Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin?
Fetwayen Kurdi > Ceza > Fetwayên Nivîskî Tarih: 04 Şubat 2014

Pirs: Li gorî huqûqa Îslamê, kesê ku nikaribe deynê xwe bide, ma cezayê wî girtîgeh e?

Bersiv: Di babeta kesê ku nikare deynê xwe bide tifaqa zanyaran heye ku tu ceza lê nayê birîn. Lewra ayeta têkildar pir aşkere ye. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Eger (deyndar) destteng be, heta destfirehiyê li hêviyê tê sekinandin. Eger we bizanibûna, lêborîna we ji we re hîn çêtir.[1]

Ji bo kesê ku qaweta wî digihêje dayina deyn û bi derengî dixe, Ebû Henîfe dibêje ku tê hebiskirin. Lê belê ew vî tiştî, ne ji bo derengxistina deyn belbî da ku deyndar deynê xwe bide û hebiskirina wî, wekî rêyeke ji bo astengkirina neheqiyê dibîne. Lewra Ebû Henîfe, firotina malê deyndar bi rêya heczê qebûl nake. Li gorî wî, “Eger malê deyndar hebe, hakim di vî malî de nikare teseruf bike. Dê deyndar bi demeke nediyar hebis bike, da ku malê xwe bifiroşe û deynê xwe bide. Vê jî ji bo ku deyndêr mafê xwe bi dest bixin û neheqî ji holê rabe, dike.”[2]

Derketina deyndar ji hebsê piştî ku deynê xwe da, dide xuyakirin ku hebiskirina wî ne ji bo derengxistinê ye. Kesê ku beriya ketina hebsê deynê xwe bide, tu kes wî naxe hebsê. Ji Henefiyan pê ve tu mehzebekî ku behsa pêdiviya hebsê bike, tune ye.



[1] Beqere, 2/280.

[2] ‘Elî kurê Ebîbekr el-Merxînanî, el-Hîdaye Şerhû Bidayetî’l-Mubtedî, Stenbol 1985, Kitabu’l-Hacr, Babu’l-Hacr bi Sebebi’d-Deyn, III, 285.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Kesê ferzeke desmêjê jibîr bike, divê çi bike? 17.01.14 1.175
2 Ma kenê bideng, desmêjê dişikîne? 18.01.14 1.170
3 Ma zewaca bi kîjan eqrebayan re li meriv heram e? 19.01.14 1.082
4 Dema meriv deh çûwalan bi deyn bibe, dê deynê xwe çawa bide? 21.01.14 1.057
5 Xaniyê ku hêj temelê wê jî nehatiye avêtin, gelo caiz e ku meriv jê qatekî bikire? 21.01.14 1.022
6 Zêrê ku bi deyn hatiye stendin, ma divê bi peretî yan jî bi zêrêtî were dayin? 22.01.14 1.782
7 Pîreka ku di dema ‘ideyê xwe ji mal derkeve, gelo hatiye berdan an na? 24.01.14 1.024
8 Ma mafê pîrekê heye ku xwe berde? 24.01.14 1.034
9 Ma rast e ku li Pêxmberê me (s.a.w) sêhr hatiye kirin? 03.02.14 1.034
10 Ma birastî jî telqîna li ser miriyan sunet e? 03.02.14 1.076
11 Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin? 04.02.14 1.201
12 Ji bo xelasiya ji bandora cinan, divê meriv çi bike? 06.02.14 979
13 Hukmê “kurtaj” ango jiberxwekirina zarokê çi ye? 06.02.14 1.006
14 Li welatên Mislimanan limêja înê çend qam tên kirin? 10.02.14 897
15 Gelo çêkirina diranan caiz e yan na? 10.02.14 798
16 Ma tu esil ji duayê “Kenzu’l-‘Erş” û duayê “Qedeh”ê re heye? 11.02.14 1.835
17 Dînên ku limêj li wan ne ferz e, ma lazim e ku xusla cenabetê ji ser xwe rakin? 13.02.14 867
18 Hukmê hezkirina ji yekê çi ye? 19.02.14 1.026
19 Zewaca bi yeka xeyrimuslim re çawa ye? 19.02.14 1.041
20 Piştî nîşaniyê meriv dikare dev ji hev berde? 19.02.14 1.104
21 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe, an na? 19.02.14 1.025
22 Ji tirsa zor û zehmetiyên madî malbata min naxwaze min bizewicîne. Divê ez çi bikim? 19.02.14 1.572
23 Gelo promosyona ku bank didin memûr û karkeran, helal e? 23.08.14 995
24 Gelo meriv dikare bi rêya krêdiya bankê, xanî bikire? 23.08.14 994
25 Xetera fetwadayina kesên ne ehil 29.08.14 1.090
26 Keçeke neh salî eger ketibe cilan, ma ji aliyê olî ve dibe berpirsyar? 18.11.14 787
27 Di serdema pêşîn de ji bo têgihîştina mena Qur’anê, ma karê komxebatê dihate kirin? 18.11.14 796
28 Berpirsyariya kesên ku teblîxa Qur’anê negihaştibe wan çi ye? 17.12.14 857
29 Ma di teblîxê de pîvan çi ye? 14.01.15 771
30 Ma lazim e ku pîrek bi peçeyê ser çavê xwe bigirin? 10.02.15 969
31 Mêrê min, daxwaza vekirinê li min dike. Divê ez çi bikim? 11.03.15 1.039
32 Ma menî, mezî û wedî çi ne? 01.04.15 907
33 Ger musluman di rewşeke zor bin, ma raste ku meriv bo çûyina hecê pereyan kom bike? 22.04.15 771
34 Kesê heca îfradê bike, ma herî zû kengî dikare ‘umreyê bike? 22.05.15 762
35 Piştî têkilatiya cinsî bi seetekê menî parçe parçe diherike, divê ez çi bikim? 15.06.15 690
36 Piştî ku xwînmeha pîrekê biqede, ma dikare bi zilamê re rakeve yan divê berê xusla xwe rake? 03.07.15 706
37 Eger 40 roj ji çilê pîrekê derbas bibe, divê çawa tev bigere? 28.08.15 747
38 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 843
39 Ma rast e ku nîkahên di meha Seferê de tên birîn, temenkin in? 08.12.15 713
40 Ma hedîsa “di demên zor de alîkariyê ji miriyan bixwazin”, sehîh e? 28.01.16 781
41 Gelo pevrebûn û zewaca duyem ya bi nîkaha dînî tiştekî rast e? 03.03.16 724
42 Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye? 05.04.16 657
43 Ma têgihiştina Xwedê bi awayekî tam, guncav e? 05.05.16 624
44 Ma girtina rojiya meha remezanê li kê ferz e? 13.06.16 631
45 Tirsa şeytên ya ji Xwedê Teala, tê çi wateyê? 21.07.16 568
46 Karkerên ku meaşê wan di faîzê de tê razandin, gelo meaşê wan dibe heram? 16.08.16 563
47 Ma caiz e ku meriv krêdiyên teşwîqê yên ku dewlet dide, bigire? 05.10.16 434
48 Bê ku mahra fermî hebe, ma mêr dikare jina xwe vexwîne bi bal munasebeta cinsî? 31.10.16 430
49 Goristan û guhdarkirina stran û kilaman 23.11.16 424
50 Jineke ezeb, ma dikare bi tena serê xwe biçe ‘umreyê? 02.01.17 444
51 Ma mîrac di kîjan salê de qewimiye? 15.02.17 392
52 Wekî ‘îbadeta rojiyê ma çima di nimêjê de jî qeza tuneye? 15.03.17 363
53 Ma mayîna keç û xortekî bi hev re di malekê de guneh e? 17.05.17 329
54 Nexweşên gurçikê dê çawa rojiyê bigrin? 22.06.17 307
55 Qezenca ku ji lîstikên siûdê tê bidestxistin heram e? 11.08.17 232
56 Destdana Qur’anê û desmêj? 03.10.17 154
57 Li gorî ayeta 71an ji sûreyê Îsra mirov li axretê dê digel kîjan rêberan bên gazîkirin? 02.11.17 107
58 Ma divê em ayeta 81an ji sûreyê Alî Îmran çawa fêhm bikin? 11.12.17 77
59 Ma di ayeta yekem ji sûreyê ‘Eleq de emrê bi xwendina çi hatiye kirin? 17.01.18 25
60 Ma mirov dikare bi lensan desmêj bigire? 17.01.14 1.098
61 Ma di secdeya tîlawetê de, divê ku meriv bi desmêj be? 18.01.14 1.085
62 Gelo meriv ji nebaşî û xerabiyên dê-bavê xwe, mesûl e? 19.01.14 1.124
63 Eger meriv dev ji bazarê berde, gelo tu cezayekî wê heye? 21.01.14 1.017
64 Hukmê kirîna wesayit-xaniyekî, bi rêya “Emin Evim”-“Emin Otomotiv”ê çi ye? 21.01.14 1.083
65 Gava deyn dereng were dayin, ma meriv dikare doza zirara xwe bike? 22.01.14 2.972
66 Dema meriv pîreka xwe ya berdayî ji malê derxe, telaq pêk tê? Ma ev jî ne fermana Xwedê ye? 24.01.14 985
67 Ma pîrek dikare mafê xweberdanê ji mêrê xwe bigire? 24.01.14 1.071
68 Gelo însan çima diçin ba sêhbaz û remildaran? 03.02.14 1.129
69 Meriv kengî dikare li cihê teziyê xwarinê bixwe? 03.02.14 1.103
70 Cezayê kuştina yekî bi şaşî çi ye? 04.02.14 1.094
71 Ma cin jî ji ehkamên Qur’anê berpirsiyar in? 06.02.14 1.076
72 Gelo caiz e ku meriv bi rêya “Tüp bebek” bibe xwedî zarok? 06.02.14 934
73 Piştî limêja înê, ma divê ku meriv limêja nîvro jî bike yan na? 10.02.14 1.011
74 Dema meriv bi cenabet be yan jî pîrek di xwînmehê de be, gelo durist e ku mirov diranê xwe dagire? 10.02.14 821
75 Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin? 11.02.14 1.835
76 Kesê kor, gelo dikare li pêşiya cemaetê îmamtiyê bike? 13.02.14 835
77 Di hilbijartina hevalekî/ê ji bo zewacê, divê mirov bala xwe bide çi? 19.02.14 1.061
78 Mêrê Misliman, ma dikare bi yeka Fileh re bizewice? 19.02.14 1.061
79 Ma lixwekirina gustîlka zewacê durist e? 19.02.14 1.093
80 Ma mêr û jin dikarin bi navê hev bangî hev bikin? 19.02.14 1.035
81 Gunehên ku me beriya zewacê kirine, ger em bi hev re bizewicin tên bexşandin? 19.02.14 1.135
82 Promosyona ku bank didin, ma ne faîz e? 23.08.14 1.010
83 Krêdiyên ku faîza wan ji sedî sifir e, caiz in? 23.08.14 974
84 Meriv bê zenabûn fetwa bide 29.08.14 983
85 Îctihad çi ye? 18.11.14 808
86 Tiştên ku di Qur’anê de hatine qedexekirin, gelo ‘illetê wan li gorî çi tên tesbîtkirin? 18.11.14 848
87 Gelo kirinên xeyrimisliman ên baş, dê çawa be? Ma dê fêdê bide wan? 19.12.14 892
88 Rewşa mislimanê ku mafê yekî xeyrimislim xwaribe dê çawa be? 16.01.15 727
89 Ma divê ku pîrek bi şev di dema razanê de xwe bigirin? 12.02.15 938
90 Digel hemî hişyariyên bavê min, eger dîsa jî ez serê xwe vekim, gelo ji wî re jî guneh heye? 12.03.15 1.023
91 Gelo zirkurê pîrekê dibe mîna kurê wê yê rastîn? 01.04.15 924
92 Kesê xusla xwe ranekiribe û miribe, rast e ku dê di dojehê de bişewite? 24.04.15 722
93 Rêza ku ji bo Heceru’l-Eswed tê nîşandan, gelo tundrawî ye? 23.05.15 811
94 Meriv kengî ji îhramê derdikeve? 15.06.15 732
95 Berî çûna hecê, ma lazim e ku mirov ji merivên xwe helaliyan bixwaze? 04.07.15 706
96 Pîreka di heyza de be dikare Ke‘beyê tewaf bike? 31.08.15 705
97 Heywanên zirarê didin însanan, ma divê ku bên kuştin? 15.10.15 717
98 Rast e ku bazirganiya di roja aşûrê de bereketê zêdetir dike? 10.12.15 742
99 Ma di derbarê hezkirina ji Pêxember tu hedîsek heye? 08.02.16 663
100 Ma gotina “Limêj, mîraca kesê bawermend e” hedîs e? 08.03.16 677