Gelo hikmetê pîreka ku hatiye berdan sê paqijiyan disekine çi ye?
Fetwayen Kurdi > Fetwayên Nivîskî > Telaq Tarih: 24 Ocak 2014

Pirs: Em dizanin ku piştî berdanê sebebê esasî ji bo sekna pîrekê, da ku mirov bi hemla wê bizanibe. Ango bi heml e yan na. Di roja me de ‘ilmê bijîşkê di hundirê 15 rojan de bi rêya tehlîlên xwîn û îdrarê dikare tesbît bike. Ji ber vê yêkê gelo ne lazim e ku mirov dema ‘ideyê jî daxe 15 rojan?

Bersiv: Di ayetên bi mijara telaqê re têkildar in[1] fermana ku mudeyê berdana yekem û duyem, sê qur’ ango sê demên paqijiyê ne, hatiye dayin. Ayetên di sûreyê Telaq de ne wiha ne:

Ey Pêxember! Gava hûn bixwazin jinan berdin, wan di dema paqijiya wan de berdin û ‘ideyê wan bijimêrin. Ji Perwerdegarê xwe Xwedê bitirsin. Ji bilî ku ew fehşîtiyeke aşkere bikin, wan ji xaniyên wan dernexin û bila ew bi xwe jî dernekevin. Ev tixûbên Xwedê ne. Kî tixûbên Xwedê derbas bike, birastî wî li xwe stemkarî kiriye. Tu nizanî; dibe ku piştî berdana jinan, Xwedê rewşeke din derxe holê.

Dema ew hatin dawiya ‘ideyê xwe, vêca ya bi me‘rûfê[2] li wan vegerin an jî bi me‘rûfê ji wan cuda bibin (û wan berdin). Ji nav xwe du kesên adil, bikin şahid û bila ji bo Xwedê, şahdeyiyê bidin.

Ha ev, ji bo wî kesê ku bi Xwedê û roja axretê bawerî tîne, şîret e. Kî biryar û hukmên Xwedê biparêze, Xwedê dê rêyekê jê re veke.

Bi awayekî ku hizir nedikir dê rizqê wî bidê. Kî xwe bispêre Xwedê vêca Ew besî wî ye. Bêguman Xweda fermana xwe bi cih tîne, Xwedê ji bo her tiştî endazek daniye.[3]

Ji bo kesê ku bixwaze pîreka xwe berde, mirov dikare van pîvanên ku li jor derbas bûn, wiha rêz bike:

1. Divê ku berdan di hundirê ‘ideyê de be. Ango pîrek ne di heyza de be û eger paqij be jî divê ku di wê paqijiyê de pê re ranezabe.

Lewra di dema heyzê de jin dikeve hin tengasî û zehmetiyan û ji ber ku mêrê wê nikare pê re têkeve munasebeta cinsî, zilam jî bêhuzûr dibe û bi rihetî dikare jina xwe berde.

Zilamê ku di dema paqijiyê de bi jina xwe razabe, ji ber ku ji aliyê cinsî ve gihaştiye armanca xwe, dîsa bi rihetî dikare jina xwe berde. Di herdu rewşan de jî neduristiya berdaneke wiha, tiştekî xwezayî ye.

2. Divê ku zilam ‘ideyê bijimêre. Jimartina rojên ku pîreka berdayî dê di malê derbas bike, tê mena ku zilam bi wê re di wê demê de ji nêz ve eleqedar bibe.

3. Divê ku pîrekê ji mala wê dernexe. Lewra jin û mêr di nêzî sê mehên ku dê bi hev re derbas bikin, dibe ku bi awayekî li hev bikin. Eger li hev nekin tê mena ku pirsgirêka di navbera wan de mezin e.

4. Divê ku pîrek jî ji mal dernekeve. Lewra dema pîrek dev ji malê berde û derkeve, dê jihev sar bibin û lihevhatina wan bêhtir zehmet dibe.

5. Mêr, di hundirê vê demê de yan jî piştî wê, divê ku ya bi başî lê vegere yan jî bi başî dev jê berde. Lewra zewaca bi zorê nameşe û dê zirarê bide malbatê. Eger li gorî me‘rûfê bi xweşî û başiyê jihev biqetin, piştre bi nîkaheke din dîsa dikarin bi hev re bizewicin.

6. Çi di dema berdanê de çi jî di dema vegerê de û çi jî di dema jihevqetandinê de divê ku du kesan şahid bigirin.

Bi vî awayî misilmanên ku bi meseleyê agahdar bibin, li gorî ayeta 35’an ji sûreyê Nîsa, ji bo lihevanîna wan an jî dîtina rêyên lihevanînê ji malbata zilam û pîrekê du şandeyan bişînin. Ev karên ha, da ku mêr, jina xwe carekê bernede.

Çawa ku tê dîtin ‘ide, ne ji bo tesbîta hemlê ye. Belbî ji bo baş bê tesbîtkirin bê ka mêr û jin dikarin jiyana xwe bi hev re bidomînin an na. Eger ne wiha bûna, ji bo tesbîta hemlê derbasbûna heyzekê kafî bû. Ji vê bonê ye ku pîreka îhtimala wê ya hemlê tune ye jî ‘ide dikişîne. Ayeta têkildar wiha ye:

Ew jinên ku ji xwîna heyzê bêhêvî bûne û ew ên ku xwîna heyzê nabînin, eger hûn di heqê wan de ketin gumanê, ‘ideyê wan sê meh e. Ew ên ku bi hemle ne ‘ideyê wan bi danîna barê wan, xelas dibe. Kî biryar û hukmên Xwedê biparêze, Xwedê dê karê wî jê re hêsan bike.”[4]

Ji vê bonê ne pêkan e ku zemanê ‘ideyê dakeve binê demên ku di vê ayetê de hatiye aşkerekirin.



[1] Talaq, 65/1-2; Beqere, 2/228-229.

[2] Mena me‘rûfê; tiştê me‘lûm û tê zanîn e. Ev zanebûn ya ji ‘urf û adetan an jî ji Qur’an û Sunete Pêxember (s.a.v) tê bidestxistin. Eger ji ‘urf û adetan hatibe bidestxistin divê ne li dijî Qur’an û Sunetê be. Zanebûnek wiha dîn û ‘eql, wê baş û rast didêrin.

[3] Telaq, 65/1-3.

[4] Telaq, 65/4.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Bu Kategorideki Diğer Yazılar:
Sıra     Başlık Tarih    Okunma    
1 Pîreka ku di dema ‘ideyê xwe ji mal derkeve, gelo hatiye berdan an na? 24.01.14 1.526
2 Ma mafê pîrekê heye ku xwe berde? 24.01.14 1.540
3 Dema meriv pîreka xwe ya berdayî ji malê derxe, telaq pêk tê? Ma ev jî ne fermana Xwedê ye? 24.01.14 1.417
4 Ma pîrek dikare mafê xweberdanê ji mêrê xwe bigire? 24.01.14 1.547
5 Piştî berdana pîrekê dema meriv li jina xwe vegere, ma divê ku nîkaheke nû were birîn? 24.01.14 1.492
6 Ma pîrek dikare doza berdanê li zilamê ku li mala xwe ne miqate ye û erka xwe ya mêrantiyê neyîne cih, bike? 24.01.14 1.495
7 Ma rast e ku pîreka mêrê wê miriye, heta ‘ideyê wê neqede nikare ji mala xwe derkeve? 24.01.14 1.594
8 Di meseleya îftidayê de, gelo çima pîrek divê ku mehrê li mêrê xwe vegerîne? 24.01.14 1.409
9 Gelo ‘ideyê pîreka ku cara sêyem hatibe berdan, çiqas e? 24.01.14 1.535
10 Pîreka ku bi rêya îftidayê ji mêrê xwe qetiya be, ma dikare dîsa pê re bizewice? 24.01.14 1.479
11 Mêr û jina ku dev ji hev berdin, dê parvekirina mal di navbera wan de çawa bê kirin? 24.01.14 1.426
12 Berdaneke rast û durist divê ku çawa be? 24.01.14 1.337
13 Gelo pîrek, bi gotina mêrê wê “min tu berdayî”, tê berdan na na? 24.01.14 1.468
14 Hukmê berdana formalite çi ye? 24.01.14 1.489
15 Ma berdana bi sê telaqan çawa çêdibe? 24.01.14 1.427
16 Ma şertên ku ji bo jinberdanê pêwîst in çi ne? 24.01.14 1.402
17 Dema pîrek doza berdanê veke, malê wan dê çawa were parvekirin? 24.01.14 1.541
18 Berdana ku ne li gorî ayetên pêşî ji sûreyê Telaq be, gelo durist e yan na? 24.01.14 1.490
19 Ma meriv dikare di hundirê ‘ideyê de jina xwe cara duyem berde? 24.01.14 1.457
20 Lîstina pîreka bi mêr li hember zilamên biyanî, ma dibe sedem ji bo xerabûna nîkaha wê? 24.01.14 1.495
21 Dema şahid tune bin, gelo telaq pêk tê yan na? 24.01.14 1.411
22 Gelo mehr ji pîreka ku berî zîfafê hatibe berdan re heye? 24.01.14 1.262
23 Ma vekirina cihên mehrem tu bandorê li nîkaha pîrekê dike? 24.01.14 1.399
24 Ma di berdanê de şahid, di dema telaq yan dema tefrîqê de tên girtin? 24.01.14 1.592
25 Berdana berî zîfafê 24.01.14 1.536
26 Eger mêr angaşt bike ku pîreka wî zina kiriye, divê çi bike? 24.01.14 1.514
27 Ji bo lihevanîna mêr û jinê, meriv kengî dikeve dewrê? 24.01.14 1.421
28 Ma pîreka ku piştî nîkah û xelweta sehîh e hatibe berdan, mehr jê re dikeve yan na? 24.01.14 1.465
29 Di huqûqa Îslamê de nefeqe û pêdiviyên zarokan li ser kê ye? 24.01.14 1.493
30 Di berdana beriya zîfafê de, gelo dîsa jî şert e ku di hizûra du şahidan de pêk were? 24.01.14 1.447
31 Di kîjan rewşan de pîrek dikare doza berdanê li mêrê xwe veke? 24.01.14 1.441
32 Mena bêjeya ‘idde çi ye? 24.01.14 1.451
33 Di kîjan halan de lazim e ku mêr, mehrê bide pîrekê? 24.01.14 1.537
34 Pîreka ku hatiye berdan, kengî dikare bi yekî din re bizewice? 24.01.14 1.360
35 Ma li gorî Qur’anê, berdana bi şert durist e yan na? 24.01.14 1.302
36 Gelo hikmetê pîreka ku hatiye berdan sê paqijiyan disekine çi ye? 24.01.14 1.435
37 Berdana di gava hêrsbûnê de, gelo pêk tê yan na? 24.01.14 1.515