Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Hedîs Tarih: 05 Nisan 2016

Pirs: Ma berhema ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, çavkaniyeke pêbawer e?

Bersiv: Berhema Îsmaîl kurê Muhemmed el-‘Eclûnî (w. 1167/1749) ya bi navê Keşfu’l-Xefa, di derbarê riwayetên ku di nava gel de bi awayê hedîsê belavbûne de ye. Ev berhem, bi mebesta diyarkirina riwayetên di nav gel de meşhûr in ka kîjan ji wan hedîsên sehîh in, kîjan riwayetên derewîn in, kîjan wecîze ne, kîjan gotinên pêşiyan e û kîjan gotinên bi hikmet in, hatiye nivîsandin. Ev berhem bi giranî, xwe dispêre kitêba Şemseddîn es-Sexewî ya bi navê el-Meqasidu’l-Hesene.

Tê dîtin ku ‘Eclûnî, riwayetên ku ji aliyê hin aliman ve mewzû (derewîn) hatine qebûlkirin parastiye, angaşt kiriye ku ev zeîf an jî hesen lixeyrihi ne, hin caran jî bi çavkaniyeke ku riwayet tê de dibore bi tenê îktifa kiriye û carinan jî digel ku nerînên aliman ên di derbarê riwayetê de parve kiriye lê biryareke teqez diyar nekiriye. Çawa ku di hin gotinan de diyar kiriye ku ne hedîs in an jî dudiliya xwe nîşan daye gotiye ku mena wan rast in, her wiha batiliya naveroka hin riwayetan jî vegotiye. Digel van hemûyan jî di berhemê de dubareyên bêhemdî, riwayetên ku nehatine nirxandin û gotinên ku di heqê wan de hedîs in-ne hedîs in biryar nehatiye dayin û xwestiye ku werin lêkolînkirin jî hene.[1]

Di encamê de ji bo hedîsan, berhema Keşfu’l-Xefa ne çavkaniyeke sereke ye. Heta ku riwayetek di çavkaniyên sereke yên hedîsê de neyê teyidkirin, nabe ku bê gotin “Ev, di Keşfu’l-Xefa”yê dibore û wê bi tenê çavkanî nîşan bide.



[1] Çavkanî: Bünyamin Erul, “Keşfü’l-Hafa”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA),XXV, 320-321.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Kesê di axirzeman de îbadetên hindik bike, ma dê xelas bibe? 17.09.15 1.209
2 Ma sedeqe temen dirêj dike? 18.01.16 1.094
3 Ma hedîsa “Wê hin derewîn derkevin û bibêjin ku dev ji hedîsê berde, li Qur’anê binêre.” sehîh e? 22.03.16 1.028
4 Ma gotina “Hezkirina welêt, ji îmanê ye” hedîs e? 22.04.16 994
5 Hedîsa “Zanayên umeta min, mîna pêxemberên Zaroyênîsrail in” 20.09.15 1.094
6 Meseleya Se‘lebe gelo rast e, an jî çîrok e? 19.01.16 1.043
7 Hedisa “Kesê çar rek‘et sunetên berî nîvro neke, mehdervaniya min nagihîjê” sehîh e? 28.03.16 993
8 Ma hedîsa kesê qurbanê serjê neke bila nêzî mizgefta me nebe, sehîh e? 25.04.16 953
9 Duayê Cewşenê ji aliyê ‘ilmê hedîsê ve, çawa tê nirxandin? 28.09.15 1.047
10 Hedîsa bihuşt di bin piyên dayikan de ye 20.01.16 1.073
11 Ma hedîsa “Temenê umeta min, 1.500 salî derbas nake.” sehîh e? 29.03.16 953
12 Ma di bara bikaranîna gopal de tu hedîsek heye? 26.04.16 925
13 Ma hedîsa “Kesê nîşangêriyê hîn bibe û biterikîne, ne ji me ye” sehîh e? 29.09.15 1.092
14 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 1.032
15 Ma gotina “Saetek bi tefekkur, ji îbadeta sunet ya salekê bi xêrtir e” hedîs e? 30.03.16 1.006
16 Ma hedîsa “Roja qiyametê ez ê berî her kesî têkevim bihuştê” sehîh e? 27.04.16 958
17 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 1.155
18 Ma limêj servekirî tê kirin? 25.01.16 1.031
19 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 1.003
20 Ma divê em hedîsa “Ê ku bi pîreka xwe re herî rind tev digere, ez im” çawa fêhm bikin? 01.10.16 715
21 Ma “Di hezkirina xwe de bi endaz be, di buxza xwe de bi endaz be”, hedîs e? 05.10.15 1.108
22 Hedîsa di heqê bîata bi îmamê zeman re 27.01.16 1.086
23 Ma hedîsa di heqê girtina faîzê li darulherbê sehîh e? 01.04.16 1.012
24 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 1.168
25 Ma hedîsa “di demên zor de alîkariyê ji miriyan bixwazin”, sehîh e? 28.01.16 1.060
26 Ma Îmam Nesaî, alimekî hedîsê yê pêbawer e? 04.04.16 938
27 Hedîsa “‘Eşereyê Mubeşşer”, divê çawa bê fêhmkirin? 19.10.15 1.141
28 Ma di derbarê hezkirina ji Pêxember tu hedîsek heye? 08.02.16 915
29 Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye? 05.04.16 923
30 Ma Pêxemberê me di bihuştê de dê bi diya me Meryem re bizewice? 20.10.15 1.189
31 Li gorî hedîsan, mirovê herî qenc kî ye? 11.02.16 1.123
32 Gotina “Li ser miriyên xwe sûreyê Yasînê bixwînin.”, ma hedîsa Pêxember e? 07.04.16 1.051
33 Hukmê ‘emelkirina bi hedîsa zeîf çi ye? 02.09.15 1.064
34 Hedîsa qudsî çi ye? 23.10.15 1.192
35 Ma rast e ku di her sed salî de mucedidek tê? 12.02.16 1.035
36 Ma hedîsa “Receb meha Xwedê ye, Şe‘ban meha min e, Remezan jî meha ummeta min e” sehîh e? 08.04.16 941
37 Ma çend hedîs ji Pêxemberê me hatine ragihandin? 03.09.15 1.072
38 Ma razana ber êvarê, bi zirar e? 26.10.15 1.210
39 Ma hedîseke wiha “Kesê ji Xwedê sebrê bixwaze, wî bela xwestiye” heye? 26.02.16 1.014
40 Ma Xwedê Teala, şêwirmendên şelaf museletî ser rêvebirên ku ji wan hez nake, dike? 11.04.16 1.073
41 Ma însanan bi kîjan mebestan hedîs lêanîne? 07.09.15 986
42 Hûn dikarin hedîsa “cihê xeflet lê hatiye serê meriv biguherînin”, rave bikin? 27.10.15 1.149
43 Ma gotina “Limêj, mîraca kesê bawermend e” hedîs e? 08.03.16 975
44 Ma kesên li kilamên stranbêjên jin guh bidêrin, dê paxir bê berdan guhê wan? 13.04.16 995
45 Hûn dikarin di heqê berhemên ku hedîsên mewzû‘ berhev kirine, agahiyan bidin? 08.09.15 1.118
46 Ma hemî pêxemberan şivantî kirine? 08.11.15 1.161
47 Di heqê hedîsa divê zava piyên bûkê bişû 09.03.16 1.080
48 Ma hedîsa “Kesê suneta min îhya bike, xêra sed şehîdî jê re heye” sehîh e? 14.04.16 952
49 Li gorî Ebû Henîfe, di Kutubê Sitte de tu hedîsên li dijî Qur’anê ne, hene? 09.09.15 1.174
50 Gelo hedîsa kenza mexfî (gencîneya veşartî), sehîh e? 28.12.15 1.145
51 Ma gotina “Em ji cîhada biçûk hatin bal ya mezin” hedîs e? 14.03.16 1.068
52 Ma hedîsek bi vî awayî “Ji ber sê tiştan ji Ereban hez bikin” heye? 18.04.16 942
53 Ma nusxeya destnivîsa Buxarî bi xwe heye, wenda ye, an nayê zanîn? 14.09.15 1.148
54 Hedîsa “Jiyana min û mirina min jî, ji we re bi xêr e”, sehîh e? 29.12.15 1.136
55 Ma ji bilî xanî, cil, nan û avê mafê însên di tu tiştekî din de tune ye? 15.03.16 1.104
56 Ma hedîsa “Ez hatime şandin da ku exlaqê xweş temam bikim” sehîh e? 19.04.16 1.127
57 Ma di Qur’anê de di derbarê zewaca pîrik û nevî de, tu hukim tune ye? 15.09.15 1.135
58 Ma dibe ku însan, bêhemdî ketibe şirkê? 30.12.15 1.122
59 Gotina “Ne di erd û asîmanan de, lê di dilê bendeyê xwe yê bawermend de bi cih dibim” hedîs e? 16.03.16 1.062
60 Ma di heqê hibekirina xêra sûreyê Îxlas de tu hedîsek heye? 20.04.16 966