Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin?
Fetwayen Kurdi > Ceza > Fetwayên Nivîskî Tarih: 04 Şubat 2014

Pirs: Li gorî huqûqa Îslamê, kesê ku nikaribe deynê xwe bide, ma cezayê wî girtîgeh e?

Bersiv: Di babeta kesê ku nikare deynê xwe bide tifaqa zanyaran heye ku tu ceza lê nayê birîn. Lewra ayeta têkildar pir aşkere ye. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Eger (deyndar) destteng be, heta destfirehiyê li hêviyê tê sekinandin. Eger we bizanibûna, lêborîna we ji we re hîn çêtir.[1]

Ji bo kesê ku qaweta wî digihêje dayina deyn û bi derengî dixe, Ebû Henîfe dibêje ku tê hebiskirin. Lê belê ew vî tiştî, ne ji bo derengxistina deyn belbî da ku deyndar deynê xwe bide û hebiskirina wî, wekî rêyeke ji bo astengkirina neheqiyê dibîne. Lewra Ebû Henîfe, firotina malê deyndar bi rêya heczê qebûl nake. Li gorî wî, “Eger malê deyndar hebe, hakim di vî malî de nikare teseruf bike. Dê deyndar bi demeke nediyar hebis bike, da ku malê xwe bifiroşe û deynê xwe bide. Vê jî ji bo ku deyndêr mafê xwe bi dest bixin û neheqî ji holê rabe, dike.”[2]

Derketina deyndar ji hebsê piştî ku deynê xwe da, dide xuyakirin ku hebiskirina wî ne ji bo derengxistinê ye. Kesê ku beriya ketina hebsê deynê xwe bide, tu kes wî naxe hebsê. Ji Henefiyan pê ve tu mehzebekî ku behsa pêdiviya hebsê bike, tune ye.



[1] Beqere, 2/280.

[2] ‘Elî kurê Ebîbekr el-Merxînanî, el-Hîdaye Şerhû Bidayetî’l-Mubtedî, Stenbol 1985, Kitabu’l-Hacr, Babu’l-Hacr bi Sebebi’d-Deyn, III, 285.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma pîreka li derve ser vekirî be, limêja wê qebûl dibe? 18.01.14 1.647
2 Ma nezra ku ji cureyê wê îbadet tune be, dibe nezir? 19.01.14 1.363
3 Gelo durist e ku di navbera bihayê bi deyn û pêşin de, ferq hebe? 21.01.14 1.501
4 Hukmê bazirganiya li pêşiya mizgeftan çi ye? 21.01.14 1.578
5 Ma kirîna tiştekî bi rêya muzayedê durist e? 21.01.14 1.546
6 Ma di kirîn û firotina ji borsa emtiayê de tu mehzûrek heye? 23.01.14 1.519
7 Gelo pîrek, bi gotina mêrê wê “min tu berdayî”, tê berdan na na? 24.01.14 1.468
8 Hukmê berdana formalite çi ye? 24.01.14 1.489
9 Gelo kurê bavê me Adem, çima definkirina termê birayê xwe ji qijakê hîn bûye? 03.02.14 1.565
10 Di dema me de cezayê zinayê, dê çawa bê tetbîqkirin? 04.02.14 1.562
11 Ma Îslam dînê şer e yan jî dînê aştiyê ye? 06.02.14 1.737
12 Gelo masturbasyon heram e yan mekrûh e? 06.02.14 1.290
13 Cezayê munasebeta cinsî di rojên qedexekirî de çi ye? 06.02.14 1.308
14 Kesê ku limêja înê nekiribe, ma ew ê limêja nîvro digel sunetên wê bike? 10.02.14 1.400
15 Ma meriv dikare bibêje: “Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankesê… ” duayê min qebûl bikî? 11.02.14 1.706
16 Di duayên xwe de em jî mîna Pêxember dikarin daxwaziya “refîqî e‘la” bikin? 11.02.14 2.911
17 Gelo Îslam li mijara hevzayendiyê çawa dinihêre? 13.02.14 1.241
18 Têkiliya bi nîşaniya meriv re divê çawa be? 19.02.14 1.568
19 Yekî/a Sunî dikare bi yeka/î ‘Elewî re bizewice? 19.02.14 1.456
20 Keçika ku ji diya min şîr vexwaribe, ma dibe xwişka min jî? 19.02.14 1.792
21 Ma caiz e ku pîrekeke xerîb zaroka meriv di malzaroka xwe de mezin bike? 19.02.14 1.564
22 Pîrek kengî dikare xebera hemilbûna xwe ji dost û hevalan re bibêje? 19.02.14 3.055
23 Gelo li daru’l-herbê faîz, caiz e? 23.08.14 1.549
24 Di dayina deyn de meriv karê bike gelo caiz e yan jî dibe faîz? 23.08.14 1.495
25 Em êdî zinanin em ê bi kîjan fetwayê emel bikin. Divê em çi bikin? 29.08.14 1.575
26 Ma hemî helwestên Pêxemberê me ji me re sunet in? 18.11.14 1.284
27 Gelo ez dikarim fitra xwe bidim xwişka xwe? 02.12.14 1.104
28 Meriv dikare bi Fileh û Cihûyan re hevkariyê bike? 29.12.14 1.143
29 Ji bo tayînkirina cinsiyetê ma mirov dikare di genan de mudaxele bike? 28.01.15 1.199
30 Ma di Îslamê de “mezinbûna mîna xwişk û birayan” heye? 21.02.15 1.497
31 Meriv çawa xuslê ji ser xwe radike? 24.03.15 1.360
32 Ma xusul kengî li ser meriv ferz dibe? 09.04.15 1.158
33 Meriv bi qesabî here hecê? 02.05.15 1.272
34 Îbadeta hecê ma dibe sedemê biderengxistina zewacê? 29.05.15 1.271
35 Gelo hukmê kirina 40 wext limêj li Mescida Nebî çi ye? 23.06.15 1.288
36 Ma rast e ku bi dîtina avê teyemum betal dibe? 12.07.15 1.226
37 Hûn dikarin di heqê berhemên ku hedîsên mewzû‘ berhev kirine, agahiyan bidin? 08.09.15 1.290
38 Piştî birîna nîkahê derketina der bi şev, ma bêqidoşiyê çêdike? 22.10.15 1.078
39 Gelo di kirina wefqê de tu mehzûrek heye yan na? 23.12.15 1.231
40 Ma rast e ku di her sed salî de mucedidek tê? 12.02.16 1.214
41 Ma gotina “Em ji cîhada biçûk hatin bal ya mezin” hedîs e? 14.03.16 1.248
42 Ma hedîsa “Kesê suneta min îhya bike, xêra sed şehîdî jê re heye” sehîh e? 14.04.16 1.168
43 Ma di dema Pêxemberê me de, nîkaha dînî tune bû? 24.05.16 1.083
44 Gelo rojî heta şevê an jî heta êvarê tê girtin? 21.06.16 1.093
45 Ma Xwedê Teala jirêderketina însanan dixwaze? 28.07.16 1.070
46 Ma xwarina goştê heywanên ku Cihû û Fileh serjê dikin, helal e? 03.09.16 865
47 Piştî birîna mahrê, ma şert e ku bûk û zava bi hev şa bibin? 12.10.16 944
48 Ma di marê de şahidiya Xwedê bi tenê ne kafî ye? 08.11.16 1.039
49 Ma mirov dikare di roja cejnê de biçe ziyareta goristanê? 02.12.16 874
50 Girtina rojiyê di sê mehan de 17.01.17 941
51 Ma mirov dikare di şeva mîracê de beşdarî şahiya nîşaniyê bibe? 22.02.17 861
52 Ma fermana bi kirina ‘îbadetê, qezakirina wê jî di xwe de nahewîne? 27.03.17 882
53 Erbabê pîşeyên giran dê çawa rojiyê bigrin? 29.05.17 842
54 Gelo di Îslamê de kole û cêrîtî heye? 24.07.17 654
55 Ma divê ku ji sê parên qurbanê du par werin belavkirin? 24.08.17 768
56 Ma Xwedê Teala hin Cihû mirandine û piştre vejandine? 11.10.17 687
57 Gelo Qur’an di kîjan mijaran de agahiyên ronker dide me? 17.11.17 654
58 Ma Qur’an kitêbeke ku bi tenê xitab/bang li mêran dike? 21.12.17 661
59 Ma rihstên, Ezraîl e? 02.02.18 623
60 Peyrewê kîjan mezhebî dê bikevin bihuştê? 28.02.18 529
61 Ma birayên mezin dikarin di mîratê de doza heqekî zêdetir bikin? 26.03.18 477
62 Zilam mir. Sê kur, çar keç li pey xwe hiştin. Mîrata wî çawa tê teqsîmkirin? 27.04.18 410
63 Ma mirov dikare temamê rojiya xwe di xew de derbas bike? 18.05.18 440
64 Ma di Remezanê de nêçîr qedexe ye? 08.06.18 316
65 Di mijara mîratê de mirov dikare ferqê têxe navbera zarokên xwe? 13.07.18 282
66 Gelo şeytan, ji bo xapandina Adem û Hewwayê çawa ket bihuştê? 28.08.18 305
67 Ma mirov ji xebariyên di hiş de der bas dibin berpirsyar tê girtin? 02.10.18 201
68 Gotina “Xwedê her kesî li gorî hêza wî, wî binbar dike” tê çi wateyê? 25.10.18 219
69 Ma mirov dikare navê Xwedê ji bo Ellah Teala bikar bîne? 28.11.18 219
70 Ma sûreyên di nimêjê de tên xwendin divê li pey hev bin? 08.01.19 196
71 Kesê Şafiî gava di nimêja 4 rek‘etî de rabe rek‘eta pêncan divê çi bike? 25.02.19 150
72 Ma mirov dikare di dawiya ezanê de selayê bixwîne? 15.04.19 132
73 Kesê meyê vedixwe ma dikare rojiyê bigre? 17.05.19 129
74 Ma hesp û xezal dibin qurban? 02.08.19 59
75 Ma êvara înê, şeva beriya roja înê ye? 13.09.19 17
76 Ma di serdema Pêxember (s.a.w) de ji dêla sabûnê çi bikar dianîn? 17.01.14 1.571
77 Ma kişandina cixarê, desmêjê dişikîne? 18.01.14 1.667
78 Min nezir kir ez ê ewqas pere bidim zarokên taxa xwe, ma dikarim bidim hin zarokên din? 19.01.14 1.282
79 Ferqa di navbera bihayê pêşin û bi deyn, gelo dibe faîz? 21.01.14 1.522
80 Ma rast e ku Pêxemberê me (s.a.w) dema wefat kiriye, zirxê wî di hember deynê Cihûyekî de rehin bûye? 21.01.14 1.447
81 Hukmê kirîna diwîzan bi rêya sîstema Forexê, gelo durist e yan na? 21.01.14 1.518
82 Ma berdana bi sê telaqan çawa çêdibe? 24.01.14 1.427
83 Ma şertên ku ji bo jinberdanê pêwîst in çi ne? 24.01.14 1.402
84 Dema pîrek doza berdanê veke, malê wan dê çawa were parvekirin? 24.01.14 1.541
85 Li ser kê limêja cenaze tê kirin û li ser kê nayê kirin? 03.02.14 1.517
86 Di Qur’anê ji cezayê sed daran pê ve, ma tu hedekî din heye? 04.02.14 1.450
87 Piştî hicretê, ma Misilmanan çima êrîşî karwanê Qureyşiyan kirin? 06.02.14 1.424
88 Di masturbasyon de gelo di navbera ezab û yên zewicandî de tu ferq heye? 06.02.14 1.359
89 Pîreka ku zaroka wê ji ber çûye, kengî dikare bi mêrê xwe re razê? 06.02.14 1.250
90 Kesê ku di nav limêja înê de desmêja wî bişikê divê çi bike? 10.02.14 1.258
91 Rast e ku sehabiyekî kor, Pêxemberê me ji xwe re kiriye wesîle û dua kiriye? 11.02.14 1.627
92 Ma ji bo teseturê tu duayekî ku meriv bike heye? 11.02.14 2.583
93 Hukmê jiyana hevzayendiyê -sirf ji aliyê hestî ve- çi ye? 13.02.14 1.211
94 Bi duayên di dema nîşaniyê de nîkah tê birin? 19.02.14 1.431
95 Zilamê ku jina wî bimire, kengî dikare bi yeka din re bizewice? 19.02.14 1.475
96 Meriv dikare bi keçika ku bi xwişka meriv re ji heman pîrekê şîr vexwariye re bizewice? 19.02.14 1.402
97 Di heman demê de nîkah bi du kesan re were birîn? 19.02.14 1.571
98 Ma faîz, ji ber ku navgîn e bo zilm û zordestiyê hatiye heramkirin? 23.08.14 1.514
99 Gelo tu hedîseke ku li daru’l-herbê faîzê caiz bidêre heye? 23.08.14 1.577
100 Hukmê meriv deynê karta xwe ya krêdiyê di dema wê de nede çi ye? 23.08.14 1.423