Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Hukmê mesihkirina paş stû çi ye? 17.01.14 1.088
2 Gelo bi desmêjekê, çend limêj tên kirin? 18.01.14 1.153
3 Meriv dikare têkilatiyên xwe ji eqrebayên xwe bibire? 19.01.14 1.092
4 Malê ku di destê me de ye, dema bihayê wê zêde bibe, ma divê em bi kîjan bihayî bifiroşin? 21.01.14 1.054
5 Hukmê malê ku bi rêya fermî nehatibe qeydkirin û bikir jî ew teslîm negirtibe, dê çawa be? 21.01.14 1.073
6 Gelo dermankirina bi rêya bioenerjiyê, mumkin e? 22.01.14 885
7 Mena bêjeya ‘idde çi ye? 24.01.14 1.072
8 Di kîjan halan de lazim e ku mêr, mehrê bide pîrekê? 24.01.14 1.131
9 Gunehê kesên sêhrê dikin û yên didin kirin çi ye? 03.02.14 1.078
10 Hukmê kirina limêja mirî piştî definkirinê li ser gorê çi ye? 03.02.14 1.105
11 Ma di umetên berê de jî destê dizan dihate jêkirin? 04.02.14 1.053
12 Gelo hemî nexweşiyên derûnî bi sedem cinan e? 06.02.14 1.113
13 Ma di dînê me de, munasebeta bi pîrekê re ji paş ve teqez hatiye heramkirin? 06.02.14 882
14 Li gorî mezheban ji bo limêja înê herî kêm divê çend kes hebin? 10.02.14 994
15 Ma helal e ku mirov di gava limêja înê de li ser înternetê karê kirîn û firotinê bike? 10.02.14 920
16 Ma rast e ku bêjeya “Amîn” ji Cihûyan derbasî çanda Misilmanan bûye? 11.02.14 1.142
17 Pereyê bi emanet dema telef bibe, dê kî wî pereyî bide? 13.02.14 1.181
18 Ma ji zirkur û zirkeçan re jî ji mîratê par heye? 13.02.14 1.226
19 Hukmê zêr û xişrên ku di dawet û nîkahê de tên diyarîkirin çi ye? 19.02.14 1.070
20 Ma divê meriv ji îfadeya “Telaq du car in”, çi fêhm bike? 19.02.14 1.106
21 Di dînê me de, cih û girîngiya bekaretê çi ye? 19.02.14 1.034
22 Kesê zewicandî dema pirsgirêkên wî yên cinsî hebin, gelo dikare bi yeka din re rabe û rûnê? 19.02.14 1.212
23 Da ku însan jê îstifade bikin, ma meriv dikare malê xwe têxe faîzê? 23.08.14 1.012
24 Dema banka krêdiyê dide, ma qey pereyan nafiroşe ango bazirganiyê nake? 23.08.14 983
25 Gelo caiz e ku meriv xeyrî menqûlên xwe bi kirê bide bankayan? 23.08.14 1.060
26 Heram çi ye û cureyên wê çi ne? 18.11.14 1.087
27 Tebyîna Pêxember ya Qur’anê ma ne ravekirina wê ye? 18.11.14 926
28 Ma sedeqeya fitrê divê ku ji cinsê xwarinan bê dayin? 03.12.14 798
29 Meriv dikare diyariyan bide yên xeyrimislim? 08.01.15 853
30 Hukmê lixwekirina çarşevê çi ye? 05.02.15 992
31 Pîrekeke misliman ma dikare werzişê bike? 06.03.15 1.053
32 Dagirtina diranan, ma dibe asteng bo rakirina xuslê? 29.03.15 802
33 Ma meriv niyeta hecê çawa tîne? 20.04.15 831
34 Ma delîla ferzbûna sekna li ‘Erefeyê çi ye? 11.05.15 918
35 Di rewşên ku em nikarin xwe bişûn de ma dibe em teyemum bigirin? 13.06.15 784
36 Pîraka ku dema cilê wê xelas bûbe û dîsa jî xwînê bibîne, dê çi bike? 02.07.15 705
37 Ma pîreka di xwînmehê de dikare bikeve mizgeftê? 25.08.15 774
38 Ma hedîsa “Kesê nîşangêriyê hîn bibe û biterikîne, ne ji me ye” sehîh e? 29.09.15 871
39 Pîreka bi hemil gava porê xwe kur bike, ma zarokê/a wê dê temenkin be? 01.12.15 741
40 Hedîsa bihuşt di bin piyên dayikan de ye 20.01.16 849
41 Hukmê nîkaha dînî çi ye? 29.02.16 697
42 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 751
43 Ma Xwedê Teala li ku ye? 02.05.16 679
44 Niyet çi ye? 07.06.16 666
45 Ma li gorî Qur’anê, kesên ku bi hebûna Xwedê bawer nakin, kafir in? 18.07.16 663
46 Ma caiz e ku meriv nîkaha xwe bi dizî bibire? 09.08.16 664
47 Ma armanca bingehîn ya dîn, rewişt e? 26.09.16 637
48 Ma mêr dikare mudaxeleyî pereyê jina xwe bike? 26.10.16 488
49 Ma mirov dikare bibêje: Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankes… duayê min qebûl bike? 18.11.16 456
50 Ma di derbarê şevên qendîlê de ji îmamên mezheban tu fetwa hatine dayîn? 28.12.16 516
51 Ji bo jiyana dînî ma hewcedarî bi şevên qendîlê tuneye? 09.02.17 393
52 Madem piştî rabûna ji xewê jî tê kirin, ma em ê çima ji bo nimêja sibehê hişyar bibin? 08.03.17 417
53 Ma mirov dikare ava ku bi karebaya qaxaç hatiye germkirin desmêj bigre? 08.05.17 410
54 Rakirin an jî tedawiya diranan rojiyê betal dike? 16.06.17 298
55 Ma caiz e mirov ku ji qelsiyên sîstema iddiayê qezencê bi dest bixe? 07.08.17 315
56 Ma mijara zewacê di Qur’anê de çima digel dîlên cengê (cariyeyan) tê vegotin? 21.09.17 193
57 Ma mebest ji zahirî û batiniya Xwedê çi ye? 30.10.17 177
58 Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin? 05.12.17 145
59 Ma lêkera şae û erade di Qur’anê de di wayeta “xwestin”ê de ye? 11.01.18 123
60 Ma merîşte jî mîna mirovan cengê dikin? 14.02.18 45
61 Ma di desmêjê de şûştina hundirê çavan jî ferz e? 17.01.14 1.256
62 Ava spî ya ku ji pîrekan tê, gelo desmêjê dişikîne yan na? 18.01.14 1.186
63 Di rojên cejnê de ma divê meriv biçe serdana kê? 19.01.14 1.029
64 Firotina malekî bi bihayê nû durist e yan na? 21.01.14 1.071
65 Kirîn û firotina di dema limêja înê de, li ser înternetê gelo helal e yan na? 21.01.14 1.030
66 Ma bikaranîna kevirên bi şîfa, guneh e? 22.01.14 833
67 Pîreka ku hatiye berdan, kengî dikare bi yekî din re bizewice? 24.01.14 1.039
68 Ma li gorî Qur’anê, berdana bi şert durist e yan na? 24.01.14 961
69 Ma ji bo betalkirina sêhrê divê meriv çi bike? 03.02.14 1.143
70 Ma pîrek jî dikarin beşdarî limêja cenaze bibin? 03.02.14 1.032
71 Ma Pêxember (s.a.w) destê kesê diz jêkiriye? 04.02.14 1.231
72 Gelo zanyar çima hebûna cinan qebûl nakin? 06.02.14 1.082
73 Hukmê girêdana lûleyên malzarokê çi ye? 06.02.14 929
74 Gelo tu hewcedarî bi ezana ku beriya xutba înê tê xwendin heye? 10.02.14 1.007
75 Ma pîrek roja înê, limêja xwe ya nîvro kengî dikarin bikin? 10.02.14 958
76 Hukmê duakirina bi hev re di Îslamê de çi ye? 11.02.14 1.852
77 Ma di Qur’anê di derbarê çêbûna bi qusûr de, tu agahî hene? 13.02.14 919
78 Ma zewac di Îslamê de ferz e? 19.02.14 1.173
79 Gelo mexduriyeta pîreka ku ne bi rêya resmî tê berdan, dê çawa were telafîkirin? 19.02.14 1.138
80 Di kîjan rewşan de divê meriv nîkaha xwe nû bike? 19.02.14 1.099
81 Gelo mafê berdana pîreka şeva gerdekê kifş bibe ku ne bakir e, heye? 19.02.14 1.129
82 Jina ku peywirên xwe yên jinantiyê nayîne cih, ma mêrê wê dikare pê re îxanetê bike? 19.02.14 1.176
83 Meriv dikare deynê bavê xwe yê krêdiyê bi kara ji faîzê bide? 23.08.14 986
84 Kesê mecbûrî faîzê dibe, gelo di guneh de dibe mîna yê ku faîzê dixwe? 23.08.14 1.034
85 Teqawidiya ferdî çi ye? 23.08.14 1.040
86 Ma têgehên mîna wacib, mekrûh, musteheb çawa pêk hatine? 18.11.14 811
87 Eger her kes bikaribe xwe bigihîne hikmetê, wê demê ma çi hewcedarî bi pêxemberan dimîne? 18.11.14 846
88 Ma fitre bi rêya wekaletê tê dayin? 15.12.14 771
89 Ma meriv dikare beşdarî merasîma cenazeyê kesên xeyrimislim bibe? 12.01.15 789
90 Bêjeya “celabîb”ê, ma bi mena çarşevê ye? 06.02.15 962
91 Ma durist e ku meriv di saloneke ku mêr û jin tevlîhev in werzişê bike? 07.03.15 956
92 Pîrek dikarin servekirî tizbiyê bikişînin? 31.03.15 960
93 Kesê ku niyeta hecê kiribe, lê derfeta çûyinê nedîtibe? 20.04.15 823
94 Pîreka ku di heyza de be, gelo dikare Ke‘beyê tewaf bike? 19.05.15 814
95 Di xuslê de ma divê ku pîrek guliyên xwe vekin? 14.06.15 780
96 Gelo ji mêr û jinê divê kîjan berê xusla xwe rake? 02.07.15 800
97 Ma nîkaha pîreka di kirasa de tê birîn? 26.08.15 801
98 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 889
99 Ma çilê zarokan heye? 02.12.15 757
100 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 785