Hûn dikarin di derbarê Cewşenê de agahiyan bidin?
Fetwayen Kurdi > Dua > Fetwayên Nivîskî Tarih: 11 Şubat 2014

Pirs: Hukmê lixwekirina cewşen, berbejin an jî tiştên mîna wan, di Îslamê de çi ye?

Bersiv: Cewşen, bêjeyeke ji zimanê Farisî tê û di ferhengê de bi mena “zirx” û “cilên cengê” ye. wekî têgehekê -di çavkaniyên Şî‘a de-, navekî hevpar e ji bo metnê du duayên jihev cuda ku bi Cewşenî Kebîr (Cewşena mezin) û Cewşenî Sexîr (Cewşena biçûk) tên naskirin û bi rêya ehlibeyt bi bal Pêxember (s.a.w) ve, tê spartin.[1]

Cewşen di esasê xwe de ne di çavkaniyên Ehlisunet de, belbî di yên Şî‘a de tê dîtin. Ev duayê tê angaştkirin ku ji Pêxemberê me (s.a.w) hatiye riwayetkirin, di tu pirtûkên hedîsê de derbas nabe. Riwayetên ku dibêjin Pêxemberê me, ew xistiye stûyê xwe yan jî bi stûyê sehabiyan ve daye daliqandin, yek ji wan jî ne rast e.

 “Qismek ji Cewşenî Kebîr di nesan de derbas dibe, ji aliyê mena û naverokê ve ji metnekî ku ji hin bêje û hevokên ku meriv bi wan bi bal Xwedê Teala ve dua û munacatê dike pêk tê û tê dîtin ku duakirina bi metnên wisa ji aliyê jiyana olî ve, heq dike ku meriv wan tewsiye bike û di spartina wan bi bal Xwedê Teala ve, tu mehzûrek tune ye. Lê belê, ya ku bi navê Cewşenî Kebîr tê zanîn û ji Mûsa el-Kazim bi jor de bi rêya Îmaman bi bal Pêxember ve tê spartin û mîna hedîsê tê riwayetkirin ya nêzî paz deh rûpelan e, rastiya wê ne pêkan e. Lewra ev metnê han, ne mîna bûyereke, hikayeke ku tê zanîn an jî bûyereke dîrokî ku tê vegotin, ne mîna metnên ku di zihna însên de bi hêsanî tên girtin, bi awayekî cuda her bêje û hevokên vê bi diqeteke mezin bên jiberkirin û dubarekirin, girtina ji Pêxember û riwayetkirina wan, meriv dikare bibêje ku ne pêkan e. Ji ber ku ev dua di kuliyatên hedîsê yên Ehlisunet de nabore, di heman demê de tunebûna wê di kutubê erbe‘e çavkaniyên sereke yên Şî‘a de û sirf hebûna wê di hin kulliyatên dua yên asta duyem de piştgiriyê dide vê nerînê.”[2]

Dua, ne ji bo ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî ji bo ku meriv pê li ber Xwedê bigere û lava bike tê hînkirin û nivîsandin. Di hundirê Cewşenê de zikir û duayên xweş hene. Lê belê, baweriya bi xurafeyan û ji bo hêviya tiştên tu esil û fesil ji wan re tune ne, meriv wan bixwîne û bi xwe re bigerîne, ne caiz e.

Di dua de tiştê bingehîn, ne ku meriv wê têxe stûyê xwe, belbî divê ku meriv bi awayekî xalis li ber Xwedê Teala bigere. Pêxemberê me jî (s.a.w) wiha kiriye. hedîsên têkildar wiha ne:

Li gorî ji Ebû Seîd (x.j.q) hatiye ragihandin, wî wiha gotiye:

“Qasidê Xwedê (s.a.w) ji bo parastina ji nezerê û xerabiya cinan, xwe dispart Xwedê û dua dixwendin. Dema sûreyên Feleq û Nas ên bi navê sûreyên muewwîzeteyn, daketin, dev ji duayên berê berda û dest bi xwendina van herdu sûreyan kir.”[3]

Hezretî Eyşe (x.j.q) vedibêje:

“Pêxember (s.a.w) her şev dema dikete nav nivînên xwe, pir dikir destên xwe (sûreyên) Feleq, Nas û Qulhûwellah  (Îxlas) dixwendin, destên xwe di rû û laşê xwe dida û vî tiştê han sê caran dubare dikir. Dema ku nexweş biketa jî fermana kirina heman tiştan ji min dikir.”[4]



[1] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), Stenbol 1993, VII, 462.

[2] Mehmet Toprak, “Cevşen”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA), VII, 463.

[3] Tirmizi, Tib, 16; Îbn Mace, Tib, 33.

[4] Buxarî, Fedailu’l-Qur’an, 14, Tib, 39, De‘awat, 12; Muslim, Selam, 50; Tirmizî, De‘awat, 21; Ebû Dawûd, Tib, 19.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Gelo tu hewcedarî bi ezana ku beriya xutba înê tê xwendin heye? 10.02.14 1.130
2 Ma pîrek roja înê, limêja xwe ya nîvro kengî dikarin bikin? 10.02.14 1.082
3 Hukmê duakirina bi hev re di Îslamê de çi ye? 11.02.14 2.021
4 Ma di Qur’anê di derbarê çêbûna bi qusûr de, tu agahî hene? 13.02.14 1.026
5 Ma zewac di Îslamê de ferz e? 19.02.14 1.282
6 Gelo mexduriyeta pîreka ku ne bi rêya resmî tê berdan, dê çawa were telafîkirin? 19.02.14 1.268
7 Di kîjan rewşan de divê meriv nîkaha xwe nû bike? 19.02.14 1.228
8 Gelo mafê berdana pîreka şeva gerdekê kifş bibe ku ne bakir e, heye? 19.02.14 1.231
9 Jina ku peywirên xwe yên jinantiyê nayîne cih, ma mêrê wê dikare pê re îxanetê bike? 19.02.14 1.292
10 Meriv dikare deynê bavê xwe yê krêdiyê bi kara ji faîzê bide? 23.08.14 1.113
11 Kesê mecbûrî faîzê dibe, gelo di guneh de dibe mîna yê ku faîzê dixwe? 23.08.14 1.150
12 Teqawidiya ferdî çi ye? 23.08.14 1.167
13 Ma têgehên mîna wacib, mekrûh, musteheb çawa pêk hatine? 18.11.14 905
14 Eger her kes bikaribe xwe bigihîne hikmetê, wê demê ma çi hewcedarî bi pêxemberan dimîne? 18.11.14 945
15 Ma fitre bi rêya wekaletê tê dayin? 15.12.14 854
16 Ma meriv dikare beşdarî merasîma cenazeyê kesên xeyrimislim bibe? 12.01.15 878
17 Bêjeya “celabîb”ê, ma bi mena çarşevê ye? 06.02.15 1.066
18 Ma durist e ku meriv di saloneke ku mêr û jin tevlîhev in werzişê bike? 07.03.15 1.065
19 Pîrek dikarin servekirî tizbiyê bikişînin? 31.03.15 1.067
20 Kesê ku niyeta hecê kiribe, lê derfeta çûyinê nedîtibe? 20.04.15 902
21 Pîreka ku di heyza de be, gelo dikare Ke‘beyê tewaf bike? 19.05.15 913
22 Di xuslê de ma divê ku pîrek guliyên xwe vekin? 14.06.15 885
23 Gelo ji mêr û jinê divê kîjan berê xusla xwe rake? 02.07.15 887
24 Ma nîkaha pîreka di kirasa de tê birîn? 26.08.15 911
25 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 1.027
26 Ma çilê zarokan heye? 02.12.15 846
27 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 879
28 Gelo şertên pêwîst bo nîkaha dînî, çi ne? 01.03.16 857
29 Ma hedîsa di heqê girtina faîzê li darulherbê sehîh e? 01.04.16 852
30 Di nîkaha batil de ma divê ku meriv mehrê bide? 03.05.16 745
31 Niyeta rojiya remezanê kengî û çawa tê anîn? 08.06.16 736
32 Ma şeytan bêaqil e ku li ber Xwedê rabû? 19.07.16 772
33 Ma meaşê ku karmend ji dewletê digirin helal e? 12.08.16 731
34 Ziyareta qebran divê çawa be? 27.09.16 718
35 Ma pîrek dikare li gorî dilê xwe di malê xwe de teseruf bike? 27.10.16 528
36 Ma çiqas rast e ku mirov ji miriyan alîkariyê bixwaze? 21.11.16 592
37 Ma mirov dikare tesbît bike ka leyletul-qedr di kîjan şevê de ye? 29.12.16 715
38 Ma bûyera mîracê di Qur’anê de dibore? Rastiya vê yekê çi ye? 10.02.17 699
39 Derfeta ku ez li kargehê nimêj bikim tuneye ma divê ez çi bikim? 09.03.17 505
40 Rewşa misilmanê ku mafê yekî xeyrimuslim xwaribe dê çawa be? 09.05.17 426
41 Tedawiya lavman rojiyê betal dike? 19.06.17 444
42 Ma rojname dikare xwendevanên xwe bi rêya kuponan bibe ‘umreyê? 09.08.17 372
43 Ayeta “Ji tiştên ku dema werin aşkerekirin dê we xemgîn bikin, pirs mekin” divê çawa were fêhmkirin? 26.09.17 344
44 Ji bo dersên Qur’anê yên li dibistanê ma divê ku mirov bi desmêj be? 31.10.17 314
45 Gelo bêjeya “kitab” a ku di Qur’anê de derbas dibe bi çi wateyê ye? 06.12.17 237
46 Ma Xwedê Teala berê erd an jî asîman afirandiye? 15.01.18 247
47 Yekî Henefî dikare li pey yekî Şafi‘î nimêj bike? 16.02.18 231
48 Mêr mir. Mîrata wî dê di navbera dayik, kurek û sê keçên wî de çawa bê parvekirin? 14.03.18 124
49 Ma di mîratê de her dem para mêran ji ya jinan pirtir e? 17.04.18 46
50 Mêr mir. Hevser, kurek û sê keç man. Mîrat dê çawa were teqsîmkirin? 14.05.18 20
51 Ma di desmêjê de şûştina hundirê çavan jî ferz e? 17.01.14 1.391
52 Ava spî ya ku ji pîrekan tê, gelo desmêjê dişikîne yan na? 18.01.14 1.343
53 Di rojên cejnê de ma divê meriv biçe serdana kê? 19.01.14 1.119
54 Firotina malekî bi bihayê nû durist e yan na? 21.01.14 1.188
55 Kirîn û firotina di dema limêja înê de, li ser înternetê gelo helal e yan na? 21.01.14 1.148
56 Ma bikaranîna kevirên bi şîfa, guneh e? 22.01.14 920
57 Pîreka ku hatiye berdan, kengî dikare bi yekî din re bizewice? 24.01.14 1.135
58 Ma li gorî Qur’anê, berdana bi şert durist e yan na? 24.01.14 1.084
59 Ma ji bo betalkirina sêhrê divê meriv çi bike? 03.02.14 1.280
60 Ma pîrek jî dikarin beşdarî limêja cenaze bibin? 03.02.14 1.168
61 Ma Pêxember (s.a.w) destê kesê diz jêkiriye? 04.02.14 1.356
62 Gelo zanyar çima hebûna cinan qebûl nakin? 06.02.14 1.167
63 Hukmê girêdana lûleyên malzarokê çi ye? 06.02.14 1.026
64 Ma limêja înê çend qam e? 10.02.14 1.131
65 Ma qilifkirin an jî dagirtina diranê ku naêşê, caiz e? 10.02.14 990
66 Gelo durist e ku meriv dua ezanê, digel cemaetê li mizgeftê bi hev re bixwîne? 11.02.14 2.002
67 Aqil çi ye? Di Îslamê de ji bo mukelefbûnê, divê meriv çiqas biaqil be? 13.02.14 1.010
68 Ma nîhaka mut‘e di Îslamê de heye yan na? 19.02.14 1.208
69 Hukmê zewaca bi zirxwişk/zirbirayan re çi ye? 19.02.14 1.140
70 Eger nîşanî bê xerakirin, ma meriv dikare diyariyên xwe ji malbata keçikê bistîne? 19.02.14 1.149
71 Eger pîrek na bakîr be, ma mêr nikare sebebê wê bipirse? 19.02.14 1.217
72 Jina min bi pey yekî ket. Ma ez dikarim wê bînim? 19.02.14 2.204
73 Ma mirov dikare bi rêya bankê xanî bikire? 23.08.14 1.203
74 Da ku deynê xwe yî Toki’yê bidim, gelo ez dikarim krêdiyê bikişînim? 23.08.14 1.176
75 Sukûkên bêfaîz, ma birastî jî bêfaîz in? 23.08.14 1.319
76 Aqil çi ye? 18.11.14 888
77 Ma Pêxmeberê me heta ku ayeta dawî daket, wî ji Qur’anê hukum nedaye? 18.11.14 1.026
78 Ma kesên bi meaşê memûrtiyê debara xwe dikin, dikarin fitrê bigirin? 15.12.14 944
79 Xeyrimislimên ku li welatê mislimanan dijîn, dê li gorî çi bêne darizandin? 13.01.15 963
80 Lixwekirina çarşevê, ma tundrawî ye? 09.02.15 1.124
81 Ez 14 salî me û dixwazim xwe bigirim. Divê ez çawa tev bigerim? 09.03.15 1.119
82 Ma meriv di serşokê de zêde bimîne guneh e? 31.03.15 1.002
83 Meriv heta kengî dikare bi cenabet bisekine? 21.04.15 856
84 Kesên heca îfradê dikin an jî yên ku nikarin qurbanekê serjê bikin 21.05.15 920
85 Berî îhraman ma caiz e ku meriv parfûm an jî deodorantê bikar bîne? 14.06.15 906
86 Suûdî, çima bi kontenjanên hindik ji muslumanan re astengiyan derdixe? 03.07.15 853
87 Cezayê munasebeta cinsî di rojên qedexekirî de çi ye? 27.08.15 891
88 Ma “Di hezkirina xwe de bi endaz be, di buxza xwe de bi endaz be”, hedîs e? 05.10.15 953
89 Divê meriv çi bike ji navika zarokê? 03.12.15 905
90 Ma limêj servekirî tê kirin? 25.01.16 898
91 Berdana jinan çawa pêk tê? 02.03.16 861
92 Ma Îmam Nesaî, alimekî hedîsê yê pêbawer e? 04.04.16 811
93 Ma nîkaha bê haya malbatê hatibe birîn, sehîh e/durust e? 04.05.16 739
94 Di rojiya sunnet de, herî dereng heta kengî niyet tê anîn? 09.06.16 795
95 Şeytan çima bû kafir? 20.07.16 736
96 Ji bo memûrtiya dewletê gelo caiz e ku mirov torpîlê bike? 15.08.16 722
97 Ma divê em hedîsa “Ê ku bi pîreka xwe re herî rind tev digere, ez im” çawa fêhm bikin? 01.10.16 592
98 Ma mirov dikare di meha Remezanê de mahra xwe bibire? 28.10.16 621
99 Ma di Qur’anê de mijara ezabê gorê dibore? 22.11.16 677
100 Ma pîrek dikare bi tena serê xwe derkeve rêwîtiyê? 30.12.16 634