Di navbera kara ku ji xeyrî menqûlan tê bidestxistin û ya faîzê çi ferq heye?
Fetwayen Kurdi > Faîz > Fetwayên Nivîskî Tarih: 23 Ağustos 2014

Pirs: Gelo meriv mala xwe yan jî xeyrî menqûlekî bi kirê bide, caiz e? Li ser meselê meriv bo salekê xanî kirê dike. Piştî ku salek derbas dibe meriv digel kiriya salekê xanî teslîmî xwediyê wê dike. Dema em ji yekî bo salekê pereyan bi deyn bistînin bi heman şeklî em pereyî wî lê vedigerînin; lê belê pereyê zêde ku em didin, dibe faîz ango heram. Di vê rewşê de em ê çawa kirê û faîzê jihev veqetînin?

Bersiv: Kirê û faîz, ji van aliyan ve jihev diqetin:

Faîz:

Faîz, ji pere û yên mîna wê ji malên standart ku ji bo demeke diyarkirî bi deyn tê dayin û piştre heman tişt digel zêdeyiyê were stendin re tê gotin.

Di faîzê de malê ku tê dayin tê xerckirin. Di paş de ne heman mal belbî mislê wî/ê mîna wî di standarda wî de digel zêdebûnê tê dayin.

Di faîzê de hemî rîsk û xetera malê ku hatiye stendin di stûyê deyndar de ye. Herçiqas mal bê dizîn, wenda bibe jî deyndar divê ku wî mîqdarî digel zêdebûnê bide.

Kirê:

Kirê, ne di malên ku tê xerckirin de belbî di malên ku ji menfaeta wan tê îstafdekirin û bi mîna xwe tên vegerandin tê kirin.

Di kirê de rewşa ku malek bi kirê bê dayin û digel zêdebûnekê were stendin ne mewzûbehs e.

Di kirê de malê ku bi kirê hatiye dayin û tiştê ku tê tehsîlkirin jihev cuda ne. Ji vê bonê daxwazkirina zêde ji ya ku hatiye dayin jixwe nayê kirin.

Malên ku tên xerckirin nabin mijar ji bo kirê. Ango pere, genim û hwd. ên ku tên xerckirin û mislê wan tên dayin bi kirê nayên dayin.

Ji vê bonê çi xanî çi jî erd û erse ango malên ku ji menfeata wan tê îstifadekirin û bi awayê xwe yê berê tên vegerandin, caiz e ku meriv wan bi kirê bide. Lewra di hundirê dema kirê de –ji bilî ku qesd an jî teqsîratiyek hebe- hemî rîsk û xeretên ku di encama karasat û bobelatan de dertên holê ji arîza, xesar, şewitandin, wendabûn, erdhej û hwd. ne di stûyê kirêker de belbî di stûyê xwediyê mal de ne.

Prof. Dr. Servet Bayındır

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Kesê ferzeke desmêjê jibîr bike, divê çi bike? 17.01.14 1.235
2 Ma kenê bideng, desmêjê dişikîne? 18.01.14 1.223
3 Ma zewaca bi kîjan eqrebayan re li meriv heram e? 19.01.14 1.143
4 Dema meriv deh çûwalan bi deyn bibe, dê deynê xwe çawa bide? 21.01.14 1.121
5 Xaniyê ku hêj temelê wê jî nehatiye avêtin, gelo caiz e ku meriv jê qatekî bikire? 21.01.14 1.074
6 Zêrê ku bi deyn hatiye stendin, ma divê bi peretî yan jî bi zêrêtî were dayin? 22.01.14 1.889
7 Pîreka ku di dema ‘ideyê xwe ji mal derkeve, gelo hatiye berdan an na? 24.01.14 1.068
8 Ma mafê pîrekê heye ku xwe berde? 24.01.14 1.092
9 Ma rast e ku li Pêxmberê me (s.a.w) sêhr hatiye kirin? 03.02.14 1.098
10 Ma birastî jî telqîna li ser miriyan sunet e? 03.02.14 1.125
11 Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin? 04.02.14 1.269
12 Ji bo xelasiya ji bandora cinan, divê meriv çi bike? 06.02.14 1.021
13 Hukmê “kurtaj” ango jiberxwekirina zarokê çi ye? 06.02.14 1.054
14 Li welatên Mislimanan limêja înê çend qam tên kirin? 10.02.14 935
15 Gelo çêkirina diranan caiz e yan na? 10.02.14 841
16 Ma tu esil ji duayê “Kenzu’l-‘Erş” û duayê “Qedeh”ê re heye? 11.02.14 1.930
17 Dînên ku limêj li wan ne ferz e, ma lazim e ku xusla cenabetê ji ser xwe rakin? 13.02.14 907
18 Hukmê hezkirina ji yekê çi ye? 19.02.14 1.069
19 Zewaca bi yeka xeyrimuslim re çawa ye? 19.02.14 1.102
20 Piştî nîşaniyê meriv dikare dev ji hev berde? 19.02.14 1.163
21 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe, an na? 19.02.14 1.070
22 Ji tirsa zor û zehmetiyên madî malbata min naxwaze min bizewicîne. Divê ez çi bikim? 19.02.14 1.619
23 Gelo promosyona ku bank didin memûr û karkeran, helal e? 23.08.14 1.064
24 Gelo meriv dikare bi rêya krêdiya bankê, xanî bikire? 23.08.14 1.044
25 Xetera fetwadayina kesên ne ehil 29.08.14 1.144
26 Keçeke neh salî eger ketibe cilan, ma ji aliyê olî ve dibe berpirsyar? 18.11.14 830
27 Di serdema pêşîn de ji bo têgihîştina mena Qur’anê, ma karê komxebatê dihate kirin? 18.11.14 854
28 Berpirsyariya kesên ku teblîxa Qur’anê negihaştibe wan çi ye? 17.12.14 909
29 Ma di teblîxê de pîvan çi ye? 14.01.15 809
30 Ma lazim e ku pîrek bi peçeyê ser çavê xwe bigirin? 10.02.15 1.027
31 Mêrê min, daxwaza vekirinê li min dike. Divê ez çi bikim? 11.03.15 1.107
32 Ma menî, mezî û wedî çi ne? 01.04.15 955
33 Ger musluman di rewşeke zor bin, ma raste ku meriv bo çûyina hecê pereyan kom bike? 22.04.15 819
34 Kesê heca îfradê bike, ma herî zû kengî dikare ‘umreyê bike? 22.05.15 807
35 Piştî têkilatiya cinsî bi seetekê menî parçe parçe diherike, divê ez çi bikim? 15.06.15 735
36 Piştî ku xwînmeha pîrekê biqede, ma dikare bi zilamê re rakeve yan divê berê xusla xwe rake? 03.07.15 762
37 Eger 40 roj ji çilê pîrekê derbas bibe, divê çawa tev bigere? 28.08.15 805
38 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 893
39 Ma rast e ku nîkahên di meha Seferê de tên birîn, temenkin in? 08.12.15 752
40 Ma hedîsa “di demên zor de alîkariyê ji miriyan bixwazin”, sehîh e? 28.01.16 838
41 Gelo pevrebûn û zewaca duyem ya bi nîkaha dînî tiştekî rast e? 03.03.16 769
42 Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye? 05.04.16 701
43 Ma têgihiştina Xwedê bi awayekî tam, guncav e? 05.05.16 669
44 Ma girtina rojiya meha remezanê li kê ferz e? 13.06.16 677
45 Tirsa şeytên ya ji Xwedê Teala, tê çi wateyê? 21.07.16 628
46 Karkerên ku meaşê wan di faîzê de tê razandin, gelo meaşê wan dibe heram? 16.08.16 630
47 Ma caiz e ku meriv krêdiyên teşwîqê yên ku dewlet dide, bigire? 05.10.16 499
48 Bê ku mahra fermî hebe, ma mêr dikare jina xwe vexwîne bi bal munasebeta cinsî? 31.10.16 482
49 Goristan û guhdarkirina stran û kilaman 23.11.16 477
50 Jineke ezeb, ma dikare bi tena serê xwe biçe ‘umreyê? 02.01.17 503
51 Ma mîrac di kîjan salê de qewimiye? 15.02.17 439
52 Wekî ‘îbadeta rojiyê ma çima di nimêjê de jî qeza tuneye? 15.03.17 414
53 Ma mayîna keç û xortekî bi hev re di malekê de guneh e? 17.05.17 386
54 Nexweşên gurçikê dê çawa rojiyê bigrin? 22.06.17 363
55 Qezenca ku ji lîstikên siûdê tê bidestxistin heram e? 11.08.17 301
56 Destdana Qur’anê û desmêj? 03.10.17 206
57 Li gorî ayeta 71an ji sûreyê Îsra mirov li axretê dê digel kîjan rêberan bên gazîkirin? 02.11.17 159
58 Ma divê em ayeta 81an ji sûreyê Alî Îmran çawa fêhm bikin? 11.12.17 120
59 Ma di ayeta yekem ji sûreyê ‘Eleq de emrê bi xwendina çi hatiye kirin? 17.01.18 107
60 Ma em ê ji kê bawer bikin û kîjan berheman bixwînin? 20.02.18 26
61 Ma mirov dikare bi lensan desmêj bigire? 17.01.14 1.154
62 Ma di secdeya tîlawetê de, divê ku meriv bi desmêj be? 18.01.14 1.143
63 Gelo meriv ji nebaşî û xerabiyên dê-bavê xwe, mesûl e? 19.01.14 1.172
64 Eger meriv dev ji bazarê berde, gelo tu cezayekî wê heye? 21.01.14 1.063
65 Hukmê kirîna wesayit-xaniyekî, bi rêya “Emin Evim”-“Emin Otomotiv”ê çi ye? 21.01.14 1.136
66 Gava deyn dereng were dayin, ma meriv dikare doza zirara xwe bike? 22.01.14 3.078
67 Dema meriv pîreka xwe ya berdayî ji malê derxe, telaq pêk tê? Ma ev jî ne fermana Xwedê ye? 24.01.14 1.043
68 Ma pîrek dikare mafê xweberdanê ji mêrê xwe bigire? 24.01.14 1.134
69 Gelo însan çima diçin ba sêhbaz û remildaran? 03.02.14 1.181
70 Meriv kengî dikare li cihê teziyê xwarinê bixwe? 03.02.14 1.161
71 Cezayê kuştina yekî bi şaşî çi ye? 04.02.14 1.144
72 Ma cin jî ji ehkamên Qur’anê berpirsiyar in? 06.02.14 1.146
73 Gelo caiz e ku meriv bi rêya “Tüp bebek” bibe xwedî zarok? 06.02.14 991
74 Piştî limêja înê, ma divê ku meriv limêja nîvro jî bike yan na? 10.02.14 1.076
75 Dema meriv bi cenabet be yan jî pîrek di xwînmehê de be, gelo durist e ku mirov diranê xwe dagire? 10.02.14 862
76 Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin? 11.02.14 1.960
77 Kesê kor, gelo dikare li pêşiya cemaetê îmamtiyê bike? 13.02.14 872
78 Di hilbijartina hevalekî/ê ji bo zewacê, divê mirov bala xwe bide çi? 19.02.14 1.106
79 Mêrê Misliman, ma dikare bi yeka Fileh re bizewice? 19.02.14 1.109
80 Ma lixwekirina gustîlka zewacê durist e? 19.02.14 1.154
81 Ma mêr û jin dikarin bi navê hev bangî hev bikin? 19.02.14 1.086
82 Gunehên ku me beriya zewacê kirine, ger em bi hev re bizewicin tên bexşandin? 19.02.14 1.203
83 Promosyona ku bank didin, ma ne faîz e? 23.08.14 1.070
84 Krêdiyên ku faîza wan ji sedî sifir e, caiz in? 23.08.14 1.047
85 Meriv bê zenabûn fetwa bide 29.08.14 1.036
86 Îctihad çi ye? 18.11.14 849
87 Tiştên ku di Qur’anê de hatine qedexekirin, gelo ‘illetê wan li gorî çi tên tesbîtkirin? 18.11.14 904
88 Gelo kirinên xeyrimisliman ên baş, dê çawa be? Ma dê fêdê bide wan? 19.12.14 934
89 Rewşa mislimanê ku mafê yekî xeyrimislim xwaribe dê çawa be? 16.01.15 765
90 Ma divê ku pîrek bi şev di dema razanê de xwe bigirin? 12.02.15 991
91 Digel hemî hişyariyên bavê min, eger dîsa jî ez serê xwe vekim, gelo ji wî re jî guneh heye? 12.03.15 1.091
92 Gelo zirkurê pîrekê dibe mîna kurê wê yê rastîn? 01.04.15 973
93 Kesê xusla xwe ranekiribe û miribe, rast e ku dê di dojehê de bişewite? 24.04.15 763
94 Rêza ku ji bo Heceru’l-Eswed tê nîşandan, gelo tundrawî ye? 23.05.15 860
95 Meriv kengî ji îhramê derdikeve? 15.06.15 778
96 Berî çûna hecê, ma lazim e ku mirov ji merivên xwe helaliyan bixwaze? 04.07.15 760
97 Pîreka di heyza de be dikare Ke‘beyê tewaf bike? 31.08.15 748
98 Heywanên zirarê didin însanan, ma divê ku bên kuştin? 15.10.15 762
99 Rast e ku bazirganiya di roja aşûrê de bereketê zêdetir dike? 10.12.15 786
100 Ma di derbarê hezkirina ji Pêxember tu hedîsek heye? 08.02.16 702