Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma pîrek piştî mesihkirina guhan, paşiya stûyê xwe jî mesih dikin? 17.01.14 2.367
2 Ma meriv dikare li piyan mîz bike? 18.01.14 1.463
3 Rojiya nezir, ma divê ku li pey hev were girtin? 19.01.14 1.283
4 Gelo durist e ku meriv malê xwe bi du bihayên ji hev cuda bifiroşe? 21.01.14 1.475
5 Hukmê beşdarbûna rêxistina Lyonessê çi ye? 21.01.14 1.426
6 Qezenckirina pereyan bi rêya serîlêdana malperan, helal e? 21.01.14 1.463
7 Berdana ku ne li gorî ayetên pêşî ji sûreyê Telaq be, gelo durist e yan na? 24.01.14 1.379
8 Ma meriv dikare di hundirê ‘ideyê de jina xwe cara duyem berde? 24.01.14 1.371
9 Lîstina pîreka bi mêr li hember zilamên biyanî, ma dibe sedem ji bo xerabûna nîkaha wê? 24.01.14 1.409
10 Ma meriv dikare termê miriyên xwe bişewitîne? 03.02.14 1.631
11 Bêjeya “el-‘ezab” ya ku di mijara recmê de derbas dibe, tê çi wateyê? 04.02.14 1.410
12 Ma kuştina neyarên dînê Îslamê caiz e? 06.02.14 1.476
13 Eger masturbasyon mekrûh be, ma çima piştî kirina wê ez ewqas nerihet dibim? 06.02.14 1.210
14 Gelo heram e ku meriv behsa jiyana xwe ya cinsî bike? 06.02.14 1.171
15 Kesê xutba înê dixwîne, ma ne pêwîst e ku li pêşiyê limêj jî bike? 10.02.14 1.266
16 Mena duayê “Ya hey, ya qeyûm bi rehmetîke estexîsû” çi ye? 11.02.14 1.493
17 Hukmê dawetê çi ye? 13.02.14 1.579
18 Bi şermezarî dinivîsim, ez hevzayend im. Lava dikim alîkariya min bikin? 13.02.14 1.409
19 Ma kesa/ê ku însan dê pê re bizewice, berê hatiye tayînkirin? 19.02.14 1.488
20 Ma zewaca bi kîjan eqrebayî re heram e? 19.02.14 1.355
21 Ma meriv dikare bi xwişka şîr ya xwişka xwe ya helal re bizewice? 19.02.14 1.430
22 Ma bûk mecbûr in ku xizmeta xwesû û xezûrê xwe bikin? 19.02.14 1.578
23 Ma di faîzê de bi tenê rêjeya zêde û bilind heram e? 23.08.14 1.328
24 Ji bo kişandina krêdiyê, gelo caiz e ku meriv bibe navgîn? 23.08.14 1.345
25 Hukmê kaskokirina otomobîlan çi ye? 23.08.14 1.386
26 Gava li gorî fetwayê ‘emel bê kirin, ma meriv ji berpirsyariyê xelas dibe? 29.08.14 1.390
27 Seddî zerayi‘ çi ye? 18.11.14 1.118
28 Ma sedeqeya fitrê piştî meha Remezanê jî tê dayin? 02.12.14 1.050
29 Ma divê em bijartina Cihûyan li ser aleman çawa fêhm bikim? 30.12.14 1.068
30 Ma ji bo teseturê tu duayek heye? 29.01.15 1.335
31 Kesê ferzbûna teseturê mandel bike ma ji dîn derdikeve? 24.02.15 1.409
32 Niyeta xuslê çawa tê anîn? 26.03.15 1.235
33 Ma pîrek jî bi cenabet dikevin? 14.04.15 1.161
34 Kesê nikaribe li Muzdelîfeyê bisekine ma divê çi bike? 04.05.15 1.266
35 Hukmê recma şeytên di hecê de çi ye? 31.05.15 1.130
36 Di munasebeta cinsî de kengî xusul lazim dike? 23.06.15 1.149
37 Ma zilam dikarin di mijarên mîna xusul û heyzê de pîrekan agahdar bikin? 13.07.15 1.134
38 Ma nusxeya destnivîsa Buxarî bi xwe heye, wenda ye, an nayê zanîn? 14.09.15 1.259
39 Ma razana ber êvarê, bi zirar e? 26.10.15 1.296
40 Gelo hedîsa kenza mexfî (gencîneya veşartî), sehîh e? 28.12.15 1.253
41 Ma Hz. Îsa wefat kiriye yan ketiye xewê? 18.02.16 1.117
42 Ma zina nîkahê betal dike? 21.03.16 970
43 Ma di heqê hibekirina xêra sûreyê Îxlas de tu hedîsek heye? 20.04.16 1.049
44 Gelo raserbûna Xwedê ya li ser ‘erş, tê çi wateyê? 31.05.16 963
45 Nexweşiya min a mîdê heye, divê ez îlacan bixwim. Ma dibe ku ez rojiyê negirim? 24.06.16 1.030
46 Tekfîra ehlê qibleyê tê çi wateyê? 02.08.16 990
47 Ma pîrek dikarin biçin serdana goran? 05.09.16 890
48 Bê hebûna nîkahê meriv nêzî yekê/yekî bibe 18.10.16 875
49 Bavê min li dijî nîkaha dînî ye. Ma dîsa jî ez ê destûrê jê bixwazim? 12.11.16 912
50 Ma caiz e ku mirov kêlikên bi wêne çêbike yan jî bide çêkirin 19.12.16 848
51 Ma tu nimêjeke ku di şeva Rexayibê de were kirin heye? 23.01.17 835
52 Ma hûn dikarin gotina Hezretî ‘Umer “ev çi bid‘eteke rind e” rave bikin? 27.02.17 886
53 Ma mirov dikare bêyî destûra xwedî, înterneta wî bixebitîne? 30.03.17 782
54 Ma çêr û dijûn rojiyê dişkînin? 01.06.17 766
55 Pişkên ku mirov bi rêya SMSan beşdar dibe caiz in? 27.07.17 667
56 Ma Xwedê Teala ji bo her herêmeke li cîhanê hişyarkerek şandiye? 06.09.17 632
57 Ma ji alimên berê kesekî ku ayeta 4an ji sûreyê Îbrahîm wekî we fêhm kiribe heye? 18.10.17 696
58 Ma Pêxemeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hikum nedaye? 23.11.17 556
59 Ma li gorî ayeta 54an ji sûreyê E‘raf, şev li pêş e yan ro? 27.12.17 546
60 Ma Îblîs, mamosteyê ferîşteyan bû? 07.02.18 519
61 Ma keç dikarin ji mîratê wekî para birayên xwe daxwaz bikin? 05.03.18 446
62 Ma xizmên nêz dikarin eşyayên miriyê xwe bikar bînin? 29.03.18 365
63 Jin mir. Hevser, lawek û çar keçên wê hene. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 03.05.18 301
64 Kesên di karê giran de dixebitin ma dikarin rojiyê negrin? 23.05.18 293
65 Mêr mir. Hevser, pênc kur û du keçên wî hene. Mîrat dê çawa were teqsîmkirin? 25.06.18 243
66 Ma caiz e ku mirov di xew de berê lingên xwe bide aliyê qibleyê? 19.07.18 247
67 Ma Hz. Fatîmeyê di çend saliya xwe de wefat kiriye? 06.09.18 235
68 Ma kesê li dêma mirov ya rastê bixe divê mirov ya çepê jî bide ber? 05.10.18 163
69 Ma divê em ji bo bihuştê yan jî ji bo riza Xwedê îbadetê bikin? 02.11.18 125
70 Ma Ademê ku Şeytan nikaribû ew bixapanda, hevsera wî Hewwayê ew xirand? 03.12.18 91
71 Xwendekarên dibistanê dê nimêjên xwe çawa bikin? 15.01.19 94
72 Ma zarok dikarin li pêşiya mezinan îmamtiyê bikin? 05.03.19 42
73 Ma xew û baberdan desmêjê dişikînin? 17.01.14 1.499
74 Di desmêjê de îstibra çawa tê kirin? 18.01.14 1.482
75 Gelo mirov dikare li ba dê-bavê xwe, ji zarokên xwe hez bike? 19.01.14 1.130
76 Gelo di karkirinê de, tu sînorekî diyar heye yan na? 21.01.14 1.386
77 Ma stendina kuponan caiz e? 21.01.14 1.414
78 Eger meriv bibe hemwelatiyê Dewletên Ewrûpa, rast e ku meriv ji dîn derdikev? 22.01.14 1.250
79 Dema şahid tune bin, gelo telaq pêk tê yan na? 24.01.14 1.331
80 Gelo mehr ji pîreka ku berî zîfafê hatibe berdan re heye? 24.01.14 1.190
81 Ma vekirina cihên mehrem tu bandorê li nîkaha pîrekê dike? 24.01.14 1.316
82 Gelo çima goştê hin însanên mirî, narize? 03.02.14 1.650
83 Ma dibe ku gotina “sed daran” di mijara cezayê zinayê de sembolîk be? 04.02.14 1.481
84 Ma Elmanya daru’l-herb e û pîrekên wan jî dikevin bin hukmê qerwaşan? 06.02.14 1.587
85 Ma guneh e ku mirov livên jina xwe ramûse? 06.02.14 1.202
86 Zilam, dema şîrê pîreka xwe vexwe ma eqrebatî di navbera wan de çêdibe? 06.02.14 1.213
87 Ma roja înê dema xutbe tê xwendin, limêjên sunet tên kirin? 10.02.14 1.209
88 Ma di dua de divê meriv herdu destên xwe bide ber hev an ji hev veqetîne? 11.02.14 1.446
89 Li gorî Îslamê daweteke munasib divê çawa bê kirin? 13.02.14 1.417
90 Herçiqas zor û zehmet bû jî, êdî min dev ji gaytiyê berda? 13.02.14 1.284
91 Ma lixwekirina bûkanê guneh e? 19.02.14 1.453
92 Kurê xal û keça metê dikarin bi hev re bizewicin? 19.02.14 1.399
93 Ên ku bi sedem xwezûrantiyê ebediyen meriv nikare bi wan re bizewice kî ne? 19.02.14 1.544
94 Ma ez mecbûr im ku li xwesûya xwe binihêrim? 19.02.14 1.441
95 Ma gunehê kesê faîzê dide û yê distîne, mîna hev e? 23.08.14 1.376
96 Hukmê ku meriv ji bo yekî krêdiyê bikişîne çi ye? 23.08.14 1.366
97 Bê ku ez têkevim faîzê, ez çawa dikarim wesayitekê bikirim? 23.08.14 3.278
98 Ji aliyê Îslamî ve gelo di navbera fetwa û teqwayê de tu ferq heye? 29.08.14 1.937
99 Da ku meriv Qur’anê baştir fêhm bike, ma ilmê mentiqê ji meriv dibe alîkar? 18.11.14 1.045
100 Dema em fitrê derdixin, divê em wê çawa hesab bikin? 02.12.14 1.142