Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Dema banka krêdiyê dide, ma qey pereyan nafiroşe ango bazirganiyê nake? 23.08.14 1.352
2 Gelo caiz e ku meriv xeyrî menqûlên xwe bi kirê bide bankayan? 23.08.14 1.367
3 Heram çi ye û cureyên wê çi ne? 18.11.14 1.357
4 Tebyîna Pêxember ya Qur’anê ma ne ravekirina wê ye? 18.11.14 1.232
5 Ma sedeqeya fitrê divê ku ji cinsê xwarinan bê dayin? 03.12.14 1.094
6 Meriv dikare diyariyan bide yên xeyrimislim? 08.01.15 1.103
7 Hukmê lixwekirina çarşevê çi ye? 05.02.15 1.307
8 Pîrekeke misliman ma dikare werzişê bike? 06.03.15 1.429
9 Dagirtina diranan, ma dibe asteng bo rakirina xuslê? 29.03.15 1.099
10 Ma meriv niyeta hecê çawa tîne? 20.04.15 1.099
11 Ma delîla ferzbûna sekna li ‘Erefeyê çi ye? 11.05.15 1.213
12 Di rewşên ku em nikarin xwe bişûn de ma dibe em teyemum bigirin? 13.06.15 1.026
13 Pîraka ku dema cilê wê xelas bûbe û dîsa jî xwînê bibîne, dê çi bike? 02.07.15 996
14 Ma pîreka di xwînmehê de dikare bikeve mizgeftê? 25.08.15 1.077
15 Ma hedîsa “Kesê nîşangêriyê hîn bibe û biterikîne, ne ji me ye” sehîh e? 29.09.15 1.149
16 Pîreka bi hemil gava porê xwe kur bike, ma zarokê/a wê dê temenkin be? 01.12.15 1.003
17 Hedîsa bihuşt di bin piyên dayikan de ye 20.01.16 1.146
18 Hukmê nîkaha dînî çi ye? 29.02.16 945
19 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 1.071
20 Ma Xwedê Teala li ku ye? 02.05.16 1.013
21 Niyet çi ye? 07.06.16 1.000
22 Ma li gorî Qur’anê, kesên ku bi hebûna Xwedê bawer nakin, kafir in? 18.07.16 970
23 Ma caiz e ku meriv nîkaha xwe bi dizî bibire? 09.08.16 1.004
24 Ma armanca bingehîn ya dîn, rewişt e? 26.09.16 1.061
25 Ma mêr dikare mudaxeleyî pereyê jina xwe bike? 26.10.16 768
26 Ma mirov dikare bibêje: Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankes… duayê min qebûl bike? 18.11.16 752
27 Ma di derbarê şevên qendîlê de ji îmamên mezheban tu fetwa hatine dayîn? 28.12.16 766
28 Ji bo jiyana dînî ma hewcedarî bi şevên qendîlê tuneye? 09.02.17 700
29 Madem piştî rabûna ji xewê jî tê kirin, ma em ê çima ji bo nimêja sibehê hişyar bibin? 08.03.17 743
30 Ma mirov dikare ava ku bi karebaya qaxaç hatiye germkirin desmêj bigre? 08.05.17 758
31 Rakirin an jî tedawiya diranan rojiyê betal dike? 16.06.17 682
32 Ma caiz e mirov ku ji qelsiyên sîstema iddiayê qezencê bi dest bixe? 07.08.17 639
33 Ma mijara zewacê di Qur’anê de çima digel dîlên cengê (cariyeyan) tê vegotin? 21.09.17 511
34 Ma mebest ji zahirî û batiniya Xwedê çi ye? 30.10.17 552
35 Çima mijarên di Qur’anê de di sûreyên cur bi cur de tên vegotin? 05.12.17 501
36 Ma lêkera şae û erade di Qur’anê de di wayeta “xwestin”ê de ye? 11.01.18 519
37 Ma merîşte jî mîna mirovan cengê dikin? 14.02.18 498
38 Mêr mir. Mîrata wî dê di navbera jin, du keç û zarokên kurê wî yê ku miriye de çawa bê parvekirin? 13.03.18 350
39 Jin mir. Hevserê wê, birayek û xwişkek wê heye. Mîrat dê çawa bê teqsîmkirin? 16.04.18 239
40 Ma ji zarokê ku ji malê veqete re ji mîrata bav par heye? 10.05.18 219
41 Ma nexweşên ku divê rojê sê caran derman bixwin dikarin rojiyê negrin? 29.05.18 285
42 Ma mafê dê-bav di pereyê di encama mirinê de derdikeve de heye? 03.07.18 178
43 Ma mirov dikare di nav xwe “altın günü” li dar bixe? 27.07.18 202
44 Ma Weqfa Suleymaniyeyê Selefî, Wehhabî yan Suleymancî ye? 17.09.18 121
45 Gelo bikaranîna bêjeya “afirandinê” durist e? 12.10.18 161
46 Dayika me Xedîce gava bi Pêxemberê me re zewicî, gelo xwedî zarok bû? 13.11.18 84
47 Ma lêdana amûrên muzîkê û guhdarkirina li muzîkê çawa helal e? 11.12.18 66
48 Hukmê mesihkirina paş stû çi ye? 17.01.14 1.457
49 Gelo bi desmêjekê, çend limêj tên kirin? 18.01.14 1.497
50 Meriv dikare têkilatiyên xwe ji eqrebayên xwe bibire? 19.01.14 1.453
51 Malê ku di destê me de ye, dema bihayê wê zêde bibe, ma divê em bi kîjan bihayî bifiroşin? 21.01.14 1.382
52 Hukmê malê ku bi rêya fermî nehatibe qeydkirin û bikir jî ew teslîm negirtibe, dê çawa be? 21.01.14 1.437
53 Gelo dermankirina bi rêya bioenerjiyê, mumkin e? 22.01.14 1.130
54 Mena bêjeya ‘idde çi ye? 24.01.14 1.344
55 Di kîjan halan de lazim e ku mêr, mehrê bide pîrekê? 24.01.14 1.450
56 Gunehê kesên sêhrê dikin û yên didin kirin çi ye? 03.02.14 1.417
57 Hukmê kirina limêja mirî piştî definkirinê li ser gorê çi ye? 03.02.14 1.463
58 Ma di umetên berê de jî destê dizan dihate jêkirin? 04.02.14 1.352
59 Gelo hemî nexweşiyên derûnî bi sedem cinan e? 06.02.14 1.488
60 Ma di dînê me de, munasebeta bi pîrekê re ji paş ve teqez hatiye heramkirin? 06.02.14 1.124
61 Li gorî mezheban ji bo limêja înê herî kêm divê çend kes hebin? 10.02.14 1.233
62 Ma helal e ku mirov di gava limêja înê de li ser înternetê karê kirîn û firotinê bike? 10.02.14 1.156
63 Ma rast e ku bêjeya “Amîn” ji Cihûyan derbasî çanda Misilmanan bûye? 11.02.14 1.468
64 Pereyê bi emanet dema telef bibe, dê kî wî pereyî bide? 13.02.14 1.516
65 Ma ji zirkur û zirkeçan re jî ji mîratê par heye? 13.02.14 1.562
66 Hukmê zêr û xişrên ku di dawet û nîkahê de tên diyarîkirin çi ye? 19.02.14 1.360
67 Ma divê meriv ji îfadeya “Telaq du car in”, çi fêhm bike? 19.02.14 1.442
68 Di dînê me de, cih û girîngiya bekaretê çi ye? 19.02.14 1.299
69 Kesê zewicandî dema pirsgirêkên wî yên cinsî hebin, gelo dikare bi yeka din re rabe û rûnê? 19.02.14 1.510
70 Da ku însan jê îstifade bikin, ma meriv dikare malê xwe têxe faîzê? 23.08.14 1.349
71 Kesê mecbûrî faîzê dibe, gelo di guneh de dibe mîna yê ku faîzê dixwe? 23.08.14 1.370
72 Teqawidiya ferdî çi ye? 23.08.14 1.354
73 Ma têgehên mîna wacib, mekrûh, musteheb çawa pêk hatine? 18.11.14 1.092
74 Eger her kes bikaribe xwe bigihîne hikmetê, wê demê ma çi hewcedarî bi pêxemberan dimîne? 18.11.14 1.125
75 Ma fitre bi rêya wekaletê tê dayin? 15.12.14 1.040
76 Ma meriv dikare beşdarî merasîma cenazeyê kesên xeyrimislim bibe? 12.01.15 1.038
77 Bêjeya “celabîb”ê, ma bi mena çarşevê ye? 06.02.15 1.279
78 Ma durist e ku meriv di saloneke ku mêr û jin tevlîhev in werzişê bike? 07.03.15 1.260
79 Pîrek dikarin servekirî tizbiyê bikişînin? 31.03.15 1.270
80 Kesê ku niyeta hecê kiribe, lê derfeta çûyinê nedîtibe? 20.04.15 1.054
81 Pîreka ku di heyza de be, gelo dikare Ke‘beyê tewaf bike? 19.05.15 1.094
82 Di xuslê de ma divê ku pîrek guliyên xwe vekin? 14.06.15 1.078
83 Gelo ji mêr û jinê divê kîjan berê xusla xwe rake? 02.07.15 1.051
84 Ma nîkaha pîreka di kirasa de tê birîn? 26.08.15 1.109
85 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 1.217
86 Ma çilê zarokan heye? 02.12.15 1.051
87 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 1.111
88 Gelo şertên pêwîst bo nîkaha dînî, çi ne? 01.03.16 1.038
89 Ma hedîsa di heqê girtina faîzê li darulherbê sehîh e? 01.04.16 1.079
90 Di nîkaha batil de ma divê ku meriv mehrê bide? 03.05.16 933
91 Niyeta rojiya remezanê kengî û çawa tê anîn? 08.06.16 933
92 Ma şeytan bêaqil e ku li ber Xwedê rabû? 19.07.16 971
93 Ma meaşê ku karmend ji dewletê digirin helal e? 12.08.16 917
94 Ziyareta qebran divê çawa be? 27.09.16 883
95 Ma pîrek dikare li gorî dilê xwe di malê xwe de teseruf bike? 27.10.16 710
96 Ma çiqas rast e ku mirov ji miriyan alîkariyê bixwaze? 21.11.16 814
97 Ma mirov dikare tesbît bike ka leyletul-qedr di kîjan şevê de ye? 29.12.16 910
98 Ma bûyera mîracê di Qur’anê de dibore? Rastiya vê yekê çi ye? 10.02.17 988
99 Derfeta ku ez li kargehê nimêj bikim tuneye ma divê ez çi bikim? 09.03.17 714
100 Rewşa misilmanê ku mafê yekî xeyrimuslim xwaribe dê çawa be? 09.05.17 626