Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma hedîsa kesê boraqê serjê neke bila nêzî mizgefta me nebe, sehîh e? 02.08.18 330
2 Ma mirov dikare bi gerdaniya ku navê “Xwedê” li ser nivîsandiye biçe daşirê? 25.09.18 239
3 Ma cejna Remezan û Qurbanê çend roj in? 19.10.18 204
4 Gava bijîka jin hebe, ma mirov dikare yê mêr tercîh bike? 22.11.18 200
5 Ma hilkirina milan di nimêjê de mekrûh e? 27.12.18 336
6 Ma mirov dikare bi pêlavê nimêj bike? 06.02.19 200
7 Ma di nimêjê de ken, hem nimêj hem jî destmêjê betal dike? 04.04.19 163
8 Ma jina ducanî û ya şîr dide zarokê dê rojiyê bigrin? 08.05.19 179
9 Saziyên xêrê dikarin goştê qurbana ku ji wan re hatiye dayin, bifiroşin? 26.07.19 110
10 Nimêja eşayê heta kengî tê kirin? 06.09.19 60
11 Ma roja axretê û roja qiyametê heman tişt in, an du rojên ji hev cuda ne? 15.10.19 81
12 Ma Îslama, mutedil? Yan ya tundraw? 27.11.19 39
13 Ma di desmêjê de muwalat ango şûştina endamên desmêjê li pey hev, ferz e? 17.01.14 1.656
14 Kesê ne balix, ma divê ku nezra xwe bîne cih? 19.01.14 1.412
15 Hukmê xeberdana pîrekê bi tiyê xwe re çi ye? 19.01.14 1.803
16 Gelo kirîna malê hicizkirî, caiz e? 21.01.14 1.520
17 Hukmê “Yekî ku wesayitek modela wê 2009 ji meriv bistîne, bi şertê ku di sala pêş de yeka modela 2011 be, ji meriv re bikire”, çi ye? 21.01.14 1.479
18 Ma meriv dikare ji deynan karê bi dest bixe yan dibe faîz? 22.01.14 3.069
19 Piştî berdana pîrekê dema meriv li jina xwe vegere, ma divê ku nîkaheke nû were birîn? 24.01.14 1.514
20 Ma pîrek dikare doza berdanê li zilamê ku li mala xwe ne miqate ye û erka xwe ya mêrantiyê neyîne cih, bike? 24.01.14 1.515
21 Hukmê vekirina fala stêrkê çi ye? 03.02.14 1.670
22 Hukmê beşdarbûna merasîma cenazeyê kesên xeyrimislim çi ye? 03.02.14 1.752
23 Ma di Îslamê de tu ceza ji bo heqaretê heye? 04.02.14 1.657
24 Ji bo xweparastina ji cinan, ma gotina bêjeya “destûr” şert e? 06.02.14 1.721
25 Gelo durist e ku pîrekeke biyanî, zaroka meriv di malzaroka xwe de hilgire? 06.02.14 1.388
26 Gelo di kîjan şert û mercan de limêja înê tê terkkirin? 10.02.14 1.287
27 Dagirtin an jî qilifkirina diranan, ma dibe asteng ji bo rabûna xuslê? 10.02.14 1.410
28 Mena duayê “la hewle wela qûwwete îlla billahîl aliyyîl ezîm” çi ye? 11.02.14 2.724
29 Seqetên ku beşdarî limêja înê dibin gelo ferza wê ji stûyê wan derdikeve yan an? 13.02.14 1.362
30 Ma meriv dikare keça xwe bide yekî ku limêj nake? 19.02.14 1.548
31 Ma zewaca bi yeka/î ku zina kiribe û piştre poşman bûbe re durist e? 19.02.14 1.557
32 Hukmê kirina du rek’et limêj di şeva gerdekê de çi ye? 19.02.14 1.559
33 Ji aliyê dînê ve mafê mêr heye ku doza zarokan li jina xwe bike? 19.02.14 1.605
34 Rast e ku pîrek ne mecbûr in şîr bidin zarokên xwe? 19.02.14 1.757
35 Zemên memûran ên ku dereng tên razandin, gelo dibe faîz? 23.08.14 1.598
36 Ma caiz e ku meriv krêdiya fêrbûnê bistîne? 23.08.14 1.521
37 Hin însan Îslamê li gorî roja me dinirxînin. Di vê mijarê de hûn nabêjin çi? 29.08.14 1.552
38 Tiştên ehliyeta meriv ya edayê ji holê radikin çi ne? 18.11.14 1.247
39 Ma Henefiyan, dema seferê/rêwîtiyê bi qiyaseke çawa diyar kirine? 18.11.14 1.300
40 Meriv dikare ji xeyrimislimê ku ji mirovahiyê re tiştên bi fêde kiribeye re rehmê bixwaze? 21.12.14 1.269
41 Kesên xeyrimislim, çima nikarin têkevin Mekkeyê? 20.01.15 1.355
42 Derbarê dersên avjenî û werzîşê li dibistanên Elmanyayê 14.02.15 1.645
43 Mijara xwegirtinê gelo çima di nav şertên Îslamê û 32 ferzan de nehatiye diyarkirin? 14.03.15 1.666
44 Ma rast e ku diya me Reyhane serê xwe negirtiye? 03.04.15 1.533
45 Di edakirina hecê de meriv neçe Cebelu’r-Rehme û çiyayê Hîrayê? 25.04.15 1.226
46 Qurbanên ku li hecê tên serjêkirin, ma tên îsrafkirin? 24.05.15 1.353
47 Ma ramûsan xuslê lazim dike? 17.06.15 1.188
48 Ji ber tedawiya spîralê xwîna ku berî dema adetê tê, ma dibe asteng bo limêjê? 05.07.15 1.159
49 Pîreka di heyza de ma dikare biçe serdana goran? 01.09.15 1.147
50 Ma stewrkirina heywanên kedî durist e? 16.10.15 1.266
51 Ma rast e ku pir bûyerên girîng di roja aşûrê de qewimîne? 15.12.15 1.128
52 Ma di derbarê hezkirina ji Pêxember tu hedîsek heye? 08.02.16 1.148
53 Ma gotina “Limêj, mîraca kesê bawermend e” hedîs e? 08.03.16 1.184
54 Gotina “Li ser miriyên xwe sûreyê Yasînê bixwînin.”, ma hedîsa Pêxember e? 07.04.16 1.243
55 Ma “Rebb/Perwerdigar”, di nav Esmayê Husna de cih nagire? 16.05.16 1.193
56 Hûn dikarin di heqê çaxa balixbûnê de agahiyê bidin? 14.06.16 1.193
57 Gelo firqeya naciye/xelasbûyî kîjan e? 22.07.16 1.023
58 Em hîn bûn ku nîkaha bi dizî betal e. Baş e, wê gavê divê em çi bikin? 17.08.16 1.173
59 Ma kontrola nîkahê bi tenê ji bo pîrekan e? 06.10.16 900
60 Di meseleya nîkahê de em ê ji gotina kê bawer bikin? 01.11.16 1.013
61 Eger mirî me nabihîsin, wê gavê ma çima em silavê li wan dikin? 24.11.16 823
62 Hukmê ku mirov ji mecbûrî bi destê pîrekê bigire çi ye? 09.01.17 844
63 Ma mîrac bi bedenê an jî bi ruh pêk hatiye? 16.02.17 877
64 Zarokê ku piştî kirina nimêjê razê û îhtilam bibe ma divê wê nimêjê dîsa bike? 16.03.17 919
65 Piştî berdanê mirov kengî dikare bizewice? 23.05.17 849
66 Ma daliqandin an jî hilandina wêneyê kesê mirî guneh e? 18.07.17 697
67 Eger îkramiye rastî bilêta piyangoyê ya promosyonê were dê rewş çawa be? 14.08.17 809
68 Xwendina Qur’anê û girtina serî? 04.10.17 704
69 Ji bo têgehên Qur’anê hûn tewsiyeya kîjan berheman dikin? 07.11.17 659
70 Ma Hamanê ku navê wî di Qur’anê derbas û Hamanê di Tewratê de heman kes in? 12.12.17 659
71 Ma divê em bêjeya “zenîm”ê ya di Qur’anê de çawa fêhm bikin? 19.01.18 671
72 Ma pêgiriya mezheban pêdiviyeke olî ye? 21.02.18 532
73 Ma mirov dikare zêde mal ji zarokê astengdar re bihêle? 20.03.18 530
74 Ma mîrata kesê ku zarokên wî tunene ji kê re dikeve? 20.04.18 445
75 Ma mirov dikare di rojiyê de serê xwe bîşû? 16.05.18 450
76 Pîreka ku nikare rojiyê bigre ma caiz e ku li kargehê xwarinê bixwe? 04.06.18 425
77 Zilam mir. Hevser, du law û keçek li pey xwe hiştin. Mîrat dê çawa bê dabeşkirin? 09.07.18 322
78 Ma mirov dikare piştre yekî bike şirîkê boraqê? 03.08.18 357
79 Ma dîn û dilê mirov xerab dibe? 26.09.18 300
80 Ma xeberdana li pişt yekî bêyî diyarkirina nav, dibe xîbet? 22.10.18 289
81 Ma gotina “hemd ji Xwedayê me re” rast e? 23.11.18 220
82 Ma jin dikarin bêyî lixwekirina goreyan nimêj bikin? 28.12.18 260
83 Ma mirov dikare bi kincên bi resm nimêj bike? 18.02.19 231
84 Gava ferzeke destmêjê kêm be, nimêj qebûl dibe an na? 05.04.19 198
85 Ma cûtina benîşt rojiyê dişkîne? 13.05.19 184
86 Heywanên bi dermanan dirêjbûna qiloçên wan hatine astengkirin, dibin qurban? 29.07.19 91
87 Ma nimêja eşayê heta kengî tê kirin? 10.09.19 68
88 Ma rast e ku kesê di sê mehan de bimre nayê pirsyarkirin? 16.10.19 47
89 Ma bêjeya “helakbûnê” ji bo mirina pêxemberan tê bikaranîn? 28.11.19 42
90 Bikaranîna xufikan, ma dibe sebebê kêmbûna xêra desmêjê? 18.01.14 1.637
91 Ma mirov dikare ji nezra xwe bixwe? 19.01.14 1.479
92 Ma mêr dikare nehêle ku jina wî biçe serdana dê-bavê xwe? 19.01.14 1.888
93 Hukmê kirîn û firotina pisîk û kûçikan çi ye? 21.01.14 1.517
94 Kirîna xaniyan ji TOKİyê gelo caiz e yan na? 21.01.14 1.541
95 Kesê bi deyndarî bimire, ma lazim e ku lêzimên wî, deynê wî bidin? 22.01.14 2.725
96 Ma rast e ku pîreka mêrê wê miriye, heta ‘ideyê wê neqede nikare ji mala xwe derkeve? 24.01.14 1.635
97 Di meseleya îftidayê de, gelo çima pîrek divê ku mehrê li mêrê xwe vegerîne? 24.01.14 1.428
98 Wefq çi ye? 03.02.14 1.749
99 Ma xêra sûreyê Yasîn û hwd. digihêje ber destê miriyan? 03.02.14 1.747
100 Ma meriv ji xerabî û şaşiyên dê-bavê xwe mesûl e? 04.02.14 1.964