Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin?
Fetwayen Kurdi > Ceza > Fetwayên Nivîskî Tarih: 04 Şubat 2014

Pirs: Li gorî huqûqa Îslamê, kesê ku nikaribe deynê xwe bide, ma cezayê wî girtîgeh e?

Bersiv: Di babeta kesê ku nikare deynê xwe bide tifaqa zanyaran heye ku tu ceza lê nayê birîn. Lewra ayeta têkildar pir aşkere ye. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Eger (deyndar) destteng be, heta destfirehiyê li hêviyê tê sekinandin. Eger we bizanibûna, lêborîna we ji we re hîn çêtir.[1]

Ji bo kesê ku qaweta wî digihêje dayina deyn û bi derengî dixe, Ebû Henîfe dibêje ku tê hebiskirin. Lê belê ew vî tiştî, ne ji bo derengxistina deyn belbî da ku deyndar deynê xwe bide û hebiskirina wî, wekî rêyeke ji bo astengkirina neheqiyê dibîne. Lewra Ebû Henîfe, firotina malê deyndar bi rêya heczê qebûl nake. Li gorî wî, “Eger malê deyndar hebe, hakim di vî malî de nikare teseruf bike. Dê deyndar bi demeke nediyar hebis bike, da ku malê xwe bifiroşe û deynê xwe bide. Vê jî ji bo ku deyndêr mafê xwe bi dest bixin û neheqî ji holê rabe, dike.”[2]

Derketina deyndar ji hebsê piştî ku deynê xwe da, dide xuyakirin ku hebiskirina wî ne ji bo derengxistinê ye. Kesê ku beriya ketina hebsê deynê xwe bide, tu kes wî naxe hebsê. Ji Henefiyan pê ve tu mehzebekî ku behsa pêdiviya hebsê bike, tune ye.



[1] Beqere, 2/280.

[2] ‘Elî kurê Ebîbekr el-Merxînanî, el-Hîdaye Şerhû Bidayetî’l-Mubtedî, Stenbol 1985, Kitabu’l-Hacr, Babu’l-Hacr bi Sebebi’d-Deyn, III, 285.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Kesê ferzeke desmêjê jibîr bike, divê çi bike? 17.01.14 1.412
2 Ma kenê bideng, desmêjê dişikîne? 18.01.14 1.413
3 Ma zewaca bi kîjan eqrebayan re li meriv heram e? 19.01.14 1.348
4 Dema meriv deh çûwalan bi deyn bibe, dê deynê xwe çawa bide? 21.01.14 1.304
5 Xaniyê ku hêj temelê wê jî nehatiye avêtin, gelo caiz e ku meriv jê qatekî bikire? 21.01.14 1.232
6 Zêrê ku bi deyn hatiye stendin, ma divê bi peretî yan jî bi zêrêtî were dayin? 22.01.14 2.179
7 Pîreka ku di dema ‘ideyê xwe ji mal derkeve, gelo hatiye berdan an na? 24.01.14 1.237
8 Ma mafê pîrekê heye ku xwe berde? 24.01.14 1.278
9 Ma rast e ku li Pêxmberê me (s.a.w) sêhr hatiye kirin? 03.02.14 1.297
10 Ma birastî jî telqîna li ser miriyan sunet e? 03.02.14 1.310
11 Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin? 04.02.14 1.494
12 Ji bo xelasiya ji bandora cinan, divê meriv çi bike? 06.02.14 1.193
13 Hukmê “kurtaj” ango jiberxwekirina zarokê çi ye? 06.02.14 1.190
14 Li welatên Mislimanan limêja înê çend qam tên kirin? 10.02.14 1.092
15 Gelo çêkirina diranan caiz e yan na? 10.02.14 1.005
16 Ma tu esil ji duayê “Kenzu’l-‘Erş” û duayê “Qedeh”ê re heye? 11.02.14 2.202
17 Dînên ku limêj li wan ne ferz e, ma lazim e ku xusla cenabetê ji ser xwe rakin? 13.02.14 1.059
18 Hukmê hezkirina ji yekê çi ye? 19.02.14 1.225
19 Zewaca bi yeka xeyrimuslim re çawa ye? 19.02.14 1.300
20 Piştî nîşaniyê meriv dikare dev ji hev berde? 19.02.14 1.351
21 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe, an na? 19.02.14 1.236
22 Ji tirsa zor û zehmetiyên madî malbata min naxwaze min bizewicîne. Divê ez çi bikim? 19.02.14 1.770
23 Gelo promosyona ku bank didin memûr û karkeran, helal e? 23.08.14 1.294
24 Gelo meriv dikare bi rêya krêdiya bankê, xanî bikire? 23.08.14 1.257
25 Xetera fetwadayina kesên ne ehil 29.08.14 1.335
26 Keçeke neh salî eger ketibe cilan, ma ji aliyê olî ve dibe berpirsyar? 18.11.14 1.003
27 Di serdema pêşîn de ji bo têgihîştina mena Qur’anê, ma karê komxebatê dihate kirin? 18.11.14 999
28 Berpirsyariya kesên ku teblîxa Qur’anê negihaştibe wan çi ye? 17.12.14 1.070
29 Ma di teblîxê de pîvan çi ye? 14.01.15 951
30 Ma lazim e ku pîrek bi peçeyê ser çavê xwe bigirin? 10.02.15 1.216
31 Mêrê min, daxwaza vekirinê li min dike. Divê ez çi bikim? 11.03.15 1.319
32 Ma menî, mezî û wedî çi ne? 01.04.15 1.110
33 Ger musluman di rewşeke zor bin, ma raste ku meriv bo çûyina hecê pereyan kom bike? 22.04.15 969
34 Kesê heca îfradê bike, ma herî zû kengî dikare ‘umreyê bike? 22.05.15 974
35 Piştî têkilatiya cinsî bi seetekê menî parçe parçe diherike, divê ez çi bikim? 15.06.15 889
36 Piştî ku xwînmeha pîrekê biqede, ma dikare bi zilamê re rakeve yan divê berê xusla xwe rake? 03.07.15 913
37 Eger 40 roj ji çilê pîrekê derbas bibe, divê çawa tev bigere? 28.08.15 965
38 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 1.053
39 Ma rast e ku nîkahên di meha Seferê de tên birîn, temenkin in? 08.12.15 877
40 Ma hedîsa “di demên zor de alîkariyê ji miriyan bixwazin”, sehîh e? 28.01.16 993
41 Gelo pevrebûn û zewaca duyem ya bi nîkaha dînî tiştekî rast e? 03.03.16 935
42 Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye? 05.04.16 848
43 Ma têgihiştina Xwedê bi awayekî tam, guncav e? 05.05.16 852
44 Ma girtina rojiya meha remezanê li kê ferz e? 13.06.16 849
45 Tirsa şeytên ya ji Xwedê Teala, tê çi wateyê? 21.07.16 799
46 Karkerên ku meaşê wan di faîzê de tê razandin, gelo meaşê wan dibe heram? 16.08.16 822
47 Ma caiz e ku meriv krêdiyên teşwîqê yên ku dewlet dide, bigire? 05.10.16 707
48 Bê ku mahra fermî hebe, ma mêr dikare jina xwe vexwîne bi bal munasebeta cinsî? 31.10.16 655
49 Goristan û guhdarkirina stran û kilaman 23.11.16 633
50 Jineke ezeb, ma dikare bi tena serê xwe biçe ‘umreyê? 02.01.17 676
51 Ma mîrac di kîjan salê de qewimiye? 15.02.17 612
52 Wekî ‘îbadeta rojiyê ma çima di nimêjê de jî qeza tuneye? 15.03.17 592
53 Ma mayîna keç û xortekî bi hev re di malekê de guneh e? 17.05.17 550
54 Nexweşên gurçikê dê çawa rojiyê bigrin? 22.06.17 557
55 Qezenca ku ji lîstikên siûdê tê bidestxistin heram e? 11.08.17 505
56 Destdana Qur’anê û desmêj? 03.10.17 416
57 Li gorî ayeta 71an ji sûreyê Îsra mirov li axretê dê digel kîjan rêberan bên gazîkirin? 02.11.17 345
58 Ma divê em ayeta 81an ji sûreyê Alî Îmran çawa fêhm bikin? 11.12.17 280
59 Ma di ayeta yekem ji sûreyê ‘Eleq de emrê bi xwendina çi hatiye kirin? 17.01.18 324
60 Ma em ê ji kê bawer bikin û kîjan berheman bixwînin? 20.02.18 234
61 Ma mafê dê û bav heye ku mîratê par ve nekin? 19.03.18 173
62 Mêr mir. Dê, bav, hevser û keçeke wî heye. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 19.04.18 95
63 Gava jin bikeve kirasa ma rojiya wê betal dibe? 16.05.18 111
64 Ma rabûna paşîvê di rojiya nafîle de şert e? 01.06.18 128
65 Zilam mir. Hevser, lawek û keçek li pey xwe hişt. Mîrat dê çawa bê dabeşkirin? 06.07.18 44
66 Ma mirov dikare bi lensan desmêj bigire? 17.01.14 1.352
67 Ma di secdeya tîlawetê de, divê ku meriv bi desmêj be? 18.01.14 1.379
68 Gelo meriv ji nebaşî û xerabiyên dê-bavê xwe, mesûl e? 19.01.14 1.372
69 Eger meriv dev ji bazarê berde, gelo tu cezayekî wê heye? 21.01.14 1.219
70 Hukmê kirîna wesayit-xaniyekî, bi rêya “Emin Evim”-“Emin Otomotiv”ê çi ye? 21.01.14 1.310
71 Gava deyn dereng were dayin, ma meriv dikare doza zirara xwe bike? 22.01.14 3.367
72 Dema meriv pîreka xwe ya berdayî ji malê derxe, telaq pêk tê? Ma ev jî ne fermana Xwedê ye? 24.01.14 1.190
73 Ma pîrek dikare mafê xweberdanê ji mêrê xwe bigire? 24.01.14 1.313
74 Gelo însan çima diçin ba sêhbaz û remildaran? 03.02.14 1.387
75 Meriv kengî dikare li cihê teziyê xwarinê bixwe? 03.02.14 1.385
76 Cezayê kuştina yekî bi şaşî çi ye? 04.02.14 1.360
77 Ma cin jî ji ehkamên Qur’anê berpirsiyar in? 06.02.14 1.331
78 Gelo caiz e ku meriv bi rêya “Tüp bebek” bibe xwedî zarok? 06.02.14 1.174
79 Piştî limêja înê, ma divê ku meriv limêja nîvro jî bike yan na? 10.02.14 1.259
80 Dema meriv bi cenabet be yan jî pîrek di xwînmehê de be, gelo durist e ku mirov diranê xwe dagire? 10.02.14 1.018
81 Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin? 11.02.14 2.285
82 Kesê kor, gelo dikare li pêşiya cemaetê îmamtiyê bike? 13.02.14 1.002
83 Di hilbijartina hevalekî/ê ji bo zewacê, divê mirov bala xwe bide çi? 19.02.14 1.272
84 Mêrê Misliman, ma dikare bi yeka Fileh re bizewice? 19.02.14 1.297
85 Ma lixwekirina gustîlka zewacê durist e? 19.02.14 1.306
86 Ma mêr û jin dikarin bi navê hev bangî hev bikin? 19.02.14 1.238
87 Gunehên ku me beriya zewacê kirine, ger em bi hev re bizewicin tên bexşandin? 19.02.14 1.384
88 Promosyona ku bank didin, ma ne faîz e? 23.08.14 1.267
89 Krêdiyên ku faîza wan ji sedî sifir e, caiz in? 23.08.14 1.258
90 Meriv bê zenabûn fetwa bide 29.08.14 1.226
91 Îctihad çi ye? 18.11.14 992
92 Tiştên ku di Qur’anê de hatine qedexekirin, gelo ‘illetê wan li gorî çi tên tesbîtkirin? 18.11.14 1.090
93 Gelo kirinên xeyrimisliman ên baş, dê çawa be? Ma dê fêdê bide wan? 19.12.14 1.075
94 Rewşa mislimanê ku mafê yekî xeyrimislim xwaribe dê çawa be? 16.01.15 885
95 Ma divê ku pîrek bi şev di dema razanê de xwe bigirin? 12.02.15 1.160
96 Digel hemî hişyariyên bavê min, eger dîsa jî ez serê xwe vekim, gelo ji wî re jî guneh heye? 12.03.15 1.313
97 Gelo zirkurê pîrekê dibe mîna kurê wê yê rastîn? 01.04.15 1.170
98 Kesê xusla xwe ranekiribe û miribe, rast e ku dê di dojehê de bişewite? 24.04.15 900
99 Rêza ku ji bo Heceru’l-Eswed tê nîşandan, gelo tundrawî ye? 23.05.15 1.009
100 Meriv kengî ji îhramê derdikeve? 15.06.15 920