Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Hedîs Tarih: 05 Nisan 2016

Pirs: Ma berhema ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, çavkaniyeke pêbawer e?

Bersiv: Berhema Îsmaîl kurê Muhemmed el-‘Eclûnî (w. 1167/1749) ya bi navê Keşfu’l-Xefa, di derbarê riwayetên ku di nava gel de bi awayê hedîsê belavbûne de ye. Ev berhem, bi mebesta diyarkirina riwayetên di nav gel de meşhûr in ka kîjan ji wan hedîsên sehîh in, kîjan riwayetên derewîn in, kîjan wecîze ne, kîjan gotinên pêşiyan e û kîjan gotinên bi hikmet in, hatiye nivîsandin. Ev berhem bi giranî, xwe dispêre kitêba Şemseddîn es-Sexewî ya bi navê el-Meqasidu’l-Hesene.

Tê dîtin ku ‘Eclûnî, riwayetên ku ji aliyê hin aliman ve mewzû (derewîn) hatine qebûlkirin parastiye, angaşt kiriye ku ev zeîf an jî hesen lixeyrihi ne, hin caran jî bi çavkaniyeke ku riwayet tê de dibore bi tenê îktifa kiriye û carinan jî digel ku nerînên aliman ên di derbarê riwayetê de parve kiriye lê biryareke teqez diyar nekiriye. Çawa ku di hin gotinan de diyar kiriye ku ne hedîs in an jî dudiliya xwe nîşan daye gotiye ku mena wan rast in, her wiha batiliya naveroka hin riwayetan jî vegotiye. Digel van hemûyan jî di berhemê de dubareyên bêhemdî, riwayetên ku nehatine nirxandin û gotinên ku di heqê wan de hedîs in-ne hedîs in biryar nehatiye dayin û xwestiye ku werin lêkolînkirin jî hene.[1]

Di encamê de ji bo hedîsan, berhema Keşfu’l-Xefa ne çavkaniyeke sereke ye. Heta ku riwayetek di çavkaniyên sereke yên hedîsê de neyê teyidkirin, nabe ku bê gotin “Ev, di Keşfu’l-Xefa”yê dibore û wê bi tenê çavkanî nîşan bide.



[1] Çavkanî: Bünyamin Erul, “Keşfü’l-Hafa”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA),XXV, 320-321.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Hedîsa “Zanayên umeta min, mîna pêxemberên Zaroyênîsrail in” 20.09.15 818
2 Meseleya Se‘lebe gelo rast e, an jî çîrok e? 19.01.16 759
3 Hedisa “Kesê çar rek‘et sunetên berî nîvro neke, mehdervaniya min nagihîjê” sehîh e? 28.03.16 722
4 Ma hedîsa kesê qurbanê serjê neke bila nêzî mizgefta me nebe, sehîh e? 25.04.16 701
5 Duayê Cewşenê ji aliyê ‘ilmê hedîsê ve, çawa tê nirxandin? 28.09.15 775
6 Hedîsa bihuşt di bin piyên dayikan de ye 20.01.16 804
7 Ma hedîsa “Temenê umeta min, 1.500 salî derbas nake.” sehîh e? 29.03.16 658
8 Ma di bara bikaranîna gopal de tu hedîsek heye? 26.04.16 641
9 Ma hedîsa “Kesê nîşangêriyê hîn bibe û biterikîne, ne ji me ye” sehîh e? 29.09.15 810
10 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 742
11 Ma gotina “Saetek bi tefekkur, ji îbadeta sunet ya salekê bi xêrtir e” hedîs e? 30.03.16 687
12 Ma hedîsa “Roja qiyametê ez ê berî her kesî têkevim bihuştê” sehîh e? 27.04.16 687
13 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 821
14 Ma limêj servekirî tê kirin? 25.01.16 743
15 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 698
16 Ma divê em hedîsa “Ê ku bi pîreka xwe re herî rind tev digere, ez im” çawa fêhm bikin? 01.10.16 434
17 Ma “Di hezkirina xwe de bi endaz be, di buxza xwe de bi endaz be”, hedîs e? 05.10.15 801
18 Hedîsa di heqê bîata bi îmamê zeman re 27.01.16 762
19 Ma hedîsa di heqê girtina faîzê li darulherbê sehîh e? 01.04.16 687
20 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 843
21 Ma hedîsa “di demên zor de alîkariyê ji miriyan bixwazin”, sehîh e? 28.01.16 781
22 Ma Îmam Nesaî, alimekî hedîsê yê pêbawer e? 04.04.16 654
23 Hedîsa “‘Eşereyê Mubeşşer”, divê çawa bê fêhmkirin? 19.10.15 843
24 Ma di derbarê hezkirina ji Pêxember tu hedîsek heye? 08.02.16 663
25 Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye? 05.04.16 657
26 Ma Pêxemberê me di bihuştê de dê bi diya me Meryem re bizewice? 20.10.15 890
27 Li gorî hedîsan, mirovê herî qenc kî ye? 11.02.16 768
28 Gotina “Li ser miriyên xwe sûreyê Yasînê bixwînin.”, ma hedîsa Pêxember e? 07.04.16 734
29 Hukmê ‘emelkirina bi hedîsa zeîf çi ye? 02.09.15 781
30 Hedîsa qudsî çi ye? 23.10.15 878
31 Ma rast e ku di her sed salî de mucedidek tê? 12.02.16 731
32 Ma hedîsa “Receb meha Xwedê ye, Şe‘ban meha min e, Remezan jî meha ummeta min e” sehîh e? 08.04.16 651
33 Ma çend hedîs ji Pêxemberê me hatine ragihandin? 03.09.15 760
34 Ma razana ber êvarê, bi zirar e? 26.10.15 911
35 Ma hedîseke wiha “Kesê ji Xwedê sebrê bixwaze, wî bela xwestiye” heye? 26.02.16 742
36 Ma Xwedê Teala, şêwirmendên şelaf museletî ser rêvebirên ku ji wan hez nake, dike? 11.04.16 735
37 Ma însanan bi kîjan mebestan hedîs lêanîne? 07.09.15 738
38 Hûn dikarin hedîsa “cihê xeflet lê hatiye serê meriv biguherînin”, rave bikin? 27.10.15 895
39 Ma gotina “Limêj, mîraca kesê bawermend e” hedîs e? 08.03.16 676
40 Ma kesên li kilamên stranbêjên jin guh bidêrin, dê paxir bê berdan guhê wan? 13.04.16 727
41 Hûn dikarin di heqê berhemên ku hedîsên mewzû‘ berhev kirine, agahiyan bidin? 08.09.15 791
42 Ma hemî pêxemberan şivantî kirine? 08.11.15 863
43 Di heqê hedîsa divê zava piyên bûkê bişû 09.03.16 776
44 Ma hedîsa “Kesê suneta min îhya bike, xêra sed şehîdî jê re heye” sehîh e? 14.04.16 640
45 Li gorî Ebû Henîfe, di Kutubê Sitte de tu hedîsên li dijî Qur’anê ne, hene? 09.09.15 845
46 Gelo hedîsa kenza mexfî (gencîneya veşartî), sehîh e? 28.12.15 813
47 Ma gotina “Em ji cîhada biçûk hatin bal ya mezin” hedîs e? 14.03.16 716
48 Ma hedîsek bi vî awayî “Ji ber sê tiştan ji Ereban hez bikin” heye? 18.04.16 662
49 Ma nusxeya destnivîsa Buxarî bi xwe heye, wenda ye, an nayê zanîn? 14.09.15 862
50 Hedîsa “Jiyana min û mirina min jî, ji we re bi xêr e”, sehîh e? 29.12.15 814
51 Ma ji bilî xanî, cil, nan û avê mafê însên di tu tiştekî din de tune ye? 15.03.16 787
52 Ma hedîsa “Ez hatime şandin da ku exlaqê xweş temam bikim” sehîh e? 19.04.16 771
53 Ma di Qur’anê de di derbarê zewaca pîrik û nevî de, tu hukim tune ye? 15.09.15 808
54 Ma dibe ku însan, bêhemdî ketibe şirkê? 30.12.15 797
55 Gotina “Ne di erd û asîmanan de, lê di dilê bendeyê xwe yê bawermend de bi cih dibim” hedîs e? 16.03.16 716
56 Ma di heqê hibekirina xêra sûreyê Îxlas de tu hedîsek heye? 20.04.16 661
57 Kesê di axirzeman de îbadetên hindik bike, ma dê xelas bibe? 17.09.15 825
58 Ma sedeqe temen dirêj dike? 18.01.16 812
59 Ma hedîsa “Wê hin derewîn derkevin û bibêjin ku dev ji hedîsê berde, li Qur’anê binêre.” sehîh e? 22.03.16 699
60 Ma gotina “Hezkirina welêt, ji îmanê ye” hedîs e? 22.04.16 706