dixe, Ebû Henîfe dibêje ku tê hebiskirin. Lê belê ew vî tiştî, ne ji bo derengxistina deyn belbî da ku deyndar deynê xwe bide û hebiskirina wî, wekî rêyeke ji bo astengkirina neheqiyê dibîne. Lewra Ebû Henîfe, firotina malê deyndar bi rêya heczê qebûl nake. Li gorî wî, “Eger malê deyndar hebe, hakim di vî malî de nikare teseruf bike. Dê deyndar bi demeke nediyar hebis bike, da ku malê xwe bifiroşe û deynê xwe bide. Vê jî ji bo ku deyndêr mafê xwe bi dest bixin û neheqî ji holê rabe, dike.”[2]

Derketina deyndar ji hebsê piştî ku deynê xwe da, dide xuyakirin ku hebiskirina wî ne ji bo derengxistinê ye. Kesê ku beriya ketina hebsê deynê xwe bide, tu kes wî naxe hebsê. Ji Henefiyan pê ve tu mehzebekî ku behsa pêdiviya hebsê bike, tune ye.



[1] Beqere, 2/280.

[2] ‘Elî kurê Ebîbekr el-Merxînanî, el-Hîdaye Şerhû Bidayetî’l-Mubtedî, Stenbol 1985, Kitabu’l-Hacr, Babu’l-Hacr bi Sebebi’d-Deyn, III, 285.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma pîreka li derve ser vekirî be, limêja wê qebûl dibe? 18.01.14 1.432
2 Ma nezra ku ji cureyê wê îbadet tune be, dibe nezir? 19.01.14 1.213
3 Gelo durist e ku di navbera bihayê bi deyn û pêşin de, ferq hebe? 21.01.14 1.331
4 Hukmê bazirganiya li pêşiya mizgeftan çi ye? 21.01.14 1.398
5 Ma kirîna tiştekî bi rêya muzayedê durist e? 21.01.14 1.337
6 Ma di kirîn û firotina ji borsa emtiayê de tu mehzûrek heye? 23.01.14 1.326
7 Gelo pîrek, bi gotina mêrê wê “min tu berdayî”, tê berdan na na? 24.01.14 1.335
8 Hukmê berdana formalite çi ye? 24.01.14 1.333
9 Gelo kurê bavê me Adem, çima definkirina termê birayê xwe ji qijakê hîn bûye? 03.02.14 1.410
10 Di dema me de cezayê zinayê, dê çawa bê tetbîqkirin? 04.02.14 1.419
11 Ma Îslam dînê şer e yan jî dînê aştiyê ye? 06.02.14 1.567
12 Gelo masturbasyon heram e yan mekrûh e? 06.02.14 1.141
13 Cezayê munasebeta cinsî di rojên qedexekirî de çi ye? 06.02.14 1.154
14 Kesê ku limêja înê nekiribe, ma ew ê limêja nîvro digel sunetên wê bike? 10.02.14 1.217
15 Ma meriv dikare bibêje: “Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankesê… ” duayê min qebûl bikî? 11.02.14 1.503
16 Di duayên xwe de em jî mîna Pêxember dikarin daxwaziya “refîqî e‘la” bikin? 11.02.14 2.413
17 Gelo Îslam li mijara hevzayendiyê çawa dinihêre? 13.02.14 1.084
18 Têkiliya bi nîşaniya meriv re divê çawa be? 19.02.14 1.372
19 Yekî/a Sunî dikare bi yeka/î ‘Elewî re bizewice? 19.02.14 1.303
20 Keçika ku ji diya min şîr vexwaribe, ma dibe xwişka min jî? 19.02.14 1.629
21 Ma caiz e ku pîrekeke xerîb zaroka meriv di malzaroka xwe de mezin bike? 19.02.14 1.376
22 Pîrek kengî dikare xebera hemilbûna xwe ji dost û hevalan re bibêje? 19.02.14 2.511
23 Gelo li daru’l-herbê faîz, caiz e? 23.08.14 1.325
24 Di dayina deyn de meriv karê bike gelo caiz e yan jî dibe faîz? 23.08.14 1.323
25 Em êdî zinanin em ê bi kîjan fetwayê emel bikin. Divê em çi bikin? 29.08.14 1.406
26 Ma hemî helwestên Pêxemberê me ji me re sunet in? 18.11.14 1.121
27 Gelo ez dikarim fitra xwe bidim xwişka xwe? 02.12.14 972
28 Meriv dikare bi Fileh û Cihûyan re hevkariyê bike? 29.12.14 997
29 Ji bo tayînkirina cinsiyetê ma mirov dikare di genan de mudaxele bike? 28.01.15 1.047
30 Ma di Îslamê de “mezinbûna mîna xwişk û birayan” heye? 21.02.15 1.293
31 Meriv çawa xuslê ji ser xwe radike? 24.03.15 1.188
32 Ma xusul kengî li ser meriv ferz dibe? 09.04.15 1.017
33 Meriv bi qesabî here hecê? 02.05.15 1.103
34 Îbadeta hecê ma dibe sedemê biderengxistina zewacê? 29.05.15 1.088
35 Gelo hukmê kirina 40 wext limêj li Mescida Nebî çi ye? 23.06.15 1.097
36 Ma rast e ku bi dîtina avê teyemum betal dibe? 12.07.15 1.037
37 Hûn dikarin di heqê berhemên ku hedîsên mewzû‘ berhev kirine, agahiyan bidin? 08.09.15 1.118
38 Piştî birîna nîkahê derketina der bi şev, ma bêqidoşiyê çêdike? 22.10.15 925
39 Gelo di kirina wefqê de tu mehzûrek heye yan na? 23.12.15 1.028
40 Ma Hz. Îsa, ji nesla Hz. Îshaq tê? 16.02.16 1.024
41 Ma ji bilî xanî, cil, nan û avê mafê însên di tu tiştekî din de tune ye? 15.03.16 1.104
42 Ma hedîsek bi vî awayî “Ji ber sê tiştan ji Ereban hez bikin” heye? 18.04.16 942
43 Kesê jiyana xwe di rêya Xwedê de borandibe, ma di sekratê de bê îman diçe? 25.05.16 964
44 Nexweşên tedawiya kemoterapiyê dibînin, ma lazim e ku rojiyê bigirin? 22.06.16 977
45 Ma Xwedê dixwaze hin kes, li ser kufrê bimirin? 29.07.16 908
46 Hukmê xwarina nêçîrên xeyrimisliman çi ye? 03.09.16 1.141
47 Ma flort, zina ye? 13.10.16 777
48 Ma dibe em mara xwe bibirin da ku em nekevin gunehan? 09.11.16 881
49 Ma mirov dikare li nav goristanê mizgeftê ava bike? 05.12.16 773
50 Kesê ku di sê mehan de bimire ma -di gorê de- kengî pirs jê tê kirin? 18.01.17 750
51 Ma di şevên qendîlê de têkiliya cinsî ya di navbera mêr û jinê de qedexe ye? 23.02.17 752
52 Ma qezakirina nimêjê li ser yên ku bi zanebûn nimêjê diterikînin ne ferz e? 28.03.17 693
53 Ma di navbera rojiya me û rojiya miletên berê de cudahî heye? 30.05.17 636
54 Bi mebesta dayîna jar û feqiran mirov dikare bi qumarê bilîze? 25.07.17 537
55 Kesê ku ji bo spasiyê boraqekê serjê bike ma dikare jê bixwe? 25.08.17 508
56 Ma berî jidayikbûna Hz. Îsa, hatiye diyarkirin ku dê îmtihana dunyayê qezenc bike? 12.10.17 535
57 Ji bo fêhmkirina Qur’anê gelo ferhengên ‘Erebî çiqas ewle ne? 20.11.17 446
58 Rojhilatnas û iddiaya ku Qur’an hatiye guhertin 22.12.17 428
59 Ma di Îslamê her tişt (wekî mînak ferîşte) bi rêya mantiqê tê ravekirin? 05.02.18 423
60 Mêr mir. Jinek, lawek û çar keçên wî hene. Mîrat dê çawa bê parve kirin? 01.03.18 293
61 Hukmên di der barê mîratê de çima di ayetên cuda de hatine gotin? 27.03.18 250
62 Ma malên ku di xweşiyê de tên hîbekirin jî dikevin nav mîratê? 30.04.18 206
63 Kesê rojî negirtibe dê çi bike? 21.05.18 175
64 Ma bikaranîna banda nîkotînê rojiyê dişkîne? 11.06.18 172
65 Ma mirov dikare bibe wêrisê malê heram? 16.07.18 97
66 Dema kêmasiyên yekî hat gotin, divê mirov çawa tev bigere? 04.09.18 83
67 Ma Nasiruddîn el-Elbanî alimekî hedîsê yê pêbawer e? 03.10.18 37
68 Ma di serdema Pêxember (s.a.w) de ji dêla sabûnê çi bikar dianîn? 17.01.14 1.369
69 Ma kişandina cixarê, desmêjê dişikîne? 18.01.14 1.457
70 Min nezir kir ez ê ewqas pere bidim zarokên taxa xwe, ma dikarim bidim hin zarokên din? 19.01.14 1.112
71 Ferqa di navbera bihayê pêşin û bi deyn, gelo dibe faîz? 21.01.14 1.334
72 Ma rast e ku Pêxemberê me (s.a.w) dema wefat kiriye, zirxê wî di hember deynê Cihûyekî de rehin bûye? 21.01.14 1.303
73 Hukmê kirîna diwîzan bi rêya sîstema Forexê, gelo durist e yan na? 21.01.14 1.324
74 Ma berdana bi sê telaqan çawa çêdibe? 24.01.14 1.272
75 Ma şertên ku ji bo jinberdanê pêwîst in çi ne? 24.01.14 1.276
76 Dema pîrek doza berdanê veke, malê wan dê çawa were parvekirin? 24.01.14 1.388
77 Li ser kê limêja cenaze tê kirin û li ser kê nayê kirin? 03.02.14 1.330
78 Di Qur’anê ji cezayê sed daran pê ve, ma tu hedekî din heye? 04.02.14 1.271
79 Piştî hicretê, ma Misilmanan çima êrîşî karwanê Qureyşiyan kirin? 06.02.14 1.245
80 Di masturbasyon de gelo di navbera ezab û yên zewicandî de tu ferq heye? 06.02.14 1.176
81 Pîreka ku zaroka wê ji ber çûye, kengî dikare bi mêrê xwe re razê? 06.02.14 1.115
82 Kesê ku di nav limêja înê de desmêja wî bişikê divê çi bike? 10.02.14 1.130
83 Rast e ku sehabiyekî kor, Pêxemberê me ji xwe re kiriye wesîle û dua kiriye? 11.02.14 1.447
84 Ma ji bo teseturê tu duayekî ku meriv bike heye? 11.02.14 2.275
85 Hukmê jiyana hevzayendiyê -sirf ji aliyê hestî ve- çi ye? 13.02.14 1.036
86 Bi duayên di dema nîşaniyê de nîkah tê birin? 19.02.14 1.263
87 Zilamê ku jina wî bimire, kengî dikare bi yeka din re bizewice? 19.02.14 1.296
88 Meriv dikare bi keçika ku bi xwişka meriv re ji heman pîrekê şîr vexwariye re bizewice? 19.02.14 1.265
89 Di heman demê de nîkah bi du kesan re were birîn? 19.02.14 1.409
90 Ma faîz, ji ber ku navgîn e bo zilm û zordestiyê hatiye heramkirin? 23.08.14 1.328
91 Gelo tu hedîseke ku li daru’l-herbê faîzê caiz bidêre heye? 23.08.14 1.334
92 Hukmê meriv deynê karta xwe ya krêdiyê di dema wê de nede çi ye? 23.08.14 1.231
93 Fetwayên ku seyda didin, gelo çima ne mîna hev in? 29.08.14 1.396
94 Biryarên Pêxember (s.a.w) ên ku bi wesfê serokê dewletê dane 18.11.14 1.155
95 Alîkariyên ku beriya meha Remezanê hatine kirin, gelo dikevin şûna fitrê? 02.12.14 1.183
96 Ma Cihû, ji zikmakî lanetkirî ne? 30.12.14 1.009
97 Ma divê pîrek xwe çawa binixumînin? 29.01.15 1.295
98 Xwendekareke keç, ma dikare li mala mamosteyekî mêr dersê bigire? 22.02.15 1.339
99 Gelo bûk dikare li cem xezûrê xwe yê nehelal servekirî be? 24.03.15 1.356
100 Tê gotin ku di binê her mûyekî de cenabet heye. Gelo ev rast e? 10.04.15 1.062