Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Desmêja kesê ku îdrara wî di torbeyekî de tê komkirin, kengî dişikê? 18.01.14 944
2 Gelo dîk û mirîşk dibin qurban? 19.01.14 785
3 Hukmê ku meriv ji yekî pere bistîne û bi zêdetirî lê vegerîne çi ye? 21.01.14 809
4 Firotina fêkiyên daran beriya ku kulîlkên xwe vekin 21.01.14 857
5 Hukmê kirîna malên qaçax çi ye? 21.01.14 847
6 Ma kirîna hiseyan ji Borsayê durist e yan na? 23.01.14 861
7 Mêr û jina ku dev ji hev berdin, dê parvekirina mal di navbera wan de çawa bê kirin? 24.01.14 806
8 Berdaneke rast û durist divê ku çawa be? 24.01.14 842
9 Ma nimêjkirina li ser mirî û definkirin ji kengî ve heye? 03.02.14 826
10 Ma rast e ku ehkamên Qur’anê dîrokî ne? 04.02.14 883
11 Hukmê daxistina materyalan –bê destûr- ji înternetê çi ye? 04.02.14 869
12 Hukmê masturbasyonê çi ye? 06.02.14 799
13 Di şevên qendîlê de ma caiz e ku mirov biçe nivîna pîreka xwe? 06.02.14 749
14 Ji ber qelebalixiya kar, ma dibe ez neçim limêja înê? 10.02.14 775
15 Hûn dikarin di derbarê îstixarê de min agahdar bikin? 11.02.14 855
16 Beriya mirov biçe nivîna jina xwe, tu duayekî ku hatibe tewsiyekirin heye? 11.02.14 1.459
17 Seqetên ku nikarin tu karî bikin, gelo dikarin pereyê xwe di faîzê de razênin? 13.02.14 724
18 Meriv dikare bi yeka ji xwe mezintir re bizewice? 19.02.14 863
19 Ma zewaca bi yeka qereçî re durist e? 19.02.14 864
20 Gelo xwişk û biratiya bi rêya xwînê jî heye? 19.02.14 876
21 Ma meriv serî li “tüp bebekê” bide yan jî bi qedera razî bibe û sebir bike? 19.02.14 862
22 Ma mêr û jin dikarin li derve bi destê hev bigirin û bimeşin? 19.02.14 1.476
23 Ma seqetên ku nikarin tu karî bikin, dikarin pereyê xwe di faîzê de bixebitînin? 23.08.14 830
24 Meriv li ser înternetê zêr bikire û bifiroşe, caiz e yan na? 23.08.14 743
25 Gelo di navbera Mislimanên cîhanê yekîtiyek di fetwadayinê de heye? 29.08.14 747
26 Ma di Îslamê de borîna demê heye? Eger hebe jî dema wê çiqas e? 18.11.14 652
27 Ma rêwî û nexweşên ku nikarin rojiyê bigirin jî dê fitrên xwe bidin? 22.11.14 683
28 Ma kuştina dujminên dînê Îslamê caiz e? 25.12.14 632
29 Ji bo xizmetên dînî meriv dikare ji xeyrimusliman alîkariyan kom bike? 24.01.15 641
30 Di hevdîtina bi merivên xwe yên nêz re divê meriv bala xwe bide çi? 19.02.15 716
31 Ma bûk dikare li cem xezûrê xwe servekirî bimîne? 19.03.15 659
32 Ma durist e ku pîrek biçin hemama jinan? 09.04.15 727
33 Piştî tedawiya bo çêbûna zarokan ma divê ku pîrek xusla xwe rakin? 30.04.15 610
34 Pîreka ku li cem doktorê zilam muayene bibe, ma lazim e ku xusla xwe rake? 29.05.15 691
35 Ma pîrekek di hefteyekê de dibe ku du caran têkeve cilan? 22.06.15 595
36 Ma hurmeta ku ji bo ava zemzemê tê nîşandan di cihê xwe de ye? 11.07.15 591
37 Ma însanan bi kîjan mebestan hedîs lêanîne? 07.09.15 614
38 Wesiyeta Şêx Ehmed, ma rast e yan jî xurafe ye? 21.10.15 638
39 Xidirellez çi ye? Ma tu girîngiyeke wê di dînê me de heye? 22.12.15 604
40 Ma rast e ku di her sed salî de mucedidek tê? 12.02.16 558
41 Ma gotina “Em ji cîhada biçûk hatin bal ya mezin” hedîs e? 14.03.16 533
42 Ma hedîsa “Kesê suneta min îhya bike, xêra sed şehîdî jê re heye” sehîh e? 14.04.16 481
43 Ma di dema Pêxemberê me de, nîkaha dînî tune bû? 24.05.16 404
44 Gelo rojî heta şevê an jî heta êvarê tê girtin? 21.06.16 422
45 Ma Xwedê Teala jirêderketina însanan dixwaze? 28.07.16 428
46 Ma xwarina goştê heywanên ku Cihû û Fileh serjê dikin, helal e? 03.09.16 327
47 Piştî birîna mahrê, ma şert e ku bûk û zava bi hev şa bibin? 12.10.16 310
48 Ma di marê de şahidiya Xwedê bi tenê ne kafî ye? 08.11.16 319
49 Ma mirov dikare di roja cejnê de biçe ziyareta goristanê? 02.12.16 260
50 Girtina rojiyê di sê mehan de 17.01.17 235
51 Ma mirov dikare di şeva mîracê de beşdarî şahiya nîşaniyê bibe? 22.02.17 224
52 Ma fermana bi kirina ‘îbadetê, qezakirina wê jî di xwe de nahewîne? 27.03.17 175
53 Erbabê pîşeyên giran dê çawa rojiyê bigrin? 29.05.17 88
54 Gelo di Îslamê de kole û cêrîtî heye? 24.07.17 21
55 Ma pîreka li derve ser vekirî be, limêja wê qebûl dibe? 18.01.14 861
56 Ma nezra ku ji cureyê wê îbadet tune be, dibe nezir? 19.01.14 677
57 Gelo durist e ku di navbera bihayê bi deyn û pêşin de, ferq hebe? 21.01.14 824
58 Hukmê bazirganiya li pêşiya mizgeftan çi ye? 21.01.14 829
59 Ma kirîna tiştekî bi rêya muzayedê durist e? 21.01.14 819
60 Ma di kirîn û firotina ji borsa emtiayê de tu mehzûrek heye? 23.01.14 811
61 Gelo pîrek, bi gotina mêrê wê “min tu berdayî”, tê berdan na na? 24.01.14 878
62 Hukmê berdana formalite çi ye? 24.01.14 829
63 Gelo kurê bavê me Adem, çima definkirina termê birayê xwe ji qijakê hîn bûye? 03.02.14 888
64 Di dema me de cezayê zinayê, dê çawa bê tetbîqkirin? 04.02.14 885
65 Ma Îslam dînê şer e yan jî dînê aştiyê ye? 06.02.14 962
66 Gelo masturbasyon heram e yan mekrûh e? 06.02.14 729
67 Cezayê munasebeta cinsî di rojên qedexekirî de çi ye? 06.02.14 746
68 Kesê ku limêja înê nekiribe, ma ew ê limêja nîvro digel sunetên wê bike? 10.02.14 743
69 Ma meriv dikare bibêje: “Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankesê… ” duayê min qebûl bikî? 11.02.14 912
70 Di duayên xwe de em jî mîna Pêxember dikarin daxwaziya “refîqî e‘la” bikin? 11.02.14 1.401
71 Gelo Îslam li mijara hevzayendiyê çawa dinihêre? 13.02.14 672
72 Têkiliya bi nîşaniya meriv re divê çawa be? 19.02.14 865
73 Yekî/a Sunî dikare bi yeka/î ‘Elewî re bizewice? 19.02.14 870
74 Keçika ku ji diya min şîr vexwaribe, ma dibe xwişka min jî? 19.02.14 1.036
75 Ma caiz e ku pîrekeke xerîb zaroka meriv di malzaroka xwe de mezin bike? 19.02.14 878
76 Pîrek kengî dikare xebera hemilbûna xwe ji dost û hevalan re bibêje? 19.02.14 1.579
77 Gelo li daru’l-herbê faîz, caiz e? 23.08.14 787
78 Di dayina deyn de meriv karê bike gelo caiz e yan jî dibe faîz? 23.08.14 807
79 Em êdî zinanin em ê bi kîjan fetwayê emel bikin. Divê em çi bikin? 29.08.14 790
80 Ma hemî helwestên Pêxemberê me ji me re sunet in? 18.11.14 675
81 Gelo ez dikarim fitra xwe bidim xwişka xwe? 02.12.14 577
82 Meriv dikare bi Fileh û Cihûyan re hevkariyê bike? 29.12.14 588
83 Ji bo tayînkirina cinsiyetê ma mirov dikare di genan de mudaxele bike? 28.01.15 626
84 Ma di Îslamê de “mezinbûna mîna xwişk û birayan” heye? 21.02.15 751
85 Meriv çawa xuslê ji ser xwe radike? 24.03.15 770
86 Ma xusul kengî li ser meriv ferz dibe? 09.04.15 657
87 Meriv bi qesabî here hecê? 02.05.15 636
88 Îbadeta hecê ma dibe sedemê biderengxistina zewacê? 29.05.15 603
89 Gelo hukmê kirina 40 wext limêj li Mescida Nebî çi ye? 23.06.15 640
90 Ma rast e ku bi dîtina avê teyemum betal dibe? 12.07.15 621
91 Hûn dikarin di heqê berhemên ku hedîsên mewzû‘ berhev kirine, agahiyan bidin? 08.09.15 616
92 Piştî birîna nîkahê derketina der bi şev, ma bêqidoşiyê çêdike? 22.10.15 575
93 Gelo di kirina wefqê de tu mehzûrek heye yan na? 23.12.15 601
94 Ma Hz. Îsa, ji nesla Hz. Îshaq tê? 16.02.16 582
95 Ma ji bilî xanî, cil, nan û avê mafê însên di tu tiştekî din de tune ye? 15.03.16 553
96 Ma hedîsek bi vî awayî “Ji ber sê tiştan ji Ereban hez bikin” heye? 18.04.16 509
97 Kesê jiyana xwe di rêya Xwedê de borandibe, ma di sekratê de bê îman diçe? 25.05.16 445
98 Nexweşên tedawiya kemoterapiyê dibînin, ma lazim e ku rojiyê bigirin? 22.06.16 416
99 Ma Xwedê dixwaze hin kes, li ser kufrê bimirin? 29.07.16 431
100 Hukmê xwarina nêçîrên xeyrimisliman çi ye? 03.09.16 369