Ji aliyê dînê ve mafê mêr heye ku doza zarokan li jina xwe bike?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Zewac Tarih: 19 Şubat 2014

Pirs: Ji aliyê dînî ve, mafê mêr heye ku ji pîreka xwe daxwaza zarokan bike yan na? Mesela du zarok hene, mêr doza yê/a sêyem dike. Di vê mijarê de di dînê me de tu ferman, tewsiye yan jî şîrove hene? Ango ma di zewacê de divê pir zarokên meriv hebin?

Bersiv: Zewac, da ku meriv bibe xwedî zarok, heye. Xwedê Teala wiha ferman dike:

Di şevên rojiyê de çûyîna nivînên jinên we li we hatiye helalkirin. Ew ji bo we cil in, hûn jî ji bo wan cil in. Xwedê, bi we dizane ku hûn bi xwe re îxanetê dikin, vêca Xwedê, tobeya we qebûl kir û li kêmasiyên we bihurî. Niha, hûn dikarin biçin nivîna hevserên xwe û Xweda ji bo we çi nivîsandibe, wî bixwazin…”[1]

Îfadeya “Xweda ji bo we çi nivîsandibe, wî bixwazin” ku di ayetê de derbas dibe, têkilatiya bi jinan re bi mebesta çêbûna zarokan ve girêdide. Ji vê bonê ne ku mafê zilam ê xwestina zarokan heye, belbî ev ji bo wî peywirek e. Ji ber vê ye ku ji Pêxemberê me (s.a.w) wiha hatiye ragihandin:

Cabir kurê Ebdullah (x.j.q) dibêje, Qasidê Xwedê (s.a.w) got:

“Ey Cebir! (فعليك بالكيس الكيس )Tu li xwestina zarokan biqate be.”[2]

Di hedîseke din a ku ji Me‘qel kurê Yesar (x.j.q) hatiye ragihandin, Pêxemberê me (s.a.w) wiha gotiye:

“…Bi pîrekên ku pir ji mêrên xwe hez dikin û pir zarokan tînin re bizewicin. Lewra ez ê roja qiyametê de li hember umetên din bi pirbûna we, şanaz bim.”[3]

 “Pîrek ku pir zarokan bînin dinyayê, çawa ku dibe wesîle ji bo bextewariya malbatê her wiha ji aliyê madî ve jî wesîleya herî mezin e ji bo pêşveçûna civata xwe. Di vê mijarê de hin ji zanyarên roja me, wiha dibêjin:

 “Di dawiya jiyana xwe ya 75 salan de ez gihaştim felsefa pêşveçûnê: Pêşveçûn, mîna darekê ye. Dara pêşveçûnê kok/rehên wê, qurmên wê, şaxên wê, pelên wê û mêweyên wê hene. Reha dara pêşveçûnê; ziman, dîn û huner e. Qurmên wê; serjimar û piraniya nifûsê ye. Şaxên wê; çalakiyên aborî yên pêşveçûnê temam dikin. Welatê ku nifûsa wê ne pir be, qurmê dara pêşveçûnê, bi pêş nakeve. Ji bo pêşveçûnê beriya şaxan, divê reh û qurm bên bihêzkirin. Di demên xwe de nivîskarên mîna A. Smith, Colin Clark, Frederik Listy Myrdal bi berfirehî, girîngiya rola nifûsê ji bo pêşveçûna aborî, rave kirine…”[4]

Di dinyayê de ji 36 dewletên ku hêza wan a pêşveçûnê ya herî bilind e, 25’ên wan ango ji sedî 70’yê wan zêdebûna nifûsa wan weset e: ( di navbera % 1-2). Lê belê ji wan, çar dewlet ango ji sedî 11’e zêdebûna serjimara wan giran e û ji % l’î kêmtir e. Di vê rewşê di navbera hêza dewletê ya pêşveçûnê û hêza wê ya zêdebûna serjimarê de tifaqek bi awayê erênî heye.[5]



[1] Beqere, 2/187.

[2] Buxarî, Nîkah, 122.

[3] Ebû Dawûd, Nîkah, 3; Nesaî, Nîkah,11.

[4] Sabahaddin Zaim, Türkiye’de Nüfus Meselesi, rp. 11.

[5] Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, amadekar: Necati Yeniel, Hüseyin Kayapınar, Weşanxana Şamil, Stenbol 1989, VIII, 70-71.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma meriv dikare keça xwe bide yekî ku limêj nake? 19.02.14 1.423
2 Ma zewaca bi yeka/î ku zina kiribe û piştre poşman bûbe re durist e? 19.02.14 1.433
3 Hukmê kirina du rek’et limêj di şeva gerdekê de çi ye? 19.02.14 1.405
4 Ji aliyê dînê ve mafê mêr heye ku doza zarokan li jina xwe bike? 19.02.14 1.467
5 Rast e ku pîrek ne mecbûr in şîr bidin zarokên xwe? 19.02.14 1.585
6 Temenê keçan ji bo zewacê, herî kêm divê çiqas be? 19.02.14 1.298
7 Pîreka ku şeva wê ya gerdekê rastî dema xwînmeha wê were 19.02.14 1.422
8 Gelo hedîseke bi awayê “Şeva gerdekê divê zava lingên bûkê bişû” heye? 19.02.14 1.489
9 Zarokên pir û pêşveketin 19.02.14 1.414
10 Ma heta çend mehan divê ku ez şîr bidim zaroka xwe? 19.02.14 2.158
11 Diya me ‘Eyşe, ma neh salî bû bi Pêxemberê me re zewicî? 19.02.14 1.363
12 Ma nîkaha yeka Şafiî bi yekî Henefî re dê çawa were birîn? 19.02.14 1.363
13 Di şeva gerdekê de tu duayekî taybet heye? 19.02.14 1.383
14 Hukmê “kurtaj” ango jiberxwekirina zarokê çi ye? 19.02.14 1.333
15 Tu ayetek ku behsa bişîrvekirina zarokê bike heye? 19.02.14 1.794
16 Meriv dikare bi yeka ji xwe mezintir re bizewice? 19.02.14 1.387
17 Ma zewaca bi yeka qereçî re durist e? 19.02.14 1.346
18 Gelo xwişk û biratiya bi rêya xwînê jî heye? 19.02.14 1.438
19 Ma meriv serî li “tüp bebekê” bide yan jî bi qedera razî bibe û sebir bike? 19.02.14 1.448
20 Ma mêr û jin dikarin li derve bi destê hev bigirin û bimeşin? 19.02.14 2.073
21 Têkiliya bi nîşaniya meriv re divê çawa be? 19.02.14 1.436
22 Yekî/a Sunî dikare bi yeka/î ‘Elewî re bizewice? 19.02.14 1.345
23 Keçika ku ji diya min şîr vexwaribe, ma dibe xwişka min jî? 19.02.14 1.698
24 Ma caiz e ku pîrekeke xerîb zaroka meriv di malzaroka xwe de mezin bike? 19.02.14 1.449
25 Pîrek kengî dikare xebera hemilbûna xwe ji dost û hevalan re bibêje? 19.02.14 2.655
26 Bi duayên di dema nîşaniyê de nîkah tê birin? 19.02.14 1.315
27 Zilamê ku jina wî bimire, kengî dikare bi yeka din re bizewice? 19.02.14 1.346
28 Meriv dikare bi keçika ku bi xwişka meriv re ji heman pîrekê şîr vexwariye re bizewice? 19.02.14 1.326
29 Di heman demê de nîkah bi du kesan re were birîn? 19.02.14 1.465
30 Ma kesa/ê ku însan dê pê re bizewice, berê hatiye tayînkirin? 19.02.14 1.447
31 Ma zewaca bi kîjan eqrebayî re heram e? 19.02.14 1.333
32 Ma meriv dikare bi xwişka şîr ya xwişka xwe ya helal re bizewice? 19.02.14 1.410
33 Ma bûk mecbûr in ku xizmeta xwesû û xezûrê xwe bikin? 19.02.14 1.527
34 Ma lixwekirina bûkanê guneh e? 19.02.14 1.413
35 Kurê xal û keça metê dikarin bi hev re bizewicin? 19.02.14 1.362
36 Ên ku bi sedem xwezûrantiyê ebediyen meriv nikare bi wan re bizewice kî ne? 19.02.14 1.505
37 Ma ez mecbûr im ku li xwesûya xwe binihêrim? 19.02.14 1.403
38 Ma durist e ku nîkaha dînî bê xebera malbatê were birîn? 19.02.14 1.461
39 Di zewacên eqrebayan de çima zarok seqet çêdibin? 19.02.14 1.392
40 Meriv dikare jina xwe berde û bi baltûza xwe re bizewice? 19.02.14 1.423
41 Xwesûya min limêj nake, ma divê ez çawa pê re tev bigerin? 19.02.14 1.351
42 Ên ku sirf bi rêya fermî zewicîne, ma zinayê dikin? 19.02.14 1.377
43 Meriv dikare ji yekî ku ne bavê meriv e re bibêje “bavo”? 19.02.14 1.433
44 Ma meriv dikare jina xwe ya nexweş bernede û bi baltûza xwe re bizewice? 19.02.14 1.390
45 Ma mafê mêr heye ku li jina xwe ferman bike? 19.02.14 1.529
46 Ma çêdibe ku nîkah bê mehr were birîn? 19.02.14 1.443
47 Ma nîkah bi henekan tê birîn? 19.02.14 1.419
48 Meriv dikare bi pîreka birayê xwe yê mirî re bizewice? 19.02.14 1.340
49 Da ku ez diya xwe razî bikim, ma divê ez bi yekî bê dilê xwe re bizewicim? 19.02.14 1.463
50 Hukmê zêr û xişrên ku di dawet û nîkahê de tên diyarîkirin çi ye? 19.02.14 1.360
51 Ma divê meriv ji îfadeya “Telaq du car in”, çi fêhm bike? 19.02.14 1.442
52 Di dînê me de, cih û girîngiya bekaretê çi ye? 19.02.14 1.299
53 Kesê zewicandî dema pirsgirêkên wî yên cinsî hebin, gelo dikare bi yeka din re rabe û rûnê? 19.02.14 1.510
54 Ma zewac di Îslamê de ferz e? 19.02.14 1.467
55 Gelo mexduriyeta pîreka ku ne bi rêya resmî tê berdan, dê çawa were telafîkirin? 19.02.14 1.443
56 Di kîjan rewşan de divê meriv nîkaha xwe nû bike? 19.02.14 1.425
57 Gelo mafê berdana pîreka şeva gerdekê kifş bibe ku ne bakir e, heye? 19.02.14 1.406
58 Jina ku peywirên xwe yên jinantiyê nayîne cih, ma mêrê wê dikare pê re îxanetê bike? 19.02.14 1.511
59 Ma nîhaka mut‘e di Îslamê de heye yan na? 19.02.14 1.444
60 Hukmê zewaca bi zirxwişk/zirbirayan re çi ye? 19.02.14 1.362
61 Eger nîşanî bê xerakirin, ma meriv dikare diyariyên xwe ji malbata keçikê bistîne? 19.02.14 1.347
62 Eger pîrek na bakîr be, ma mêr nikare sebebê wê bipirse? 19.02.14 1.424
63 Jina min bi pey yekî ket. Ma ez dikarim wê bînim? 19.02.14 2.566
64 Hukmê hezkirina ji yekê çi ye? 19.02.14 1.352
65 Zewaca bi yeka xeyrimuslim re çawa ye? 19.02.14 1.431
66 Piştî nîşaniyê meriv dikare dev ji hev berde? 19.02.14 1.490
67 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe, an na? 19.02.14 1.390
68 Ji tirsa zor û zehmetiyên madî malbata min naxwaze min bizewicîne. Divê ez çi bikim? 19.02.14 1.892
69 Di hilbijartina hevalekî/ê ji bo zewacê, divê mirov bala xwe bide çi? 19.02.14 1.400
70 Mêrê Misliman, ma dikare bi yeka Fileh re bizewice? 19.02.14 1.449
71 Ma lixwekirina gustîlka zewacê durist e? 19.02.14 1.435
72 Ma mêr û jin dikarin bi navê hev bangî hev bikin? 19.02.14 1.386
73 Gunehên ku me beriya zewacê kirine, ger em bi hev re bizewicin tên bexşandin? 19.02.14 1.538