Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma di desmêjê de şûştina hundirê çavan jî ferz e? 17.01.14 1.770
2 Ava spî ya ku ji pîrekan tê, gelo desmêjê dişikîne yan na? 18.01.14 1.849
3 Di rojên cejnê de ma divê meriv biçe serdana kê? 19.01.14 1.410
4 Firotina malekî bi bihayê nû durist e yan na? 21.01.14 1.464
5 Kirîn û firotina di dema limêja înê de, li ser înternetê gelo helal e yan na? 21.01.14 1.440
6 Ma bikaranîna kevirên bi şîfa, guneh e? 22.01.14 1.203
7 Pîreka ku hatiye berdan, kengî dikare bi yekî din re bizewice? 24.01.14 1.349
8 Ma li gorî Qur’anê, berdana bi şert durist e yan na? 24.01.14 1.282
9 Ma ji bo betalkirina sêhrê divê meriv çi bike? 03.02.14 1.603
10 Ma pîrek jî dikarin beşdarî limêja cenaze bibin? 03.02.14 1.473
11 Ma Pêxember (s.a.w) destê kesê diz jêkiriye? 04.02.14 1.738
12 Gelo zanyar çima hebûna cinan qebûl nakin? 06.02.14 1.467
13 Hukmê girêdana lûleyên malzarokê çi ye? 06.02.14 1.282
14 Gelo tu hewcedarî bi ezana ku beriya xutba înê tê xwendin heye? 10.02.14 1.385
15 Ma pîrek roja înê, limêja xwe ya nîvro kengî dikarin bikin? 10.02.14 1.312
16 Hukmê duakirina bi hev re di Îslamê de çi ye? 11.02.14 2.558
17 Ma di Qur’anê di derbarê çêbûna bi qusûr de, tu agahî hene? 13.02.14 1.378
18 Ma zewac di Îslamê de ferz e? 19.02.14 1.547
19 Gelo mexduriyeta pîreka ku ne bi rêya resmî tê berdan, dê çawa were telafîkirin? 19.02.14 1.514
20 Di kîjan rewşan de divê meriv nîkaha xwe nû bike? 19.02.14 1.514
21 Gelo mafê berdana pîreka şeva gerdekê kifş bibe ku ne bakir e, heye? 19.02.14 1.487
22 Jina ku peywirên xwe yên jinantiyê nayîne cih, ma mêrê wê dikare pê re îxanetê bike? 19.02.14 1.604
23 Meriv dikare deynê bavê xwe yê krêdiyê bi kara ji faîzê bide? 23.08.14 1.380
24 Kesê mecbûrî faîzê dibe, gelo di guneh de dibe mîna yê ku faîzê dixwe? 23.08.14 1.454
25 Teqawidiya ferdî çi ye? 23.08.14 1.452
26 Ma têgehên mîna wacib, mekrûh, musteheb çawa pêk hatine? 18.11.14 1.178
27 Eger her kes bikaribe xwe bigihîne hikmetê, wê demê ma çi hewcedarî bi pêxemberan dimîne? 18.11.14 1.221
28 Ma fitre bi rêya wekaletê tê dayin? 15.12.14 1.110
29 Ma meriv dikare beşdarî merasîma cenazeyê kesên xeyrimislim bibe? 12.01.15 1.126
30 Bêjeya “celabîb”ê, ma bi mena çarşevê ye? 06.02.15 1.402
31 Ma durist e ku meriv di saloneke ku mêr û jin tevlîhev in werzişê bike? 07.03.15 1.347
32 Pîrek dikarin servekirî tizbiyê bikişînin? 31.03.15 1.387
33 Kesê ku niyeta hecê kiribe, lê derfeta çûyinê nedîtibe? 20.04.15 1.134
34 Pîreka ku di heyza de be, gelo dikare Ke‘beyê tewaf bike? 19.05.15 1.178
35 Di xuslê de ma divê ku pîrek guliyên xwe vekin? 14.06.15 1.153
36 Gelo ji mêr û jinê divê kîjan berê xusla xwe rake? 02.07.15 1.112
37 Ma nîkaha pîreka di kirasa de tê birîn? 26.08.15 1.219
38 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 1.310
39 Ma çilê zarokan heye? 02.12.15 1.159
40 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 1.205
41 Hukmê nîkaha dînî çi ye? 29.02.16 1.033
42 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 1.174
43 Ma Xwedê Teala li ku ye? 02.05.16 1.091
44 Niyet çi ye? 07.06.16 1.100
45 Ma li gorî Qur’anê, kesên ku bi hebûna Xwedê bawer nakin, kafir in? 18.07.16 1.058
46 Ma caiz e ku meriv nîkaha xwe bi dizî bibire? 09.08.16 1.085
47 Ma armanca bingehîn ya dîn, rewişt e? 26.09.16 1.234
48 Ma mêr dikare mudaxeleyî pereyê jina xwe bike? 26.10.16 845
49 Ma mirov dikare bibêje: Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankes… duayê min qebûl bike? 18.11.16 845
50 Ma di derbarê şevên qendîlê de ji îmamên mezheban tu fetwa hatine dayîn? 28.12.16 831
51 Ji bo jiyana dînî ma hewcedarî bi şevên qendîlê tuneye? 09.02.17 785
52 Madem piştî rabûna ji xewê jî tê kirin, ma em ê çima ji bo nimêja sibehê hişyar bibin? 08.03.17 816
53 Ma mirov dikare ava ku bi karebaya qaxaç hatiye germkirin desmêj bigre? 08.05.17 844
54 Rakirin an jî tedawiya diranan rojiyê betal dike? 16.06.17 787
55 Ma caiz e mirov ku ji qelsiyên sîstema iddiayê qezencê bi dest bixe? 07.08.17 760
56 Ma mijara zewacê di Qur’anê de çima digel dîlên cengê (cariyeyan) tê vegotin? 21.09.17 615
57 Ma mebest ji zahirî û batiniya Xwedê çi ye? 30.10.17 679
58 Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin? 05.12.17 631
59 Ma lêkera şae û erade di Qur’anê de di wayeta “xwestin”ê de ye? 11.01.18 625
60 Ma merîşte jî mîna mirovan cengê dikin? 14.02.18 599
61 Mêr mir. Mîrata wî dê di navbera jin, du keç û zarokên kurê wî yê ku miriye de çawa bê parvekirin? 13.03.18 451
62 Jin mir. Hevserê wê, birayek û xwişkek wê heye. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 16.04.18 349
63 Ma ji zarokê ku ji malê veqete re ji mîrata bav par heye? 10.05.18 329
64 Ma nexweşên ku divê rojê sê caran derman bixwin dikarin rojiyê negrin? 29.05.18 387
65 Ma mafê dê-bav di pereyê di encama mirinê de derdikeve de heye? 03.07.18 263
66 Ma mirov dikare di nav xwe “altın günü” li dar bixe? 27.07.18 287
67 Ma Weqfa Suleymaniyeyê Selefî, Wehhabî yan Suleymancî ye? 17.09.18 191
68 Gelo bikaranîna bêjeya “afirandinê” durist e? 12.10.18 284
69 Dayika me Xedîce gava bi Pêxemberê me re zewicî, gelo xwedî zarok bû? 13.11.18 156
70 Ma lêdana amûrên muzîkê û guhdarkirina li muzîkê çawa helal e? 11.12.18 171
71 Eger piştî nimêjê diyar bibe ku îmam bêdesmêj e dê çi bê kirin? 29.01.19 155
72 Ma xwendina sûreyên nimêjê di nimêjê de şert e? 14.03.19 110
73 Ma mirov dikare nimêjên ferz bi tena serê xwe bike? 30.04.19 80
74 Ma mesihkirina serî di desmêjê de çawa tê kirin? 17.01.14 1.667
75 Duayê desmêjê, çawa tê kirin? 18.01.14 1.809
76 Hukmê xeberdana pîrekê bi zilamên biyanî re çi ye? 19.01.14 1.458
77 Dema meriv tiştekî bifiroşe, gelo bihayê wê demê yan jî malê hatiye firotin tê îtibarkirin? 21.01.14 1.473
78 Ma di wextê limêja înê de kirîna tiştekî ji kantîna dibistanê caiz e? 21.01.14 1.325
79 Ma caiz e ku meriv bi peretî deyn bide û bi dolar an jî zêrîtî deynê xwe bistîne? 22.01.14 3.264
80 Gelo hikmetê pîreka ku hatiye berdan sê paqijiyan disekine çi ye? 24.01.14 1.399
81 Berdana di gava hêrsbûnê de, gelo pêk tê yan na? 24.01.14 1.493
82 Ji bo xelasiya ji bandora sêhrê divê meriv çi bike? 03.02.14 1.437
83 Piştî definkirinê, ma pêwist e ku telqîn jî were xwendin? 03.02.14 1.555
84 Cezayê vexwarina meyê çi ye? 04.02.14 1.605
85 Ma vampîr hene? 06.02.14 1.715
86 Da ku zarok çênebin, ma bikaranîna sîstema “vazektomi”yê caiz e? 06.02.14 1.359
87 Ma limêja înê çend qam e? 10.02.14 1.443
88 Ma qilifkirin an jî dagirtina diranê ku naêşê, caiz e? 10.02.14 1.262
89 Gelo durist e ku meriv dua ezanê, digel cemaetê li mizgeftê bi hev re bixwîne? 11.02.14 2.550
90 Aqil çi ye? Di Îslamê de ji bo mukelefbûnê, divê meriv çiqas biaqil be? 13.02.14 1.291
91 Ma nîhaka mut‘e di Îslamê de heye yan na? 19.02.14 1.573
92 Hukmê zewaca bi zirxwişk/zirbirayan re çi ye? 19.02.14 1.479
93 Eger nîşanî bê xerakirin, ma meriv dikare diyariyên xwe ji malbata keçikê bistîne? 19.02.14 1.456
94 Eger pîrek na bakîr be, ma mêr nikare sebebê wê bipirse? 19.02.14 1.518
95 Jina min bi pey yekî ket. Ma ez dikarim wê bînim? 19.02.14 2.802
96 Ma mirov dikare bi rêya bankê xanî bikire? 23.08.14 1.460
97 Da ku deynê xwe yî Toki’yê bidim, gelo ez dikarim krêdiyê bikişînim? 23.08.14 1.463
98 Sukûkên bêfaîz, ma birastî jî bêfaîz in? 23.08.14 1.644
99 Aqil çi ye? 18.11.14 1.125
100 Ma Pêxmeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hukum nedaye? 18.11.14 1.279