Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Kesê ferzeke desmêjê jibîr bike, divê çi bike? 17.01.14 1.102
2 Ma kenê bideng, desmêjê dişikîne? 18.01.14 1.100
3 Ma zewaca bi kîjan eqrebayan re li meriv heram e? 19.01.14 1.006
4 Dema meriv deh çûwalan bi deyn bibe, dê deynê xwe çawa bide? 21.01.14 982
5 Xaniyê ku hêj temelê wê jî nehatiye avêtin, gelo caiz e ku meriv jê qatekî bikire? 21.01.14 960
6 Zêrê ku bi deyn hatiye stendin, ma divê bi peretî yan jî bi zêrêtî were dayin? 22.01.14 1.657
7 Pîreka ku di dema ‘ideyê xwe ji mal derkeve, gelo hatiye berdan an na? 24.01.14 967
8 Ma mafê pîrekê heye ku xwe berde? 24.01.14 961
9 Ma rast e ku li Pêxmberê me (s.a.w) sêhr hatiye kirin? 03.02.14 968
10 Ma birastî jî telqîna li ser miriyan sunet e? 03.02.14 1.003
11 Ma kesê nikaribe deynê xwe bide, tu ceza lê tê birin? 04.02.14 1.127
12 Ji bo xelasiya ji bandora cinan, divê meriv çi bike? 06.02.14 922
13 Hukmê “kurtaj” ango jiberxwekirina zarokê çi ye? 06.02.14 948
14 Li welatên Mislimanan limêja înê çend qam tên kirin? 10.02.14 849
15 Gelo çêkirina diranan caiz e yan na? 10.02.14 741
16 Ma tu esil ji duayê “Kenzu’l-‘Erş” û duayê “Qedeh”ê re heye? 11.02.14 1.748
17 Dînên ku limêj li wan ne ferz e, ma lazim e ku xusla cenabetê ji ser xwe rakin? 13.02.14 822
18 Hukmê hezkirina ji yekê çi ye? 19.02.14 976
19 Zewaca bi yeka xeyrimuslim re çawa ye? 19.02.14 971
20 Piştî nîşaniyê meriv dikare dev ji hev berde? 19.02.14 1.029
21 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe, an na? 19.02.14 964
22 Ji tirsa zor û zehmetiyên madî malbata min naxwaze min bizewicîne. Divê ez çi bikim? 19.02.14 1.523
23 Gelo promosyona ku bank didin memûr û karkeran, helal e? 23.08.14 916
24 Gelo meriv dikare bi rêya krêdiya bankê, xanî bikire? 23.08.14 921
25 Xetera fetwadayina kesên ne ehil 29.08.14 1.016
26 Keçeke neh salî eger ketibe cilan, ma ji aliyê olî ve dibe berpirsyar? 18.11.14 728
27 Di serdema pêşîn de ji bo têgihîştina mena Qur’anê, ma karê komxebatê dihate kirin? 18.11.14 729
28 Berpirsyariya kesên ku teblîxa Qur’anê negihaştibe wan çi ye? 17.12.14 798
29 Ma di teblîxê de pîvan çi ye? 14.01.15 721
30 Ma lazim e ku pîrek bi peçeyê ser çavê xwe bigirin? 10.02.15 896
31 Mêrê min, daxwaza vekirinê li min dike. Divê ez çi bikim? 11.03.15 968
32 Ma menî, mezî û wedî çi ne? 01.04.15 849
33 Ger musluman di rewşeke zor bin, ma raste ku meriv bo çûyina hecê pereyan kom bike? 22.04.15 716
34 Kesê heca îfradê bike, ma herî zû kengî dikare ‘umreyê bike? 22.05.15 713
35 Piştî têkilatiya cinsî bi seetekê menî parçe parçe diherike, divê ez çi bikim? 15.06.15 646
36 Piştî ku xwînmeha pîrekê biqede, ma dikare bi zilamê re rakeve yan divê berê xusla xwe rake? 03.07.15 653
37 Eger 40 roj ji çilê pîrekê derbas bibe, divê çawa tev bigere? 28.08.15 689
38 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 790
39 Ma rast e ku nîkahên di meha Seferê de tên birîn, temenkin in? 08.12.15 664
40 Ma hedîsa “di demên zor de alîkariyê ji miriyan bixwazin”, sehîh e? 28.01.16 714
41 Gelo pevrebûn û zewaca duyem ya bi nîkaha dînî tiştekî rast e? 03.03.16 675
42 Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye? 05.04.16 601
43 Ma têgihiştina Xwedê bi awayekî tam, guncav e? 05.05.16 574
44 Ma girtina rojiya meha remezanê li kê ferz e? 13.06.16 573
45 Tirsa şeytên ya ji Xwedê Teala, tê çi wateyê? 21.07.16 507
46 Karkerên ku meaşê wan di faîzê de tê razandin, gelo meaşê wan dibe heram? 16.08.16 500
47 Ma caiz e ku meriv krêdiyên teşwîqê yên ku dewlet dide, bigire? 05.10.16 368
48 Bê ku mahra fermî hebe, ma mêr dikare jina xwe vexwîne bi bal munasebeta cinsî? 31.10.16 374
49 Goristan û guhdarkirina stran û kilaman 23.11.16 366
50 Jineke ezeb, ma dikare bi tena serê xwe biçe ‘umreyê? 02.01.17 379
51 Ma mîrac di kîjan salê de qewimiye? 15.02.17 328
52 Wekî ‘îbadeta rojiyê ma çima di nimêjê de jî qeza tuneye? 15.03.17 308
53 Ma mayîna keç û xortekî bi hev re di malekê de guneh e? 17.05.17 262
54 Nexweşên gurçikê dê çawa rojiyê bigrin? 22.06.17 237
55 Qezenca ku ji lîstikên siûdê tê bidestxistin heram e? 11.08.17 157
56 Destdana Qur’anê û desmêj? 03.10.17 97
57 Li gorî ayeta 71an ji sûreyê Îsra mirov li axretê dê digel kîjan rêberan bên gazîkirin? 02.11.17 48
58 Ma mirov dikare bi lensan desmêj bigire? 17.01.14 1.032
59 Ma di secdeya tîlawetê de, divê ku meriv bi desmêj be? 18.01.14 1.015
60 Gelo meriv ji nebaşî û xerabiyên dê-bavê xwe, mesûl e? 19.01.14 1.058
61 Eger meriv dev ji bazarê berde, gelo tu cezayekî wê heye? 21.01.14 967
62 Hukmê kirîna wesayit-xaniyekî, bi rêya “Emin Evim”-“Emin Otomotiv”ê çi ye? 21.01.14 1.026
63 Gava deyn dereng were dayin, ma meriv dikare doza zirara xwe bike? 22.01.14 2.800
64 Dema meriv pîreka xwe ya berdayî ji malê derxe, telaq pêk tê? Ma ev jî ne fermana Xwedê ye? 24.01.14 920
65 Ma pîrek dikare mafê xweberdanê ji mêrê xwe bigire? 24.01.14 1.003
66 Gelo însan çima diçin ba sêhbaz û remildaran? 03.02.14 1.064
67 Meriv kengî dikare li cihê teziyê xwarinê bixwe? 03.02.14 1.034
68 Cezayê kuştina yekî bi şaşî çi ye? 04.02.14 1.019
69 Ma cin jî ji ehkamên Qur’anê berpirsiyar in? 06.02.14 1.013
70 Gelo caiz e ku meriv bi rêya “Tüp bebek” bibe xwedî zarok? 06.02.14 890
71 Piştî limêja înê, ma divê ku meriv limêja nîvro jî bike yan na? 10.02.14 944
72 Dema meriv bi cenabet be yan jî pîrek di xwînmehê de be, gelo durist e ku mirov diranê xwe dagire? 10.02.14 771
73 Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin? 11.02.14 1.709
74 Kesê kor, gelo dikare li pêşiya cemaetê îmamtiyê bike? 13.02.14 789
75 Di hilbijartina hevalekî/ê ji bo zewacê, divê mirov bala xwe bide çi? 19.02.14 1.003
76 Mêrê Misliman, ma dikare bi yeka Fileh re bizewice? 19.02.14 1.005
77 Ma lixwekirina gustîlka zewacê durist e? 19.02.14 1.018
78 Ma mêr û jin dikarin bi navê hev bangî hev bikin? 19.02.14 982
79 Gunehên ku me beriya zewacê kirine, ger em bi hev re bizewicin tên bexşandin? 19.02.14 1.065
80 Promosyona ku bank didin, ma ne faîz e? 23.08.14 931
81 Krêdiyên ku faîza wan ji sedî sifir e, caiz in? 23.08.14 892
82 Meriv bê zenabûn fetwa bide 29.08.14 926
83 Îctihad çi ye? 18.11.14 761
84 Tiştên ku di Qur’anê de hatine qedexekirin, gelo ‘illetê wan li gorî çi tên tesbîtkirin? 18.11.14 778
85 Gelo kirinên xeyrimisliman ên baş, dê çawa be? Ma dê fêdê bide wan? 19.12.14 839
86 Rewşa mislimanê ku mafê yekî xeyrimislim xwaribe dê çawa be? 16.01.15 683
87 Ma divê ku pîrek bi şev di dema razanê de xwe bigirin? 12.02.15 877
88 Digel hemî hişyariyên bavê min, eger dîsa jî ez serê xwe vekim, gelo ji wî re jî guneh heye? 12.03.15 944
89 Gelo zirkurê pîrekê dibe mîna kurê wê yê rastîn? 01.04.15 862
90 Kesê xusla xwe ranekiribe û miribe, rast e ku dê di dojehê de bişewite? 24.04.15 671
91 Rêza ku ji bo Heceru’l-Eswed tê nîşandan, gelo tundrawî ye? 23.05.15 762
92 Meriv kengî ji îhramê derdikeve? 15.06.15 685
93 Berî çûna hecê, ma lazim e ku mirov ji merivên xwe helaliyan bixwaze? 04.07.15 654
94 Pîreka di heyza de be dikare Ke‘beyê tewaf bike? 31.08.15 660
95 Heywanên zirarê didin însanan, ma divê ku bên kuştin? 15.10.15 667
96 Rast e ku bazirganiya di roja aşûrê de bereketê zêdetir dike? 10.12.15 696
97 Ma di derbarê hezkirina ji Pêxember tu hedîsek heye? 08.02.16 621
98 Ma gotina “Limêj, mîraca kesê bawermend e” hedîs e? 08.03.16 618
99 Gotina “Li ser miriyên xwe sûreyê Yasînê bixwînin.”, ma hedîsa Pêxember e? 07.04.16 667
100 Ma “Rebb/Perwerdigar”, di nav Esmayê Husna de cih nagire? 16.05.16 586