Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Hedîs Tarih: 05 Nisan 2016

Pirs: Ma berhema ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, çavkaniyeke pêbawer e?

Bersiv: Berhema Îsmaîl kurê Muhemmed el-‘Eclûnî (w. 1167/1749) ya bi navê Keşfu’l-Xefa, di derbarê riwayetên ku di nava gel de bi awayê hedîsê belavbûne de ye. Ev berhem, bi mebesta diyarkirina riwayetên di nav gel de meşhûr in ka kîjan ji wan hedîsên sehîh in, kîjan riwayetên derewîn in, kîjan wecîze ne, kîjan gotinên pêşiyan e û kîjan gotinên bi hikmet in, hatiye nivîsandin. Ev berhem bi giranî, xwe dispêre kitêba Şemseddîn es-Sexewî ya bi navê el-Meqasidu’l-Hesene.

Tê dîtin ku ‘Eclûnî, riwayetên ku ji aliyê hin aliman ve mewzû (derewîn) hatine qebûlkirin parastiye, angaşt kiriye ku ev zeîf an jî hesen lixeyrihi ne, hin caran jî bi çavkaniyeke ku riwayet tê de dibore bi tenê îktifa kiriye û carinan jî digel ku nerînên aliman ên di derbarê riwayetê de parve kiriye lê biryareke teqez diyar nekiriye. Çawa ku di hin gotinan de diyar kiriye ku ne hedîs in an jî dudiliya xwe nîşan daye gotiye ku mena wan rast in, her wiha batiliya naveroka hin riwayetan jî vegotiye. Digel van hemûyan jî di berhemê de dubareyên bêhemdî, riwayetên ku nehatine nirxandin û gotinên ku di heqê wan de hedîs in-ne hedîs in biryar nehatiye dayin û xwestiye ku werin lêkolînkirin jî hene.[1]

Di encamê de ji bo hedîsan, berhema Keşfu’l-Xefa ne çavkaniyeke sereke ye. Heta ku riwayetek di çavkaniyên sereke yên hedîsê de neyê teyidkirin, nabe ku bê gotin “Ev, di Keşfu’l-Xefa”yê dibore û wê bi tenê çavkanî nîşan bide.



[1] Çavkanî: Bünyamin Erul, “Keşfü’l-Hafa”, Ansîklopediya Îslamî ya Weqfa Dîyanetê (DİA),XXV, 320-321.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Ma însanan bi kîjan mebestan hedîs lêanîne? 07.09.15 847
2 Hûn dikarin hedîsa “cihê xeflet lê hatiye serê meriv biguherînin”, rave bikin? 27.10.15 1.014
3 Ma gotina “Limêj, mîraca kesê bawermend e” hedîs e? 08.03.16 809
4 Ma kesên li kilamên stranbêjên jin guh bidêrin, dê paxir bê berdan guhê wan? 13.04.16 845
5 Hûn dikarin di heqê berhemên ku hedîsên mewzû‘ berhev kirine, agahiyan bidin? 08.09.15 926
6 Ma hemî pêxemberan şivantî kirine? 08.11.15 998
7 Di heqê hedîsa divê zava piyên bûkê bişû 09.03.16 917
8 Ma hedîsa “Kesê suneta min îhya bike, xêra sed şehîdî jê re heye” sehîh e? 14.04.16 774
9 Li gorî Ebû Henîfe, di Kutubê Sitte de tu hedîsên li dijî Qur’anê ne, hene? 09.09.15 1.010
10 Gelo hedîsa kenza mexfî (gencîneya veşartî), sehîh e? 28.12.15 978
11 Ma gotina “Em ji cîhada biçûk hatin bal ya mezin” hedîs e? 14.03.16 900
12 Ma hedîsek bi vî awayî “Ji ber sê tiştan ji Ereban hez bikin” heye? 18.04.16 791
13 Ma nusxeya destnivîsa Buxarî bi xwe heye, wenda ye, an nayê zanîn? 14.09.15 986
14 Hedîsa “Jiyana min û mirina min jî, ji we re bi xêr e”, sehîh e? 29.12.15 969
15 Ma ji bilî xanî, cil, nan û avê mafê însên di tu tiştekî din de tune ye? 15.03.16 923
16 Ma hedîsa “Ez hatime şandin da ku exlaqê xweş temam bikim” sehîh e? 19.04.16 923
17 Ma di Qur’anê de di derbarê zewaca pîrik û nevî de, tu hukim tune ye? 15.09.15 972
18 Ma dibe ku însan, bêhemdî ketibe şirkê? 30.12.15 950
19 Gotina “Ne di erd û asîmanan de, lê di dilê bendeyê xwe yê bawermend de bi cih dibim” hedîs e? 16.03.16 850
20 Ma di heqê hibekirina xêra sûreyê Îxlas de tu hedîsek heye? 20.04.16 810
21 Kesê di axirzeman de îbadetên hindik bike, ma dê xelas bibe? 17.09.15 1.012
22 Ma sedeqe temen dirêj dike? 18.01.16 937
23 Ma hedîsa “Wê hin derewîn derkevin û bibêjin ku dev ji hedîsê berde, li Qur’anê binêre.” sehîh e? 22.03.16 866
24 Ma gotina “Hezkirina welêt, ji îmanê ye” hedîs e? 22.04.16 841
25 Hedîsa “Zanayên umeta min, mîna pêxemberên Zaroyênîsrail in” 20.09.15 950
26 Meseleya Se‘lebe gelo rast e, an jî çîrok e? 19.01.16 894
27 Hedisa “Kesê çar rek‘et sunetên berî nîvro neke, mehdervaniya min nagihîjê” sehîh e? 28.03.16 836
28 Ma hedîsa kesê qurbanê serjê neke bila nêzî mizgefta me nebe, sehîh e? 25.04.16 817
29 Duayê Cewşenê ji aliyê ‘ilmê hedîsê ve, çawa tê nirxandin? 28.09.15 896
30 Hedîsa bihuşt di bin piyên dayikan de ye 20.01.16 928
31 Ma hedîsa “Temenê umeta min, 1.500 salî derbas nake.” sehîh e? 29.03.16 799
32 Ma di bara bikaranîna gopal de tu hedîsek heye? 26.04.16 756
33 Ma hedîsa “Kesê nîşangêriyê hîn bibe û biterikîne, ne ji me ye” sehîh e? 29.09.15 958
34 Gotina “ez kurê du qurbaniyan im”, gelo hedîs e? 21.01.16 860
35 Ma gotina “Saetek bi tefekkur, ji îbadeta sunet ya salekê bi xêrtir e” hedîs e? 30.03.16 816
36 Ma hedîsa “Roja qiyametê ez ê berî her kesî têkevim bihuştê” sehîh e? 27.04.16 817
37 Ma gotina “Quretiya li hemberî quretiyê sedeqe ye” hedîs e? 30.09.15 983
38 Ma limêj servekirî tê kirin? 25.01.16 874
39 Ma hedîsa “Xewa kesên alim, ji îbadeta nezanan bi xêrtir e” sehîh e? 31.03.16 831
40 Ma divê em hedîsa “Ê ku bi pîreka xwe re herî rind tev digere, ez im” çawa fêhm bikin? 01.10.16 554
41 Ma “Di hezkirina xwe de bi endaz be, di buxza xwe de bi endaz be”, hedîs e? 05.10.15 932
42 Hedîsa di heqê bîata bi îmamê zeman re 27.01.16 911
43 Ma hedîsa di heqê girtina faîzê li darulherbê sehîh e? 01.04.16 811
44 Ma hedîsa “Xêr di pereyên ku bo çêkirina avahiyê tên xerckirin, tune ye” sehîh e? 13.10.15 965
45 Ma hedîsa “di demên zor de alîkariyê ji miriyan bixwazin”, sehîh e? 28.01.16 923
46 Ma Îmam Nesaî, alimekî hedîsê yê pêbawer e? 04.04.16 776
47 Hedîsa “‘Eşereyê Mubeşşer”, divê çawa bê fêhmkirin? 19.10.15 986
48 Ma di derbarê hezkirina ji Pêxember tu hedîsek heye? 08.02.16 774
49 Kitêba ‘Eclûnî ya bi navê Keşfu’l-Xefa, ma çavkaniyeke ewle ye? 05.04.16 774
50 Ma Pêxemberê me di bihuştê de dê bi diya me Meryem re bizewice? 20.10.15 1.027
51 Li gorî hedîsan, mirovê herî qenc kî ye? 11.02.16 936
52 Gotina “Li ser miriyên xwe sûreyê Yasînê bixwînin.”, ma hedîsa Pêxember e? 07.04.16 903
53 Hukmê ‘emelkirina bi hedîsa zeîf çi ye? 02.09.15 901
54 Hedîsa qudsî çi ye? 23.10.15 1.009
55 Ma rast e ku di her sed salî de mucedidek tê? 12.02.16 862
56 Ma hedîsa “Receb meha Xwedê ye, Şe‘ban meha min e, Remezan jî meha ummeta min e” sehîh e? 08.04.16 796
57 Ma çend hedîs ji Pêxemberê me hatine ragihandin? 03.09.15 902
58 Ma razana ber êvarê, bi zirar e? 26.10.15 1.053
59 Ma hedîseke wiha “Kesê ji Xwedê sebrê bixwaze, wî bela xwestiye” heye? 26.02.16 871
60 Ma Xwedê Teala, şêwirmendên şelaf museletî ser rêvebirên ku ji wan hez nake, dike? 11.04.16 896