Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Desmêja kesê ku îdrara wî di torbeyekî de tê komkirin, kengî dişikê? 18.01.14 1.412
2 Gelo dîk û mirîşk dibin qurban? 19.01.14 1.132
3 Hukmê ku meriv ji yekî pere bistîne û bi zêdetirî lê vegerîne çi ye? 21.01.14 1.198
4 Firotina fêkiyên daran beriya ku kulîlkên xwe vekin 21.01.14 1.254
5 Hukmê kirîna malên qaçax çi ye? 21.01.14 1.270
6 Ma kirîna hiseyan ji Borsayê durist e yan na? 23.01.14 1.355
7 Mêr û jina ku dev ji hev berdin, dê parvekirina mal di navbera wan de çawa bê kirin? 24.01.14 1.175
8 Berdaneke rast û durist divê ku çawa be? 24.01.14 1.163
9 Ma nimêjkirina li ser mirî û definkirin ji kengî ve heye? 03.02.14 1.147
10 Ma rast e ku ehkamên Qur’anê dîrokî ne? 04.02.14 1.294
11 Hukmê daxistina materyalan –bê destûr- ji înternetê çi ye? 04.02.14 1.286
12 Hukmê masturbasyonê çi ye? 06.02.14 1.139
13 Di şevên qendîlê de ma caiz e ku mirov biçe nivîna pîreka xwe? 06.02.14 1.116
14 Ji ber qelebalixiya kar, ma dibe ez neçim limêja înê? 10.02.14 1.106
15 Hûn dikarin di derbarê îstixarê de min agahdar bikin? 11.02.14 1.296
16 Beriya mirov biçe nivîna jina xwe, tu duayekî ku hatibe tewsiyekirin heye? 11.02.14 2.171
17 Seqetên ku nikarin tu karî bikin, gelo dikarin pereyê xwe di faîzê de razênin? 13.02.14 1.044
18 Meriv dikare bi yeka ji xwe mezintir re bizewice? 19.02.14 1.223
19 Ma zewaca bi yeka qereçî re durist e? 19.02.14 1.219
20 Gelo xwişk û biratiya bi rêya xwînê jî heye? 19.02.14 1.299
21 Ma meriv serî li “tüp bebekê” bide yan jî bi qedera razî bibe û sebir bike? 19.02.14 1.287
22 Ma mêr û jin dikarin li derve bi destê hev bigirin û bimeşin? 19.02.14 1.945
23 Ma seqetên ku nikarin tu karî bikin, dikarin pereyê xwe di faîzê de bixebitînin? 23.08.14 1.331
24 Meriv li ser înternetê zêr bikire û bifiroşe, caiz e yan na? 23.08.14 1.169
25 Gelo di navbera Mislimanên cîhanê yekîtiyek di fetwadayinê de heye? 29.08.14 1.158
26 Ma di Îslamê de borîna demê heye? Eger hebe jî dema wê çiqas e? 18.11.14 992
27 Ma rêwî û nexweşên ku nikarin rojiyê bigirin jî dê fitrên xwe bidin? 22.11.14 1.031
28 Ma kuştina dujminên dînê Îslamê caiz e? 25.12.14 899
29 Ji bo xizmetên dînî meriv dikare ji xeyrimusliman alîkariyan kom bike? 24.01.15 1.022
30 Di hevdîtina bi merivên xwe yên nêz re divê meriv bala xwe bide çi? 19.02.15 1.142
31 Ma bûk dikare li cem xezûrê xwe servekirî bimîne? 19.03.15 1.064
32 Ma durist e ku pîrek biçin hemama jinan? 09.04.15 1.133
33 Piştî tedawiya bo çêbûna zarokan ma divê ku pîrek xusla xwe rakin? 30.04.15 897
34 Pîreka ku li cem doktorê zilam muayene bibe, ma lazim e ku xusla xwe rake? 29.05.15 1.057
35 Ma pîrekek di hefteyekê de dibe ku du caran têkeve cilan? 22.06.15 1.004
36 Ma hurmeta ku ji bo ava zemzemê tê nîşandan di cihê xwe de ye? 11.07.15 895
37 Ma însanan bi kîjan mebestan hedîs lêanîne? 07.09.15 912
38 Wesiyeta Şêx Ehmed, ma rast e yan jî xurafe ye? 21.10.15 1.033
39 Xidirellez çi ye? Ma tu girîngiyeke wê di dînê me de heye? 22.12.15 920
40 Ma rast e ku di her sed salî de mucedidek tê? 12.02.16 946
41 Ma gotina “Em ji cîhada biçûk hatin bal ya mezin” hedîs e? 14.03.16 978
42 Ma hedîsa “Kesê suneta min îhya bike, xêra sed şehîdî jê re heye” sehîh e? 14.04.16 869
43 Ma di dema Pêxemberê me de, nîkaha dînî tune bû? 24.05.16 856
44 Gelo rojî heta şevê an jî heta êvarê tê girtin? 21.06.16 814
45 Ma Xwedê Teala jirêderketina însanan dixwaze? 28.07.16 816
46 Ma xwarina goştê heywanên ku Cihû û Fileh serjê dikin, helal e? 03.09.16 639
47 Piştî birîna mahrê, ma şert e ku bûk û zava bi hev şa bibin? 12.10.16 698
48 Ma di marê de şahidiya Xwedê bi tenê ne kafî ye? 08.11.16 731
49 Ma mirov dikare di roja cejnê de biçe ziyareta goristanê? 02.12.16 661
50 Girtina rojiyê di sê mehan de 17.01.17 669
51 Ma mirov dikare di şeva mîracê de beşdarî şahiya nîşaniyê bibe? 22.02.17 620
52 Ma fermana bi kirina ‘îbadetê, qezakirina wê jî di xwe de nahewîne? 27.03.17 617
53 Erbabê pîşeyên giran dê çawa rojiyê bigrin? 29.05.17 519
54 Gelo di Îslamê de kole û cêrîtî heye? 24.07.17 402
55 Ma divê ku ji sê parên qurbanê du par werin belavkirin? 24.08.17 446
56 Ma Xwedê Teala hin Cihû mirandine û piştre vejandine? 11.10.17 412
57 Gelo Qur’an di kîjan mijaran de agahiyên ronker dide me? 17.11.17 310
58 Ma Qur’an kitêbeke ku bi tenê xitab/bang li mêran dike? 21.12.17 324
59 Ma rihstên, Ezraîl e? 02.02.18 322
60 Peyrewê kîjan mezhebî dê bikevin bihuştê? 28.02.18 194
61 Ma birayên mezin dikarin di mîratê de doza heqekî zêdetir bikin? 26.03.18 177
62 Zilam mir. Sê kur, çar keç li pey xwe hiştin. Mîrata wî çawa tê teqsîmkirin? 27.04.18 108
63 Ma mirov dikare temamê rojiya xwe di xew de derbas bike? 18.05.18 113
64 Ma di Remezanê de nêçîr qedexe ye? 08.06.18 69
65 Di mijara mîratê de mirov dikare ferqê têxe navbera zarokên xwe? 13.07.18 28
66 Ma pîreka li derve ser vekirî be, limêja wê qebûl dibe? 18.01.14 1.316
67 Ma nezra ku ji cureyê wê îbadet tune be, dibe nezir? 19.01.14 1.133
68 Gelo durist e ku di navbera bihayê bi deyn û pêşin de, ferq hebe? 21.01.14 1.262
69 Hukmê bazirganiya li pêşiya mizgeftan çi ye? 21.01.14 1.303
70 Ma kirîna tiştekî bi rêya muzayedê durist e? 21.01.14 1.246
71 Ma di kirîn û firotina ji borsa emtiayê de tu mehzûrek heye? 23.01.14 1.232
72 Gelo pîrek, bi gotina mêrê wê “min tu berdayî”, tê berdan na na? 24.01.14 1.251
73 Hukmê berdana formalite çi ye? 24.01.14 1.253
74 Gelo kurê bavê me Adem, çima definkirina termê birayê xwe ji qijakê hîn bûye? 03.02.14 1.336
75 Di dema me de cezayê zinayê, dê çawa bê tetbîqkirin? 04.02.14 1.355
76 Ma Îslam dînê şer e yan jî dînê aştiyê ye? 06.02.14 1.469
77 Gelo masturbasyon heram e yan mekrûh e? 06.02.14 1.061
78 Cezayê munasebeta cinsî di rojên qedexekirî de çi ye? 06.02.14 1.083
79 Kesê ku limêja înê nekiribe, ma ew ê limêja nîvro digel sunetên wê bike? 10.02.14 1.124
80 Ma meriv dikare bibêje: “Ya Rebbî! Tu bi xatirê filankesê… ” duayê min qebûl bikî? 11.02.14 1.396
81 Di duayên xwe de em jî mîna Pêxember dikarin daxwaziya “refîqî e‘la” bikin? 11.02.14 2.258
82 Gelo Îslam li mijara hevzayendiyê çawa dinihêre? 13.02.14 1.013
83 Têkiliya bi nîşaniya meriv re divê çawa be? 19.02.14 1.296
84 Yekî/a Sunî dikare bi yeka/î ‘Elewî re bizewice? 19.02.14 1.223
85 Keçika ku ji diya min şîr vexwaribe, ma dibe xwişka min jî? 19.02.14 1.531
86 Ma caiz e ku pîrekeke xerîb zaroka meriv di malzaroka xwe de mezin bike? 19.02.14 1.280
87 Pîrek kengî dikare xebera hemilbûna xwe ji dost û hevalan re bibêje? 19.02.14 2.369
88 Gelo li daru’l-herbê faîz, caiz e? 23.08.14 1.226
89 Di dayina deyn de meriv karê bike gelo caiz e yan jî dibe faîz? 23.08.14 1.238
90 Em êdî zinanin em ê bi kîjan fetwayê emel bikin. Divê em çi bikin? 29.08.14 1.303
91 Ma hemî helwestên Pêxemberê me ji me re sunet in? 18.11.14 1.040
92 Gelo ez dikarim fitra xwe bidim xwişka xwe? 02.12.14 901
93 Meriv dikare bi Fileh û Cihûyan re hevkariyê bike? 29.12.14 942
94 Ji bo tayînkirina cinsiyetê ma mirov dikare di genan de mudaxele bike? 28.01.15 992
95 Ma di Îslamê de “mezinbûna mîna xwişk û birayan” heye? 21.02.15 1.182
96 Meriv çawa xuslê ji ser xwe radike? 24.03.15 1.101
97 Ma xusul kengî li ser meriv ferz dibe? 09.04.15 962
98 Meriv bi qesabî here hecê? 02.05.15 1.031
99 Îbadeta hecê ma dibe sedemê biderengxistina zewacê? 29.05.15 984
100 Gelo hukmê kirina 40 wext limêj li Mescida Nebî çi ye? 23.06.15 1.036