Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Di berdana beriya zîfafê de, gelo dîsa jî şert e ku di hizûra du şahidan de pêk were? 24.01.14 1.296
2 Di kîjan rewşan de pîrek dikare doza berdanê li mêrê xwe veke? 24.01.14 1.289
3 Sêhr çi ye? 03.02.14 1.428
4 Piştî mirina zarokên biçûk, divê meriv çi bike? 03.02.14 1.407
5 Ma divê em hedîsa “Kesê ku dînê xwe guhert serê wî jê bikin” çawa fêhm bikin? 04.02.14 1.314
6 Cin dikarin têkevin xewna meriv? 06.02.14 1.507
7 Mêr û jin, ma dikarin ewretê hev bibînin? 06.02.14 1.224
8 Ma limêja înê li ser pîrekan jî ferz e? 10.02.14 1.188
9 Ma di gava limêja înê de kirîna tiştekî ji kantînê caiz e? 10.02.14 1.136
10 Hukmê ku meriv piştî her duayî bibêje “el-Fatîhe” çi ye? 11.02.14 1.578
11 Ma di şevên qendîlê de dawet an jî nîşanî tê kirin? 13.02.14 1.408
12 Zarokên me çênabin ma caiz e ku em zarokekî ji xwe re bigirin? 13.02.14 1.387
13 Ma çêdibe ku nîkah bê mehr were birîn? 19.02.14 1.391
14 Ma nîkah bi henekan tê birîn? 19.02.14 1.387
15 Meriv dikare bi pîreka birayê xwe yê mirî re bizewice? 19.02.14 1.296
16 Da ku ez diya xwe razî bikim, ma divê ez bi yekî bê dilê xwe re bizewicim? 19.02.14 1.408
17 Dema meriv pereyê faîzê dide jaran, ma divê ku em bêjin ev ê faîzê ye? 23.08.14 1.280
18 Di kîjan rewşan de meriv dikare bi faîzê ji bankan krêdiyê bikişîne? 23.08.14 1.353
19 Gelo kara ku ji kiriya xeyrî menqûlan û faîzê tê bidestxistin heman tişt in? 23.08.14 1.450
20 Helal çi ye? Ma hûn dikarin tarîf bikin? 18.11.14 1.106
21 Gelo erk û wezîfa Pêxember ya ravekirina Qur’anê heye an tune ye? 18.11.14 1.096
22 Ma divê em sedeqeya fitrê li çend kesan belav bikin? 03.12.14 984
23 Ma guneh e ku meriv pesnê yekî xeyrimislim bide? 06.01.15 1.027
24 Hukmê ku pîrek servekirî û bi derpê bixebitin çi ye? 04.02.15 1.247
25 Ma divê pîrek çarika xwe çawa girê bidin? 04.03.15 1.348
26 Dema xwendina Qur’anê de ma lazim e ku pîrek serê bigirin? 29.03.15 1.264
27 Di rakirina xuslê de gelo şûştina qulên guharan jî şert e? 20.04.15 1.080
28 Dîtina heyvê û weqfeya ‘Erefeyê 08.05.15 1.178
29 Îhram çi ye? Delîla pêdiviya girêdana îhramê çi ye? 12.06.15 1.122
30 Ma temamê pêxemberan hec kirine? 01.07.15 1.103
31 Madem bawermend necis nabe, jina di cila de çima ne paqij tê pejirandin? 24.08.15 1.041
32 Duayê Cewşenê ji aliyê ‘ilmê hedîsê ve, çawa tê nirxandin? 28.09.15 1.064
33 Ma limêjek bi navê limêja gorê heye? 30.11.15 950
34 Meseleya Se‘lebe gelo rast e, an jî çîrok e? 19.01.16 1.065
35 Ma hedîseke wiha “Kesê ji Xwedê sebrê bixwaze, wî bela xwestiye” heye? 26.02.16 1.039
36 Ma gotina “Saetek bi tefekkur, ji îbadeta sunet ya salekê bi xêrtir e” hedîs e? 30.03.16 1.030
37 Ma hedîsa “Roja qiyametê ez ê berî her kesî têkevim bihuştê” sehîh e? 27.04.16 982
38 Rojî çi ye? Ma hûn dikarin tarîfa wê bikin? 06.06.16 1.026
39 Gelo hebên bin zimên digihîjin mîdeyê û rojiyê dişikînin? 30.06.16 916
40 Ji bo qezenceke helal, divê bi taybetî meriv li çi miqate be? 08.08.16 947
41 Ma pêwendiyên me bi kesên dînê xwe najîn re divê çawa be? 22.09.16 820
42 Hukmê xebata pîrekan çi ye? 25.10.16 753
43 Ma şert e ku di birîna nîkahê de welî jî hazir be? 17.11.16 779
44 Ma caiz e bijîşk li gorî jimara nexweşên ku dişînin saziyên taybet ucret bigirin? 27.12.16 896
45 Ma Dîyanet çima hîn jî şevên qendîlê pîroz dike? 08.02.17 706
46 Ma qezakirina nimêjê heye? 07.03.17 971
47 Hukmê xeyda ji cîranan çi ye? 05.05.17 614
48 Ma ultrason, rontgen û tomografî rojiyê dişkîne? 15.06.17 558
49 Ma lîstikên ku li hember xelatekê tên lîstin dibe qumar? 03.08.17 500
50 Ayetên di der barê jiyana Pêxemberê me de çima di Qur’anê cî digrin? 20.09.17 512
51 Ma mebest ji ayeta “Bawermend berê xwe ji tiştên beredayî vedigerînin” çi ye? 27.10.17 495
52 Heywanên ku di (En‘am) ayeta 143 û 144an de derbas dibin 8 cot in, an 8 nêr û mê ne? 04.12.17 459
53 Ma hukmê sedeqeya necwayê di roja me de jî heye? 10.01.18 415
54 Ma gotina “heke jin servekirî be ferîşte nakevin malê”, rast e? 13.02.18 397
55 Mêr mir. Jinek, sê law û sê keçên wî hene. Mîrat dê çawa bê parvekirin? 12.03.18 326
56 Zilam mir. Jinek û sê zarok li pey xwe hiştin. Mîrat dê çawa bê belavkirin? 06.04.18 249
57 Ma di dabeşkirina mîratê de çima hûn pêşaniyê didin jinan? 09.05.18 190
58 Ma kesê bêyî îradeya xwe verşê dikare rojiya xwe bişkîne? 28.05.18 203
59 Mêr mir. Dayik, hevser, lawek û du keçên wî man. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 02.07.18 129
60 Ma mirov dikare bi cîhazên ku bernameyên Qur’an û hedîsê li wan barkirî ye, biçe daşirê? 26.07.18 152
61 Mamoste, da ku gel netirsînin ma nabe hûn hin tiştan nebêjin? 13.09.18 143
62 Hukmê bikaranîna firçeyên ku ji mûyê beraz hatine çêkirin çi ye? 11.10.18 71
63 Ma gotina “’eleyhisselam” ji bo Hz. ‘Elî tê bikaranîn? 12.11.18 25
64 Ma Misilmanan, limêjên xwe li Mekkeyê bi desmêj dikirin? 17.01.14 1.527
65 Ma pîreka bi cenabet, dikare şîr bide zaroka xwe? 18.01.14 1.603
66 Bavê ku kafir be, gelo tu mafê wî li ser zarokên wî yên Musulman heye? 19.01.14 1.301
67 Gelo dînê Îslamê ji bo karkirinê, tu sînorek daniye? 21.01.14 1.434
68 Firotina malê ku ne di destê meriv de be, gelo caiz e yan na? 21.01.14 1.425
69 Hukmê firotina meyê li welatên xeyrimuslim çi ye? 22.01.14 1.060
70 Mena bêjeya ‘idde çi ye? 24.01.14 1.316
71 Di kîjan halan de lazim e ku mêr, mehrê bide pîrekê? 24.01.14 1.417
72 Gunehê kesên sêhrê dikin û yên didin kirin çi ye? 03.02.14 1.368
73 Hukmê kirina limêja mirî piştî definkirinê li ser gorê çi ye? 03.02.14 1.425
74 Ma di umetên berê de jî destê dizan dihate jêkirin? 04.02.14 1.320
75 Gelo hemî nexweşiyên derûnî bi sedem cinan e? 06.02.14 1.442
76 Ma di dînê me de, munasebeta bi pîrekê re ji paş ve teqez hatiye heramkirin? 06.02.14 1.108
77 Li gorî mezheban ji bo limêja înê herî kêm divê çend kes hebin? 10.02.14 1.202
78 Ma helal e ku mirov di gava limêja înê de li ser înternetê karê kirîn û firotinê bike? 10.02.14 1.125
79 Ma rast e ku bêjeya “Amîn” ji Cihûyan derbasî çanda Misilmanan bûye? 11.02.14 1.430
80 Pereyê bi emanet dema telef bibe, dê kî wî pereyî bide? 13.02.14 1.479
81 Ma ji zirkur û zirkeçan re jî ji mîratê par heye? 13.02.14 1.530
82 Hukmê zêr û xişrên ku di dawet û nîkahê de tên diyarîkirin çi ye? 19.02.14 1.327
83 Ma divê meriv ji îfadeya “Telaq du car in”, çi fêhm bike? 19.02.14 1.400
84 Di dînê me de, cih û girîngiya bekaretê çi ye? 19.02.14 1.262
85 Kesê zewicandî dema pirsgirêkên wî yên cinsî hebin, gelo dikare bi yeka din re rabe û rûnê? 19.02.14 1.478
86 Da ku însan jê îstifade bikin, ma meriv dikare malê xwe têxe faîzê? 23.08.14 1.312
87 Dema banka krêdiyê dide, ma qey pereyan nafiroşe ango bazirganiyê nake? 23.08.14 1.307
88 Gelo caiz e ku meriv xeyrî menqûlên xwe bi kirê bide bankayan? 23.08.14 1.330
89 Heram çi ye û cureyên wê çi ne? 18.11.14 1.335
90 Tebyîna Pêxember ya Qur’anê ma ne ravekirina wê ye? 18.11.14 1.201
91 Ma sedeqeya fitrê divê ku ji cinsê xwarinan bê dayin? 03.12.14 1.072
92 Meriv dikare diyariyan bide yên xeyrimislim? 08.01.15 1.070
93 Hukmê lixwekirina çarşevê çi ye? 05.02.15 1.270
94 Pîrekeke misliman ma dikare werzişê bike? 06.03.15 1.389
95 Dagirtina diranan, ma dibe asteng bo rakirina xuslê? 29.03.15 1.058
96 Ma meriv niyeta hecê çawa tîne? 20.04.15 1.067
97 Ma delîla ferzbûna sekna li ‘Erefeyê çi ye? 11.05.15 1.174
98 Di rewşên ku em nikarin xwe bişûn de ma dibe em teyemum bigirin? 13.06.15 984
99 Pîraka ku dema cilê wê xelas bûbe û dîsa jî xwînê bibîne, dê çi bike? 02.07.15 967
100 Ma pîreka di xwînmehê de dikare bikeve mizgeftê? 25.08.15 1.043