Ma mirovê meynoş heta 40 rojan nikare nimêj bike?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Nimêj Tarih: 28 Şubat 2019

Pirs: Kesê ereqvewxer kengî dikare nimêj bike? Hin kes dibêjin divê 40 rojan raweste û piştre dest bi kirina nimêjê bike. Ma ev yek rast e?

Bersiv: Xwedê Teala di Qur’ana Pîroz de tiştên mirov ji ser hiş dibin bi awayekî teqez qedexe kiriye û wiha ferman kiriye:

“Gelî bawermendan! Bê guman mey (şerab), qumar, peykerên çikandî û falên bi zar pîs in, ji karê şeytên in. Nexwe xwe ji wan dûr bigrin, da ku hûn serfiraz bibin.” (Maîde, 5/90)

Gava kesê Misilman digel ku bizanibe vexwarina meyê heram e, bêyî ku vê yekê mandele bike û vexwe, gunehkar dibe. Lê belê ev helwest, nabe asteng li pêşiya kirina îbadetan. Lewra Xwedê Teala ji bo vê yekê pîvanek daniye. Di ayetekê de wiha tê fermnakirin:

Gelî bawermendan! Dema hûn serxweş bin heta hûn bizanin ka hûn çi dibêjin (…) zinhar nêzî kirina nimêjê mebin.” (Nîsa, 4/43)

Li gorî vê ayetê, Misilamanê ku meyê vedixwe, eger bixwaze nimêj bike, divê ne serxweş be, bikaribe li ser piyan raweste û bizanibe ka çi dibêje. Heta ku ev şert pêk neyên, mirovê meynoş nikare nimêj bike.

Misilmanê ku meyê vedixwe; lê belê dixwaze ku nimêj jî bike yan jî poşman dibe û dixwaze ku dev ji vexwarina meyê berde, zinhar divê çil rojî raneweste, di cî de dest bi kirina nimêjên xwe bike.

Di berhemên hedîsê de di der barê kesê meyê vedixwe, heta 40 rojan îbadetên wî nayên pejirandin de riwayeteke wiha cî digre:

Li gorî ku ji ‘Ebdullahê kurê ‘Umer hatiye ragihandin Resûlullah wiha ferman kiriye:

Kesê meyê vedixwe, heta çil rojan nimêjên wî qebûl nabin. Eger tobe bike, Xwedê tobeya wî dipejirîne. Eger dîsa li vexwarina meyê vegere, Xwedê heta çil rojan nimêjên wî qebûl nake. Eger tobe bike, Xwedê careke din tobeya wî qebûl dike. Dîsa li vexwarina meyê vegere, Xwedê heta çil rojan nimêjên wî qebûl nake. Eger tobe bike, Xwedê careke din tobeya wî qebûl dike. Eger cara çaran li ser vexwarina meyê dewam bike dîsa çil rojan nimêja wî kesî qebûl nake, eger tobe bike, tobeya wî jî qebûl nake û dê di dojehê meya ji çemê Xebalê bide.” Li ser vê yekê hate pirsîn ey Ebû ‘Ebdurrehman! Çemê Xebalê çi ye? Got: Robarekî ku ji kêma dojehiyan pêk tê.” (Tirmizî, Eşribe, 1; Ebû Dawûd, Eşribe, 5; Îbn Mace, Eşribe, 1)

Şîroveya Îmam Ebû Henîfe di der barê vê riwayetê de wiha ye:

“(Ben bu) sözün açıklamasını bilmiyorum. Söz sahiplerinin sözlerinin, hakikate kesin olarak aykırı olduğunu bildiğimiz bir açıklama yapmadıkları sürece, onları yalanlamam. Biz biliyoruz ki Allah, kulunu işlediği günahtan dolayı cezalandırır veya günahını affeder. Allah, kulunu işlemediği günahtan ötürü cezalandırmaz, kulun işlediği farzları hesap eder, günahlarını da yazar. Mesela, bir kimsenin malının zekâtından, daha fazla vermesi gerekirken elli dirhem verdiğini kabul edelim. Bu durumda Allah onu verdiği miktardan dolayı değil, vermediği miktardan dolayı cezalandırır. Verdiği miktarı kul lehinde değerlendirir. Keza bu kimse oruç tutar, namaz kılar, hacca gider ve adam öldürürse, bu hususta iyilikleri hesap edilir, kötülükleri ise aleyhine yazılır. Allah bu konuda Kur’an’da şöyle buyurur:

“(Ez) şîroveya vê gotinê nizanim. Ji bilî rewşa ku bi awayekî teqez li dijberî rastiyê be em gotina tu kesekî derew nadêrin. Em dizanin ku Xwedê, bi sedema gunehê ku bende kiriye, ya ceza dide xwe yan jî dibexşîne. Xwedê, bendeyê xwe bi gunehê ku nekiriye seza nake, ferzên ku bende kirine, her wiha gınehên wî jî hesab dike. Li ser meseleyê, em ferz bikin yek, divê ku zekata malê xwe pirtir bidana, pêncî dirhem da. Di vê rewşê de Xwedê, ne ji ber mîqdarê ku daye, bi sedema mîqdarê ku nedaye ceza dike. Mîqdarê ku daye, di lehê bende de dinirxîne. Her wiha eger ev kes rojiyê bigre, nimêj bike, biçe heccê û mirovekî bikuje, di vê babetê de qenciyên wî tên hesabkirin, xerabiyên wî jî di eleyhê wî de tên nivîsandin. Xwedê, di der heqê vê mijarê de di Qur’anê de wiha ferman dike:

“Xêra ku bi dest xistiye her jê re ye û gunehên ku bi dest xwe ve anîne jî her di stûyê wî de ne.” (Beqere, 2/286), “Ez kirina kiryarekî ji we qet winda nakim.” (Alî Îmran, 3/195), “Ji ya ku we kiriye pê ve hûn nayên cezakirin” (Yasîn, 36/54), “Hûn dê bi tenê cezayê kirinên xwe bikişînin” (Tehrîm, 66/7), “Kî bi qasî giraniya zerreyekê qenciyê bike dê wê bibîne. Kî jî bi qasî giraniya zerreyekê neqenciyê bike dê wê bibîne” (Zizal, 99/7-8), “Çi biçûk û çi mezin her tişt rêzerêz hatiye nivîsandin.” (Qemer, 54/53)

Li gorî vê rewşê, qencî û xerabî her çiqas biçûk jî bin ji aliyê Xwedê ve tên nivîsandin.

“Em ê roja qiyametê şehînên edaletê deynin. Êdî li tu kesî dê neheqî neyê kirin. Çendî ew bi qasî giraniya libeke xerdelê be jî, Em ê dîsa hesab bikin. Ji aliyê hesabbîniyê ve Em bes in.” (Enbiya, 21/47)

Kesê li dijî van, hin tiştan angaşt bike, ew Xwedê bi zordestiyê diwesifîne. Halbukî di der barê ku Xwedê zulmê nake, garantî daye bendeyên xwe:

Ev ayetên li jêr vê yekê diyar dikin: “Êdî li tu kesî dê neheqî neyê kirin.” (Enbiya, 21/47), “Bi tenê hûn ê bi ya ku we kiriye bêne cezakirin.” (Saffat, 37/39), “Kî bi qasî giraniya zerreyekê qenciyê bike dê wê bibîne. Kî jî bi qasî giraniya zerreyekê neqenciyê bike dê wê bibîne” (Zizal, 99/7-8). Bi sedema ku Xwedê bersiva qenciyan dide, xwe bi awayê şekûr îfade kiriye. Ew, ji her kesî bexşendetir e.

Eger em werin meseleya qenciyan, ev her sê sebebên li jêr xêra wan betal dikin:

Ya yekem, çêkirina hevparan ji Xwedê re. Di vê babetê de Xwedê wiha ferman dike: “Kî ku îmanê înkar bike, bê guman kirinên wî pûç dibin.” (Maîde, 5/5).

Ya duyem, piştî ku mirov yekî azad bike yan sile-i rehim bike yan jî ji bo qayiliya Xwedê malekî bike sedeqe, xwe aciz bike yan ji bilî vê, da ku bixe bin minnetê ji kesê qencî lê kiriye re bibêje “Ma min qencî li te nekir” û hwd. Di rewşên mîna vê de xêra van qenciyan bi ber bayê dikevin. Lewra Xwedayê mezin ferman kiriye ku: “Xêra sedeqeyên xwe bi minet û êşandinê pûç mekin.” (Beqere, 2/264)

Ya sêyem, kirina karekî ji bo riyakariyê. Xwedê, başiya ku bi armanca riyakariyê were kirin, qebûl nake. Ji bilî van her sê rêyan, tu guneh xêra qenciyan betal nakin.” (İmam-ı Azam Ebû Hanife, İmam-ı Azam’ın Beş Eseri, Tercüme: Mustafa Öz, İFAV Yayınları, İstanbul, 2008, “al-Âlim ve’l-Müteallim”, rp: 25-26).

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Eger piştî nimêjê diyar bibe ku îmam bêdesmêj e dê çi bê kirin? 29.01.19 190
2 Ma xwendina sûreyên nimêjê di nimêjê de şert e? 14.03.19 144
3 Ma mirov dikare nimêjên ferz bi tena serê xwe bike? 30.04.19 136
4 Ma qibleya Misilmanan ya ewil Ke‘be yan Beytul-Meqdis bû? 24.12.18 203
5 Dema jin di pêşiya nimêjker re derbas bibe, ma nimêj betal dibe? 30.01.19 201
6 Ma delîla nimêjên sunnet ji ayetê heye? 25.03.19 145
7 Ma ji bo kirina nimêjê divê mirov ji serkarê xwe destûrê bixwaze? 02.05.19 175
8 Di nimêja bi cemaetî de ma şert e ku mirov bibêjê “tebayî îmamê hazir” 25.12.18 222
9 Da ku bikaribim rabim nimêja sibehê divê ez çi bikim? 31.01.19 186
10 Ma mirov dikare li odeya razanê nimêj bike? 28.03.19 132
11 Di nimêja bi cemaetî de divê cemaet kengî silavê bide? 26.12.18 278
12 Ez nikarim xwe bi tevahî bidim nimêjê. Divê ez çi bikim? 01.02.19 233
13 Ma sûreyên di nimêjê de tên xwendin, Cebraîl hînî Pêxemberê me kirine? 03.04.19 129
14 Ma hilkirina milan di nimêjê de mekrûh e? 27.12.18 281
15 Ma mirov dikare bi pêlavê nimêj bike? 06.02.19 164
16 Ma di nimêjê de ken, hem nimêj hem jî destmêjê betal dike? 04.04.19 129
17 Ma jin dikarin bêyî lixwekirina goreyan nimêj bikin? 28.12.18 221
18 Ma mirov dikare bi kincên bi resm nimêj bike? 18.02.19 192
19 Gava ferzeke destmêjê kêm be, nimêj qebûl dibe an na? 05.04.19 153
20 Ma em nimêjên xwe yên sunnet li mizgeftê yan li malê bikin? 31.12.18 254
21 Ma nimêja jinan ji ya mêran cuda ye? 19.02.19 178
22 Ma mirov dikare li kargehê rûniştî nimêj bike? 09.04.19 141
23 Ma mirov kengî rêwî tê hesabkirin? 03.01.19 205
24 Ma divê em li leşkeriyê çawa nimêj bikin? 20.02.19 168
25 Nimêja şevê kengî û çawa tê kirin? 10.04.19 125
26 Ma sûreyên di nimêjê de tên xwendin divê li pey hev bin? 08.01.19 201
27 Kesê Şafiî gava di nimêja 4 rek‘etî de rabe rek‘eta pêncan divê çi bike? 25.02.19 152
28 Ma mirov dikare di dawiya ezanê de selayê bixwîne? 15.04.19 134
29 Ma niyeta nimêjê çawa tê anîn? 09.01.19 217
30 Ma kirina nimêjê li ser sicadeya ku wêneyê Ke‘beyê li ser heye caiz e? 27.02.19 174
31 Ma hedisa kesê çar qam sunnetên berî nîvro meke, mehdervaniya min nagihîjê, sehîh e? 16.04.19 96
32 Ma rast e ku “jina bêhn di xwe dabe, heta xusla xwe raneke nikare nimêj bike” 10.01.19 253
33 Ma mirovê meynoş heta 40 rojan nikare nimêj bike? 28.02.19 142
34 Ma mêr dikare li malê li pêşiya hevser û zarokên xwe îmamtiyê bike? 17.04.19 124
35 Xwendekarên dibistanê dê nimêjên xwe çawa bikin? 15.01.19 217
36 Ma zarok dikarin li pêşiya mezinan îmamtiyê bikin? 05.03.19 149
37 Ma mirov dikare nimêja îdê bi tenê bike? 18.04.19 104
38 Ma jin dikare îmamtiya jinan bike? 23.01.19 207
39 Ma di navbera herdu secdeyên nimêjê de duayekî ku were xwendin heye? 06.03.19 162
40 Çima nimêj Misilmanan ji şirkê dûr nagre? 22.04.19 101
41 Mirov di kîjan rewşan de dikare peya nimêj bike? 24.01.19 193
42 Nimêj kengî li zarokan ferz dibe? 07.03.19 199
43 Ma kirina nimêjê li rastê mizgeftê bi xêrtir e? 24.04.19 104
44 Mirov di demên kar de dê nimêjên xwe kengî bike? 25.01.19 201
45 Ma lixwekirina kum an jî şaşikê ji bo nimêjê lazim e? 11.03.19 155
46 Ma mirov dikare di rêwîtiyê de nimêjên xwe çar qam bike? 25.04.19 100
47 Ma nabe ku karkerên me nimêjên xwe bihêlin qezayê? 28.01.19 196
48 Ma nimêjeke bi navê nimêja hacetê heye? 12.03.19 165
49 Ma caiz e ku mirov piştî nimêjan li mizgeftê bi destê hev bigre? 29.04.19 124