Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Hedîs Tarih: 05 Nisan 2016

Pirs: Ma berhema ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, çavkaniyeke pêbawer e?

Bersiv: Berhema Îsmaîl kurê Muhemmed el-‘Eclûnî (w. 1167/1749) ya bi navê Keşfu’l-Xefa, di derbarê riwayetên ku di nava gel de bi awayê hedîsê belavbûne de ye. Ev berhem, bi mebesta diyarkirina riwayetên di nav gel de meşhûr in ka kîjan ji wan hedîsên sehîh in, kîjan riwayetên derewîn in, kîjan wecîze ne, kîjan gotinên pêşiyan e û kîjan gotinên bi hikmet in, hatiye nivîsandin. Ev berhem bi giranî, xwe dispêre kitêba Şemseddîn es-Sexewî ya bi navê el-Meqasidu’l-Hesene.

Tê dîtin ku ‘Eclûnî, riwayetên ku ji aliyê hin aliman ve mewzû (derewîn) hatine qebûlkirin parastiye, angaşt kiriye ku ev zeîf an jî hesen lixeyrihi ne, hin caran jî bi çavkaniyeke ku riwayet tê de dibore bi tenê îktifa kiriye û carinan jî digel ku nerînên aliman ên di derbarê riwayetê de parve kiriye lê biryareke teqez diyar nekiriye. Çawa ku di hin gotinan de diyar kiriye ku ne hedîs in an jî dudiliya xwe nîşan daye gotiye ku mena wan rast in, her wiha batiliya naveroka hin riwayetan jî vegotiye. Digel van hemûyan jî di berhemê de dubareyên bêhemdî, riwayetên ku nehatine nirxandin û gotinên ku di heqê wan de hedîs in-ne hedîs in biryar nehatiye dayin û xwestiye ku werin lêkolînkirin jî hene.[1]

Di encamê de ji bo hedîsan, berhema Keşfu’l-Xefa ne çavkaniyeke sereke ye. Heta ku riwayetek di çavkaniyên sereke yên hedîsê de neyê teyidkirin, nabe ku bê gotin “Ev, di Keşfu’l-Xefa”yê dibore û wê bi tenê çavkanî nîşan bide.



[1] Çavkanî: Bünyamin Erul, “Keşfü’l-Hafa”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA),XXV, 320-321.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma nusxeya destnivîsa Buxarî bi xwe heye, wenda ye, an nayê zanîn? 14.09.15 1.071
2 Hedîsa “Jiyana min û mirina min jî, ji we re bi xêr e”, sehîh e? 29.12.15 1.044
3 Ma ji bilî xanî, cil, nan û avê mafê însên di tu tiştekî din de tune ye? 15.03.16 1.000
4 Ma hedîsa “Ez hatime şandin da ku exlaqê xweş temam bikim” sehîh e? 19.04.16 1.034
5 Ma di Qur’anê de di derbarê zewaca pîrik û nevî de, tu hukim tune ye? 15.09.15 1.050
6 Ma dibe ku însan, bêhemdî ketibe şirkê? 30.12.15 1.024
7 Gotina “Ne di erd û asîmanan de, lê di dilê bendeyê xwe yê bawermend de bi cih dibim” hedîs e? 16.03.16 949
8 Ma di heqê hibekirina xêra sûreyê Îxlas de tu hedîsek heye? 20.04.16 898
9 Kesê di axirzeman de îbadetên hindik bike, ma dê xelas bibe? 17.09.15 1.119
10 Ma sedeqe temen dirêj dike? 18.01.16 1.009
11 Ma hedîsa “Wê hin derewîn derkevin û bibêjin ku dev ji hedîsê berde, li Qur’anê binêre.” sehîh e? 22.03.16 936
12 Ma gotina “Hezkirina welêt, ji îmanê ye” hedîs e? 22.04.16 906
13 Hedîsa “Zanayên umeta min, mîna pêxemberên Zaroyênîsrail in” 20.09.15 1.021
14 Meseleya Se‘lebe gelo rast e, an jî çîrok e? 19.01.16 962
15 Hedisa “Kesê çar rek‘et sunetên berî nîvro neke, mehdervaniya min nagihîjê” sehîh e? 28.03.16 914
16 Ma hedîsa kesê qurbanê serjê neke bila nêzî mizgefta me nebe, sehîh e? 25.04.16 885
17 Duayê Cewşenê ji aliyê ‘ilmê hedîsê ve, çawa tê nirxandin? 28.09.15 971
18 Hedîsa bihuşt di bin piyên dayikan de ye 20.01.16 998
19 Ma hedîsa “Temenê umeta min, 1.500 salî derbas nake.” sehîh e? 29.03.16 875
20 Ma di bara bikaranîna gopal de tu hedîsek heye? 26.04.16 843
21 Ma hedîsa “Kesê nîşangêriyê hîn bibe û biterikîne, ne ji me ye” sehîh e? 29.09.15 1.028
22 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 931
23 Ma gotina “Saetek bi tefekkur, ji îbadeta sunet ya salekê bi xêrtir e” hedîs e? 30.03.16 913
24 Ma hedîsa “Roja qiyametê ez ê berî her kesî têkevim bihuştê” sehîh e? 27.04.16 880
25 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 1.081
26 Ma limêj servekirî tê kirin? 25.01.16 948
27 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 928
28 Ma divê em hedîsa “Ê ku bi pîreka xwe re herî rind tev digere, ez im” çawa fêhm bikin? 01.10.16 647
29 Ma “Di hezkirina xwe de bi endaz be, di buxza xwe de bi endaz be”, hedîs e? 05.10.15 1.010
30 Hedîsa di heqê bîata bi îmamê zeman re 27.01.16 999
31 Ma hedîsa di heqê girtina faîzê li darulherbê sehîh e? 01.04.16 915
32 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 1.053
33 Ma hedîsa “di demên zor de alîkariyê ji miriyan bixwazin”, sehîh e? 28.01.16 993
34 Ma Îmam Nesaî, alimekî hedîsê yê pêbawer e? 04.04.16 867
35 Hedîsa “‘Eşereyê Mubeşşer”, divê çawa bê fêhmkirin? 19.10.15 1.060
36 Ma di derbarê hezkirina ji Pêxember tu hedîsek heye? 08.02.16 860
37 Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye? 05.04.16 849
38 Ma Pêxemberê me di bihuştê de dê bi diya me Meryem re bizewice? 20.10.15 1.121
39 Li gorî hedîsan, mirovê herî qenc kî ye? 11.02.16 1.020
40 Gotina “Li ser miriyên xwe sûreyê Yasînê bixwînin.”, ma hedîsa Pêxember e? 07.04.16 979
41 Hukmê ‘emelkirina bi hedîsa zeîf çi ye? 02.09.15 975
42 Hedîsa qudsî çi ye? 23.10.15 1.104
43 Ma rast e ku di her sed salî de mucedidek tê? 12.02.16 946
44 Ma hedîsa “Receb meha Xwedê ye, Şe‘ban meha min e, Remezan jî meha ummeta min e” sehîh e? 08.04.16 853
45 Ma çend hedîs ji Pêxemberê me hatine ragihandin? 03.09.15 1.006
46 Ma razana ber êvarê, bi zirar e? 26.10.15 1.127
47 Ma hedîseke wiha “Kesê ji Xwedê sebrê bixwaze, wî bela xwestiye” heye? 26.02.16 934
48 Ma Xwedê Teala, şêwirmendên şelaf museletî ser rêvebirên ku ji wan hez nake, dike? 11.04.16 989
49 Ma însanan bi kîjan mebestan hedîs lêanîne? 07.09.15 912
50 Hûn dikarin hedîsa “cihê xeflet lê hatiye serê meriv biguherînin”, rave bikin? 27.10.15 1.085
51 Ma gotina “Limêj, mîraca kesê bawermend e” hedîs e? 08.03.16 897
52 Ma kesên li kilamên stranbêjên jin guh bidêrin, dê paxir bê berdan guhê wan? 13.04.16 923
53 Hûn dikarin di heqê berhemên ku hedîsên mewzû‘ berhev kirine, agahiyan bidin? 08.09.15 1.025
54 Ma hemî pêxemberan şivantî kirine? 08.11.15 1.073
55 Di heqê hedîsa divê zava piyên bûkê bişû 09.03.16 998
56 Ma hedîsa “Kesê suneta min îhya bike, xêra sed şehîdî jê re heye” sehîh e? 14.04.16 869
57 Li gorî Ebû Henîfe, di Kutubê Sitte de tu hedîsên li dijî Qur’anê ne, hene? 09.09.15 1.079
58 Gelo hedîsa kenza mexfî (gencîneya veşartî), sehîh e? 28.12.15 1.057
59 Ma gotina “Em ji cîhada biçûk hatin bal ya mezin” hedîs e? 14.03.16 978
60 Ma hedîsek bi vî awayî “Ji ber sê tiştan ji Ereban hez bikin” heye? 18.04.16 868