Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin?
Fetwayen Kurdi > Ceza > Fetwayên Nivîskî Tarih: 04 Şubat 2014

Pirs: Li gorî huqûqa Îslamê, kesê ku nikaribe deynê xwe bide, ma cezayê wî girtîgeh e?

Bersiv: Di babeta kesê ku nikare deynê xwe bide tifaqa zanyaran heye ku tu ceza lê nayê birîn. Lewra ayeta têkildar pir aşkere ye. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Eger (deyndar) destteng be, heta destfirehiyê li hêviyê tê sekinandin. Eger we bizanibûna, lêborîna we ji we re hîn çêtir.[1]

Ji bo kesê ku qaweta wî digihêje dayina deyn û bi derengî dixe, Ebû Henîfe dibêje ku tê hebiskirin. Lê belê ew vî tiştî, ne ji bo derengxistina deyn belbî da ku deyndar deynê xwe bide û hebiskirina wî, wekî rêyeke ji bo astengkirina neheqiyê dibîne. Lewra Ebû Henîfe, firotina malê deyndar bi rêya heczê qebûl nake. Li gorî wî, “Eger malê deyndar hebe, hakim di vî malî de nikare teseruf bike. Dê deyndar bi demeke nediyar hebis bike, da ku malê xwe bifiroşe û deynê xwe bide. Vê jî ji bo ku deyndêr mafê xwe bi dest bixin û neheqî ji holê rabe, dike.”[2]

Derketina deyndar ji hebsê piştî ku deynê xwe da, dide xuyakirin ku hebiskirina wî ne ji bo derengxistinê ye. Kesê ku beriya ketina hebsê deynê xwe bide, tu kes wî naxe hebsê. Ji Henefiyan pê ve tu mehzebekî ku behsa pêdiviya hebsê bike, tune ye.



[1] Beqere, 2/280.

[2] ‘Elî kurê Ebîbekr el-Merxînanî, el-Hîdaye Şerhû Bidayetî’l-Mubtedî, Stenbol 1985, Kitabu’l-Hacr, Babu’l-Hacr bi Sebebi’d-Deyn, III, 285.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma di desmêjê de muwalat ango şûştina endamên desmêjê li pey hev, ferz e? 17.01.14 1.207
2 Kesê ne balix, ma divê ku nezra xwe bîne cih? 19.01.14 1.095
3 Hukmê xeberdana pîrekê bi tiyê xwe re çi ye? 19.01.14 1.266
4 Gelo kirîna malê hicizkirî, caiz e? 21.01.14 1.145
5 Hukmê “Yekî ku wesayitek modela wê 2009 ji meriv bistîne, bi şertê ku di sala pêş de yeka modela 2011 be, ji meriv re bikire”, çi ye? 21.01.14 1.127
6 Ma meriv dikare ji deynan karê bi dest bixe yan dibe faîz? 22.01.14 2.268
7 Piştî berdana pîrekê dema meriv li jina xwe vegere, ma divê ku nîkaheke nû were birîn? 24.01.14 1.182
8 Ma pîrek dikare doza berdanê li zilamê ku li mala xwe ne miqate ye û erka xwe ya mêrantiyê neyîne cih, bike? 24.01.14 1.205
9 Hukmê vekirina fala stêrkê çi ye? 03.02.14 1.188
10 Hukmê beşdarbûna merasîma cenazeyê kesên xeyrimislim çi ye? 03.02.14 1.206
11 Ma di Îslamê de tu ceza ji bo heqaretê heye? 04.02.14 1.220
12 Ji bo xweparastina ji cinan, ma gotina bêjeya “destûr” şert e? 06.02.14 1.289
13 Gelo durist e ku pîrekeke biyanî, zaroka meriv di malzaroka xwe de hilgire? 06.02.14 1.072
14 Gelo di kîjan şert û mercan de limêja înê tê terkkirin? 10.02.14 1.009
15 Dagirtin an jî qilifkirina diranan, ma dibe asteng ji bo rabûna xuslê? 10.02.14 1.066
16 Mena duayê “la hewle wela qûwwete îlla billahîl aliyyîl ezîm” çi ye? 11.02.14 2.035
17 Seqetên ku beşdarî limêja înê dibin gelo ferza wê ji stûyê wan derdikeve yan an? 13.02.14 1.015
18 Ma meriv dikare keça xwe bide yekî ku limêj nake? 19.02.14 1.170
19 Ma zewaca bi yeka/î ku zina kiribe û piştre poşman bûbe re durist e? 19.02.14 1.208
20 Hukmê kirina du rek’et limêj di şeva gerdekê de çi ye? 19.02.14 1.140
21 Ji aliyê dînê ve mafê mêr heye ku doza zarokan li jina xwe bike? 19.02.14 1.229
22 Rast e ku pîrek ne mecbûr in şîr bidin zarokên xwe? 19.02.14 1.344
23 Zemên memûran ên ku dereng tên razandin, gelo dibe faîz? 23.08.14 1.172
24 Ma caiz e ku meriv krêdiya fêrbûnê bistîne? 23.08.14 1.020
25 Hin însan Îslamê li gorî roja me dinirxînin. Di vê mijarê de hûn nabêjin çi? 29.08.14 1.140
26 Tiştên ehliyeta meriv ya edayê ji holê radikin çi ne? 18.11.14 899
27 Ma Henefiyan, dema seferê/rêwîtiyê bi qiyaseke çawa diyar kirine? 18.11.14 953
28 Meriv dikare ji xeyrimislimê ku ji mirovahiyê re tiştên bi fêde kiribeye re rehmê bixwaze? 21.12.14 980
29 Kesên xeyrimislim, çima nikarin têkevin Mekkeyê? 20.01.15 1.086
30 Derbarê dersên avjenî û werzîşê li dibistanên Elmanyayê 14.02.15 1.160
31 Mijara xwegirtinê gelo çima di nav şertên Îslamê û 32 ferzan de nehatiye diyarkirin? 14.03.15 1.209
32 Ma rast e ku diya me Reyhane serê xwe negirtiye? 03.04.15 1.050
33 Di edakirina hecê de meriv neçe Cebelu’r-Rehme û çiyayê Hîrayê? 25.04.15 897
34 Qurbanên ku li hecê tên serjêkirin, ma tên îsrafkirin? 24.05.15 979
35 Ma ramûsan xuslê lazim dike? 17.06.15 783
36 Ji ber tedawiya spîralê xwîna ku berî dema adetê tê, ma dibe asteng bo limêjê? 05.07.15 787
37 Pîreka di heyza de ma dikare biçe serdana goran? 01.09.15 798
38 Ma stewrkirina heywanên kedî durist e? 16.10.15 884
39 Ma rast e ku pir bûyerên girîng di roja aşûrê de qewimîne? 15.12.15 822
40 Ayeta 159’an ji sûreyê Nîsa ya di bara Îsa (a.s) de, divê em çawa fêhm bikin? 09.02.16 786
41 Di heqê hedîsa divê zava piyên bûkê bişû 09.03.16 917
42 Ma hedîsa “Receb meha Xwedê ye, Şe‘ban meha min e, Remezan jî meha ummeta min e” sehîh e? 08.04.16 796
43 Xeyb çi ye? Baweriya bi xeybê çawa pêk tê? 17.05.16 614
44 Gelo hikmetê ferzbûna rojiyê çi ye? 15.06.16 697
45 Gunehên mezin kîjan in? 25.07.16 797
46 Bi rêya min, jina min bû Musluman, ma ew ê rasterast têkeve bihiştê? 22.08.16 809
47 Pîreka bî, ma dikare bê destûra malbata xwe bizewice? 07.10.16 659
48 Ma pîrek dikare dikana beqaliyê veke? 02.11.16 593
49 Ma mirov ji gorê axê bigire yan jî çîçekê jêbike guneh e? 28.11.16 563
50 Hûn dikarin di derbarê girtina destê jinan de agahiyê bidin? 12.01.17 524
51 Ma mîrac ji mucîzeyên Pêxemberê me ye? 17.02.17 516
52 Nexweşê giran dê çawa nimêj bike? 20.03.17 455
53 Piştî birîna nîkahê gera pîrekê ya servekirî tu zirarê dide nîkahê? 24.05.17 385
54 Ma mirov dikare wêneyê însanan li malê daliqîne? 19.07.17 306
55 Ji bo dayîna deynên xwe ma ez dikarim beşdarî lîstikên siûdê bibim? 21.08.17 346
56 Ma temamê ayetên Qur’anê ne 6.666 ayet in? 05.10.17 354
57 Hûn dikarin têgeha “roj”ê ya di ayeta 29an ji sûreyê Nazîat rave bikin? 08.11.17 296
58 Çima di hin ayetên Qur’anê de qala “Qur’ana ‘Erebî” tê kirin? 18.12.17 213
59 Ma divê em ayeta 19an ji sûreyê Hedîd çawa fêhm bikin? 30.01.18 189
60 Ma mirov dikare ji hêsaniyên mezheban îstifade bike? 23.02.18 118
61 Mêr mir. Jin, sê law û du keçên wî hene. Mîrata wî dê çawa bê belavkirin? 21.03.18 90
62 Zilam mir. Jin, çar kur û sê keçên wî hene. Mîrata wî dê çawa bê teqsîmkirin? 24.04.18 22
63 Bikaranîna xufikan, ma dibe sebebê kêmbûna xêra desmêjê? 18.01.14 1.210
64 Ma mirov dikare ji nezra xwe bixwe? 19.01.14 1.044
65 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe? 19.01.14 1.205
66 Hukmê kirîn û firotina pisîk û kûçikan çi ye? 21.01.14 1.158
67 Kirîna xaniyan ji TOKİyê gelo caiz e yan na? 21.01.14 1.145
68 Kesê bi deyndarî bimire, ma lazim e ku lêzimên wî, deynê wî bidin? 22.01.14 1.975
69 Ma rast e ku pîreka mêrê wê miriye, heta ‘ideyê wê neqede nikare ji mala xwe derkeve? 24.01.14 1.227
70 Di meseleya îftidayê de, gelo çima pîrek divê ku mehrê li mêrê xwe vegerîne? 24.01.14 1.090
71 Wefq çi ye? 03.02.14 1.335
72 Ma xêra sûreyê Yasîn û hwd. digihêje ber destê miriyan? 03.02.14 1.289
73 Ma meriv ji xerabî û şaşiyên dê-bavê xwe mesûl e? 04.02.14 1.298
74 Ma şeytan dikare têkeve dirûv û eşkalan û xwe nîşanî însanan bide? 06.02.14 1.221
75 Di demên hebilbûna pîrekê de ma munasebeta cinsî qedexe ye? 06.02.14 1.008
76 Kesê li leşker e ji bo limêja xwe ya înê divê çi bike? 10.02.14 1.077
77 Di mijara dagirtina diranan de, gava li gorî fetwayê ‘emel bê kirin, ma meriv ji berpirsyariyê xelas dibe? 10.02.14 902
78 Gelo duakirina di nav xwarinê de sunet e? 11.02.14 2.148
79 Ma pîrek dikare serê apê mêrê xwe yê seqet bişû? 13.02.14 977
80 Temenê keçan ji bo zewacê, herî kêm divê çiqas be? 19.02.14 1.095
81 Pîreka ku şeva wê ya gerdekê rastî dema xwînmeha wê were 19.02.14 1.169
82 Gelo hedîseke bi awayê “Şeva gerdekê divê zava lingên bûkê bişû” heye? 19.02.14 1.266
83 Zarokên pir û pêşveketin 19.02.14 1.156
84 Ma heta çend mehan divê ku ez şîr bidim zaroka xwe? 19.02.14 1.883
85 Ma meaşê karkerên ku meaşê wan di faîzê de tê razandin heram e? 23.08.14 1.078
86 Da ku meriv pereyan bi neqît bistîne, gelo caiz e ku meriv karta krêdiyê li cem esnafan bikar bîne? 23.08.14 1.096
87 Ma di mijarên dînî de kî ehil e bo dayina fetwayan? 29.08.14 1.044
88 Gelo rewşa kesên şizofren ji aliyê berpirsyariyê ve çi ye? 18.11.14 900
89 Gelo sedeqeya fitrê li kê dikeve? 22.11.14 930
90 Kesên, ne ji malbateke musluman tên dinyayê ma bextreş in? 23.12.14 905
91 Ma xeyrimislim an jî keşe dikarin ayînên xwe di mizgeftê de bikin? 20.01.15 888
92 Pîrek, li cihê ku ew û mêrê xwe bi tenê bin, ma dikare bi mayo têkeve avê? 15.02.15 1.129
93 Dema em li pîrekên vekirî mêze bikin, gelo kî dibe sûcdarê eslî? 15.03.15 1.053
94 Li gorî mezhebê Şafiî, ma divê ku pîrek dest û rûyê xwe jî bigirin? 04.04.15 1.079
95 Mislimanên ku limêj nakin, ma divê ku ew jî xusla xwe rakin? 26.04.15 881
96 Bo çûna hecê ma ez dikarim krêdiyê bikişînim? 26.05.15 866
97 Ji bo derketina ji îhraman, ma divê çiqas ji por bê jêkirin? 18.06.15 988
98 Eger piştî xuslê cihekî ziwa ji bedenê mabe divê meriv çi bike? 06.07.15 848
99 Hukmê ‘emelkirina bi hedîsa zeîf çi ye? 02.09.15 901
100 Hedîsa “‘Eşereyê Mubeşşer”, divê çawa bê fêhmkirin? 19.10.15 986